كاریگەری دراما بیانییەكان لەسەر تاك و كۆمەڵگە

كاریگەری دراما بیانییەكان لەسەر تاك و كۆمەڵگە

ئا- ئیحسان سەید كەریم
زاری كرمانجی- سۆران: دراما دۆبلاژ كراوە بیانییەكان لە پەنای بەخشینی زانیاری لە سەر كلتوور و مێژو، و ژیانی نەتەوەیەكی دیكە و پێدانی زانیاری و هەندێجاریش سوودبەخش، بەڵام بێ كێشە نەبووە، بەجۆرێك بەشێكی زۆری دراماكانی كۆمەڵایەتی رەنگدانەوەی لەسەر بیر كردنەوەو رەفتاری تاك داناوە. بۆیە زۆربەی هاووڵاتییان پێانوایە پێویستە بەر لە پەخشكردن بە كۆمەڵێك فلتەردا بڕوات.
ئەژین رەشید، ئافرەتێكی تەمەن 23 ساڵەیە، پێی وایە ئەم درامایانە كاریگەرییان لەسەر منداڵان هەیە، و مەترسیشی بۆ سەر كەلتووری كورد هەیە، ئەو لەمبارەوە گووتی" بێگومان ئەو درامایانە كاریگەرییان هەیە لەسەر هەر تاكێك، و دەبێتە هۆی نەمانی كەلتوور و داب و نەریتی كۆمەڵایەتی، كاریگەریش زۆریشی لەسەر منداڵان هەیە".
ئەو پێوایە " بەشێكی ئەو تاوانانەی روودەدەن پەیوەندی بەو درامانەوە هەیە و رۆژانە شاهیدی چەندین رووداوی پڕ لە تراژیدیان".
هەندێك لە ئافرەتان پێیانوایە بەشێكی بەرچاوی زۆر بوونی توندوتیژی لە ئاست ئافرەتانەوە، پەیوەندی بە دراما بیانییەكانەوە هەیە، هەروەها كاریگەری خراپی لەسەر گەنجان هەیە، هەر وەك مەعسوومە عەلی كە ئافرەتێكی دانیشتووی شاری سۆرانە لەمبارەوە گووتی" لە زۆربەی دراما بیانییەكان توندوتیژی لە ئاست ئافرەت ئەنجام دەدرێت، چ توندوتیژی جەستەیی یا روحی و هزری، كاتێ گەنجێك رۆژانە بەدیار رووداوەكانی دراماكانەوە دادەنیشێت راستەوخۆی كاریگەری لەسەر دونیا بینی ئەویش دروست دەكات، بۆیە زۆرجار هۆكارەكان و پاڵنەڕەكانی خۆكوشتن یا خۆسووتاندن ئافرەتان پەیوەندی بە كاریگەری دراماكانەوە بووە".
ژمارەیەكی دیكەی هاووڵاتییان پێیانوایە بەشێك لە خەیانەتكردن و ناپاكی كە لە كۆمەڵگە بڵاوبۆتوە پەیوەندی بە دراماكانەوە هەیە، هەر وەك ئەفسەرێكی هێزی پێشمەرگە كە نەیویست ناوی بنووسین لەمبارەوە گووتی" ئەو درامایانە خراپترین هۆكارن بۆ تێكدانی كۆمەڵگە، دروستبوونی كۆمەڵگەیەكی پڕ لە خیانەت و ناپاكی و دووروویی و دیاردەی توندوتیژی رێژەیەكی هەرە زۆری پەیوەندی بەم بابەتەوە هەیە".
هەندێكی دیكە پێانوایە مەترسی و دەرهاوێشتەكانی ئەم درامایانە پاش ماوەیەكی دیكە بەدیار دەكەون، هەروەك ئەندازیار لایق فایق گووتی" ئەم بابەت رێگەیەكە بۆ بڵاو كردنەوەی بنەماكانی ئایینێكی دیاریكراو، هەروەها كاریگەری هەیە لەسەر منداڵ، لە دووبارە كردنەوەی رەفتاری كەسانی گەورەتر لە خۆیان، بڵاوكردنەوەو پەرە پێدانی كەڵتوورێكی نامۆ بۆ ناو كۆمەڵگەی كوردی، دەكرێت بلێن دەرەنجامەكانی لە داهاتوودا بەشێوەیەكی ناتەندروست دەشكێتەوە، ئەمەش بەرهەمی سیستەمی نوێ جیهانییە، كە بانگەشە بۆ یەك كەلتوور بۆ هەموو جیهان دەكات".
هەندێكی دیكە لە هاووڵاتییان پێیانوایە ئەم درامایانە بۆ لە خشتەبردنی خێزان زۆر مەترسیدارە، هەروەك ئافرەتێكی تەمەن 34 ساڵ گووتی" ئەم درامایانە كارگەرییان هەبووە لەسەر كۆمەڵگە، بە تایبەتی لە رێگەی ئەنتەرنێت و تۆڕەكۆمەڵایەتییەكان، لەم رێگەیەوە كار ئاسانییان بۆ دەكرێت، بۆ پیادەكردنی مەرامی كەسی خۆیان بۆ لە خشتە بردنی خێزان جا پیاو بێت یا ئافرەت".
بەرزبوونەوەی رێژی جیابوونەوە لەم چەند ساڵەی رابردوو، لە مەترسییەوە نزیكبۆتەوە، هەندێك لە هاووڵاتییان هۆكارەكەی بۆ پەخشكردنی بێ سانسۆری ئەم درامایانە دەگێرنەوە، هەروەك عومەر حەمەدن تەمەن 61 ساڵ لەمبارەوە گووتی " ئەمجۆرە درامایانە تەنها بۆ تێكدانی كۆمەڵگە دروستكراون، تا فیتنە و فسادی لە نێو كۆمەڵگە بڵاو ببێتەوە، رۆژانە دەبینین و دەبیستین چ كاریگەرییەكی خراپیان هەبووە بەم هۆیەشەوە رێژەی جیابوونەوە زیادیان كردووە".
بەپێی قسە هاووڵاتییان "دراما بیانییەكان بەگشتی بوونەتە هۆی تێكدانی شیرازەی خێزان و كۆمەڵگە و بەرهەم هێنانی كەسانی توندوتیژ و خراپەكار و بۆتە هۆی زیادبوونی كێشەی خێزانی و كوشتن و دزی و تاوانكاری، بەبێ ئەوەی هەست پێ بكرێت".
هەروەها پێیانوایە " لایەنی بەرپرس تا ئێستا كەمتەر خەم بووە لە ئاست فیلتەر كردن و سانسۆر كردنی دراما بیانییەكان".
بۆ چوونییەتی چارەسەر كردنی ئەم دیاردەیە و رەنگدانەوەی زیانەكانی پەخشكردنی دراما بیانییەكان، رۆژنامەنووس فریاد ئیروانی، گووتی " پەخش و بڵاو كردنەوەی درامابیانییەكان لە كەناڵە ئاسمانی و لۆكاڵییەكانی هەرێمی كوردستان بە بێ سانسۆر دوور لە داب و نەریتی كوردەواری كاریگەری خراپیان دەبێت، لەسەر تاك و خێزان و كۆمەڵگە، بە گشتی چەندین دیاردەو لێكەوتەی خراپ لە رەفتار و كرداری خەڵك دروستكردووە، لەبەر ئەوەی ئەم درامایانە بەرهەم هێنانیان لەناو كۆمەڵگەیەكی دیكەیە و بۆ سەرنج دانی بینەری زیادتر هەوڵیانداوە هەمووجۆرە رۆڵ و رەفتارێك بە ئەكتەرەكانی نێو دراماكان بدات، لە رووی توندوتیژی و كوشتن و دزی و ساختەكاری و بەرتیل وەرگرتن، ئەمەش كاریگەری دەبێت لەسەر خێزان و كۆمەڵگە".
ئیروانی زیاتر گووتی " دیمەنەكانی ناو دراماكان هەمە چەشنن، بۆیە زۆرجار چاولێكەری ئەم رەفتارانە كاریگەری لەسەر كۆمەڵگە بە جێ دەهێڵێت و چەندین دیاردە و تاوانیش روویانداوە، بۆیە بۆ چارەسەری ئەم بابەت پێویستە دەستەیەكی باڵای راگەیاندن دابمەزرێت بۆ چاودێری كردنی هەموو دراما بیانییەكان بەر لەوەی پەخش بكرێن، هەروەها چاودێری هەموو ئەو رەفتار و كارانەی دەبنە هۆی تێكدانی شیرازەی كۆمەڵگە و باری ئارامی نیشتمان بكرێت و قەدەغە بكرێن".

زۆرترین بینراو