شڕۆڤەی قەسیدەی (درۆیەكی پیرۆز) ی عوسمان مستەفا خۆشناو ...

شڕۆڤەی قەسیدەی (درۆیەكی پیرۆز) ی عوسمان مستەفا خۆشناو ...

ن ــ ڕەشید سیوەیلی
شاعیری كۆچكردو، شاعیرو نوسەری سەدەی نۆزدەهەم، فیكر و وێژەی كردۆتە دروشمی ڕوانگەی خەبات؛ لێ ناونیشانی درۆیەكی پیرۆز'ی لێ ناوە. ئەم پێناسەیە بە پڕاوپڕی لەسەدەی بیستدا سەریهەڵدا. وەك شارەزایەكی بواری وێژەو سیاسیی بوێرانە زمان لە بەها پیرۆزەكان بدات و ناوی بنێ " درۆ " . بە مەرجێك پێش زەمەن كەوتووە لە پێشبینیدا. تێگەیشتن بۆ هەر دەقێكی وتاری، وێژەیی؛ دەگەڕێتەوە بۆ كرۆكی بابەتەكە. كەوابوو دەكرێت شاعیر و نووسەر بە یەك وشە گوزارشتی تەواو لەو دەربڕینە بدات. عوسمان خۆشناو بە پڕاكتیك لەبواری چەپڕەویدا كاری كردووە، ئەدەیب و شاعیر بووە. واتە ئێمە دەبێت زەمەنێك بگەڕێینەوە بۆ دواوە؛ ئاماژە بدەین بە سەدەیەكی بەسەرچوو. چی دیوەو بەسەرهاتووە، دەقەكانی گوزارشت لەو ئاستە دەدەن، شاعیری سەدە بووەو بەرهەمەكانی شڕۆڤەی سیاسەت و ئەدەبی خۆیەتی. شاعیر ڕاستگۆیانە دەڵێ درۆیەكی پیرۆز، گرنگ نیە لێرەدا بەكام بەرە دەڵێت؛ لە جۆری فیكر. سەرەتای دەقەكە ئاماژە بەخۆی دەكات و دەڵێت :
من سوارێكم،
لە نێو كەشتی؛
حەزی شەرمەزاری مێژوو.
ڕوو بەخۆی و فیكر دەڵێت، بەو پێیە فیكر یەكەم حەزەو دووەم خولیایەو سێهەم بەرپرسیاریەتیە؛ مێژوو سەپاندویەتی بەسەریدا، وەك كەسایەتییەك شوێن پێی ڕووداوەكان بكەوێت، بەو پێیەی تاكێكی كۆمەڵگەی نێو كایەی مێژووە. دەبوو خەبات بە قەڵەم و جەستە بكات. گەرچی شاعیر قوربانی بە ڕۆڵەی شیرینی خۆیدا لەپێناوی گەل و وڵات؛ چ فیكرێكی هەڵبژاردووە خۆی وەك سەرجەم كەسایەتییەكانی تری مێژوو و سەردەمی خۆی لە نێو كۆمەڵگەدا ئازادە. بەڵام سەر بە كام ڕەوت و جیهان بینی و هەستی نەتەوەیی و نێو نەتەوەییە، ئەو ڕەوتە ناچاری كردووە گەشتێك بكات، وەك خۆی دەلێت بەنێو فرمێسكا، هێمای فرمێسك ئازارو ئەشكەنجەو مەرگ بینینە؛ دۆڕانە. كەشتییەكەی ئەو دوو چاوی شایەتحاڵی مێژووە، هەردوو چاوی گریاناوییە؛ كەوابوو، پێویست بەگلەیی ناكات ئەو دەیزانی درۆیەكی پیرۆزبووە؛ لێ گەر بیرۆكەو بەرنامەی دروست و ڕاست نەهاتبێتە دنیا ئەو چ دەسەڵاتێكی هەیە، بەڵام ئەرك ناچاریكردووە شوێن شەپۆلەكانی ئەو گەشتەی نێو كەشتیەكە بكەوێت. شاعیر لە ڕوانگەی وێژەییەوە، ئاماژەی بە كابتنی كەشتیەكە نەكردووە؛ گەلی كوردیش، بەردەوام بێ كابتن سواری كەشتی بوون. فیكری هاوردە كابتن بووە، ئیتر فەرزی سەپێنراوی دوژمنانە؛ كام دوژمنە؟ خۆمان دەیزانین. بەردەوام دەبێت و بەجەختەوە دووپاتی دەكاتەوە، بەر لەوەی ڕووبكاتە كەس، دەفەرمێ، گەڕام لە خۆم پاشان دەڵێت لە تۆ و لە ئەو. كۆمەلگەش وایە من و تۆ ئەوین. لێ ئافەرین ئەو بەر لەجەماوەر بۆ خۆی گەڕاوەو زانیویشیەتی درۆیەكی پیرۆزە. گەڕۆك ئاسا گەڕاوە بە دوای دوێنێ و ئەمڕۆدا، هیج باسی لەدواڕۆژ نەكردووە؛ بەو پێیە دركی بە ' نەزۆكی ' سبەی یاخود دواڕۆژ كردووە. بە داوای لێبوردنەوە بۆ شاعیری كۆچكردوو دەڵێم و جەخت دەكەمەوە، لێرەدا مەبەستی لە پڕاوپڕ نەبوونی قۆناغەكانە؛ واتە قۆناغەكان بەسەقەتی و نا كامڵی تێپەڕیان كردووە.
چونكە شاعیر دوا بەدوای دەرخستنی فەزای فیكری دەلێت : دیم خۆرێكم، گلێربۆوە؛ خۆر وایە ' ئاسۆ ' واتە هیوای فیكری و ئەدەبی و تێكۆشان. لای ئەو هەر ئەو سەردەم و قۆناغە خۆر گلێربۆتەوە. چی ماوە بیڵێت؟ تازە گلۆربۆتەوە. كێ هەیە خۆرێكی گلۆربۆوە بگێڕێتەوە؟ كەس بەڵام هۆی چیە شوێنی دەكەوێت. لێرەدا دەگەڕێمەوە بۆ درككردنی شاعیر چۆن وابەستە دەبێت بە بڕگە شعیرییە دیالۆگییەكەی كە دەڵێت: حەزی شەرمەزاری مێژوو. ئەمڕۆ سەدان
نموونەی لەو جۆرەمان هەیە، جاران شوێن درۆ بكەوتینایە چ بە تیۆر و چ بە پڕاكتیك دوژمن و داگیركەر و پێناسەی ئیمپریالیست و دەرەبەگ و فاشستی و شۆڤێنی لەڕووی داگیركارییەوە هەبوون، بەڵام داگیركەر لەو دیوی سنوور بوو؛ وڵات هەبوو ئەما ئیمپریالیستی بووە، یاخود سۆشیالیستی؛ ئەوەیان باسێكی ترە. لێ ئەمرۆ ئەو شیوەنەی شاعیر بەر لە نیو سەدە بە دوو چاو شیوەنی بۆ كردووە؛ داگیركەر لەناوەوەیە نەك لەو دیوەی سنوور. بۆیە شاعیر باس لەدرۆی پیرۆزی ڕابردوو و داهاتووی كردووە وەك هێماو هەست پێكردنی لەڕوانگەی پێشبینی سیاسییەوە. خۆش ئەوەیە پێشكەشی كردووە بەراستەخۆ بە ڕوناكبیرانی ڕوانگە. لە كوێ لە " كەركوك " بۆ ؟
چونكە گەلی كورد بە هۆكاری كوردبونیان لەكەركوكی ئارەبخاوە هەمیشە ژێر دەستەو خاكیان وێرانكراوە، بە ئاشكرا ئاماژە دەكات و دەڵێت: دیم خۆرێكم گلێربۆوە؛ لە ئاسۆگەی خنكاودا؛ لێرەدا دەستی لە شاردنەوەی مەترسییەكان نەپاراستووە، بەڵام پێی وتین لە ئاسۆگەی خنكاودا، واتە خنكاو هەرگیز زیندوو نابێتەوە؛ بە تایبەت گەر ئاسۆبێت زیندوو نابێتەوە. كاری ئێمە پرسیاری سەرسوڕمێنەرو هەست پێكراو نەكراو نیە؛ بەڵكو بەدواچوونە بۆ مەبەستی شاعیر. كە دەڵێت: لە هەڵدێری شاخی خۆزیا. هەڵدێر گەر لەچیاوە دەستیپێكرد مانای گلێربوونەوەكەمان بۆ دەسەلمێنێت بەجەختەوە. پاشان دەڵێت: لەناو تاریكی شەوی ئەوان؛ تاریكی ئەو پەردە ڕەشە نادیارەیە وەك بكەر، شەو دیاردەكەیەتی. ئەی مەبەست لە ئەوان چیە؟ نەخشەڕێژانە ڕابەرانە داگیركەرانە؛ بە چەندقۆڵی و تێوەگلانی خودی داگیركراویش، كە دوا بەدوای ئەو خۆی وەك سیزیف پێناسە دەكات واتە سەرلەبەری بەشداربوان، قوربانییەكان چینەكان، توێژەكان، ڕۆڵی كاركتەرێكی نەخۆش و نا تەندروستیان دەدەنێ؛ یاخود بەسەریاندا دەسەپێنرێت. ئەمڕۆ ئەم وێناكردنە، وەك ئاسۆی ڕوون وایە؛ لێ لێرەدا ئەم ئاسۆیە تەنها هێمایە پێناسە لە ئەمڕۆدا، كە داگیركراو و زۆرلێكراو سەرجەم چین و توێژەكان سەرجەم فیكرەكان لەم پەڕی ڕاستەوە بۆ ئەو پەڕی چەپ " كراوین " بە ـ سیزیف ـ كێ هەیە نەزانێ سیزیف تاوانی چی بوو؟! گوناحی چی بوو؟! گرێ دەروونییەكەی چی بوو؟.
شاعیر دەڵێت سیزیف'ێكم؛ وا تل ئەدەم بە بەردی ساوا.! گەر بەردەكە ساوا بێ و سیزیف تلی پێبدات دەبێت ماڵئاوایی لە ئاسۆگەو ئومێدو قوربانی جوامێری و مرۆیی فیكریش بكەین. درك ئاوایە، پاش وەخت تلیاندا؛ كەچی ئەمڕۆ لەسەر دوژمن گەل سزا دەدرێت؛ هیچ نەتەوەیەك قەومێك گەلێك لە مێژوودا گەلی خۆیان سزا نەداوە لەسەر دوژمن و داگیركەر؛ تەنانەت نازییەكانیش، هۆلاكۆییەكان، جەنگیزخانییەكان ئیمپریالیستی بەریتانی كەزۆرینەی خاكی گەلان و وڵاتانیان داگیركردو خاوەن زانست و تەكنەلۆجیاو ئایدیابوون. كەچی " سەرانی كورد " گەلی كورد سزا دەدەن لەسەر داگیركەرو دوژمن. مەبەستەكە ڕوونە. ئەی كۆچكردوو ناڵێت دەگریم و دەگەرێم لە خۆم و تۆ و ئەو؟ ئەی ڕۆڵی سیزفی بۆ خۆی پاوان نەكرد لەنێو ئەتمۆسفیری پۆستەری ژیاندا بە ویستی خۆی. كەوابوو فەرزە نەخۆشییەكان سزاكان؛ ئاینگەرایی بێت فكری بێت وەك دەزانین فیكری پاوان خوازی و داگیركاری نازییەت و چی چی نەویست بوون و ئێمەو گەلانیشیان كرد بە سیزیف. ئەی هاوار بە ئاشكراو بوێرانە شاعیر لەو قۆناغە بەر تەسكەدا دەڵێت : لەبەرد بۆڵە، لە من تەكان و خەندەی ژان < ... > بەرد لای شاعیر بێ گیان نیە، بەڵكو وەك مرۆڤ تا لەنێو شاخ دا بێت، گیانی هەیە؛ كەوابوو ئەو بەردە وەك سامانی سرووشتی ڕۆڵەیەكی نیشتمانە، ڕۆڵە كەوتە بۆڵە خۆی تەكانی دا، لەمن خەندەی ژان. ئەمەیە كارەسات، دەكرێت فلیمێك تەنها بۆ ئەو دەربڕینە لەكاتی جۆش دامان و ڕوخان و ونبوونی خۆرو گلۆربوونەوەی؛ هیچ زمانی ناوێت، وتنی ناوێت؛ تەنها خۆرێك گلۆركەرەوە لەسەر شانۆ، و " كوردێك " بكە بە ئەكتەری دۆڕاو بزانە ئۆسكار ناهێنێت. من بە هاوڕێیەكی خۆمم وت لە دەقێكدا، گەرچی لە باسەكە دەردەچم؛ وتم، خۆزگە ئەو دەقە چەند دێڕییەت لە بواری شیعردا نە نووسیایە، بەڵكو لە چیرۆكێكدا؛ خوای دەكرد كورترین چیرۆك دەبوو، ئەو ووشانەت وەك هێمای ڕوخان بخستایەتە بەردەست خوێنەران. دیارە مێژوو لە هەموو قۆناغێكدا سیزیف'ی ڕۆڵ ئامادەكراو هەیە. شەو بۆ كورد هەر تاریكییە نەك كاتی حەوانەوە ئارامی و وزە وەرگرتن. شاعیر بەردەوام دەبێت و دەڵێت: گیانی سوتاوم، دەكا كوێر؛ چاوی خۆرئاوا، كردی تۆڵەم. لە سنگی ڕۆژگار، تەزیو؛ لە بەد بەختی ڕێگای نەهات.! چاوی خۆر ئاوا كردی تۆڵەم. تۆڵە لەدوای تۆڵە بە بەرنامە. سینگی رۆژگارو تەزیو سڕبوو چەقبەستوو ، لە كوانووی بەختی ڕێگای نەهات؛ كە نەهات نایەت نەهاتەكان خۆمانین نەهاتیش دروست دەكرێت، بە ئاین بە فیكر بە مەزهەب بە نەژاد. ئێران عێراق تركیا سوریا، سەرمان دەبڕن گۆشتمان دەخۆن بەو پێكهاتەو پێناسانە ؛ شەرەفمان ئەتك دەكەن زمان دەبڕن و لێمان قەدەغە دەكەن؛ كەچی كوردی سەربەرزو تێگەیشتووی سەردەمی عەولەمەو گڵۆبالیزم جیهانی لەبن نەهاتووی قۆناغی درۆی مۆدێرنەو سەرمایەداری خۆشحاڵن، منداڵەكانیان وەچەكانیان بە زمانی كوردی نانووسن و ناخوێنن. سپاس بۆ نێونەتەوەیی كە ئێمەی كوردیان بە فیكر كردە مەسخەرەی مێژوو و گەلان و كردیانین بە سەگ و گۆلكی دەریاو دەرخواردی نەهەنگەكانیان داین لە ئیجەدا سپاس بۆ ئاین؛ كەچی قسە بەترك و عەرەب و فارس دەڵێن و دەڵێن: ئەوانە نەفامن كۆنەدارن سەرمایەدارن داگیركەرن، وەلی دەبێ ئێمە ڕێز لە نەتەوەكان بگرین < بۆ نا تۆش برامی > . گەر براكەم ڕێزم لێ نەگرێت من بەشبەحاڵی خۆم لەپێی دەكەم. دواجار شاعیر ئاوا تابلۆكەمان بۆ كۆتایی پێ دێنێت و دەڵێت:
بۆ ئەودیوی گۆڕستاندا بە ناو چاوا، بەرەو مەحاڵ ! ڕوو لە بەرزی. بەسەر شارێكی ڕوخاوا؛ چاوی هیوا، لە نێو كەللە سەری كۆرپەی دایك كوژراو سەیرم دەكا. ئەو دیو گۆڕستان شارە ڕووخاوە مردوو نیشنەكانە، شاری بێ گیان مرۆڤی بە مەبەست. وەك شاعیر دەفەرمێت: ڕوو لەبەرزی؟ بەسەر شارێكی ڕووخاودا. پاشان دەڵێت " چاوی هیوا " !! لە نێو كەللەی ؛ سەری ؛ كۆرپە'ی " دایك " < كوژراو > سەیرم دەكات. پاش ڕاپەڕین و پیا‌هەڵپرژانی براكان لەسەر جەستەی نیشتمان. لەسەردەمی هەڵهێنجانی نەوتدا. دایكی كۆرپە كوژراوی كەللەی جەرگی خۆی خوێناویەو سەربڕاوە لە باوەشیدایەو لەسەر شەقامەكان كەوتووەو حیزبییەكان فیربوون لەزمانی سیاسەتمەداری ڕابەرانیانەوە هەم شەق بهاون هەم كۆشی دایكان هەڵبدەنەوە. دواجار شاعیر وەك سیزیف دەڵێت : لەسەر تەونی جاڵجاڵۆكەیی دونیای نوێ لە دەرزی تیژ! بەو جۆرە، پێشبینی بۆ نیو سەدەی پاش كاروانی خۆی دەكات؛ دەڵێت: لەسەر تەونی جاڵجاڵۆكی نوێ لە دەرزی تیژ. سیزیف'یشی بەزاند بۆ جاڵجاڵۆكە لە دنیای نوێدا. واتە تەونەكان چنراون.
ئەمە خاتیمەی شاعیرە، دەفەرمێت:
درۆی پیرۆز هەنگوین بێت لە جۆگەی ئاوا..

سەری ڕێزو نەوازش بۆ كۆچكردوو ـ عوسمان خۆشناو ـ شایەنی بەرزترین خەڵاتی هەیە لەسەر ئەم دەقە. دەكرێت بكرێت بە شانۆ. ئێمە سەرسوڕمان بە ـ ملحمە گلگامش ـ دەردەبڕین و دەگێڕینەوە بۆ عەرەبی داگیركەر، بەڵێ هی كوردیش نیە هی عەرەبیش نیە؛ بەڵام سەدان دەقمان هەیە گلگامش ئاودیو دەكات. لەگەڵ ڕێزم بۆ ئەو شاكارەی گلگامش..
بەو هیوایە كەس زویر نەبێت، گەر هەڵەیەكم كردبێت ملم باریكە بۆ ڕەخنە. ئەم دەقە بە جیاوازی و ماوەی نێوان زەمەن و تەمەن سەرلەنوێ، هەم دەقەكەو هەم كەسایەتی شاعیری بە مێژووی سەردەم ناساندەوە؛ هاوچەرخی سەدەیەكی بەسەرچوو دەبێتەوە بە هاوچەرخی سەدەی نوێ..
ڕەشید سیوەیلی.

فەرموون لەگەڵ تەواوی قەسیدەكە

"درۆیەكی پیرۆز

من سوارێكم
لە نێو كەشتی حەزی شەرمەزاری مێژوو
گەشتێ دەكەم
لە فرمێسكا ، بە ناو دوو چاوی گریاودا
گەڕام لە خۆم
لە تۆ ، لە ئەو ، لە ئەمڕۆ دوێنێی ڕابوردوو
دیم خۆرێكم
گلێر بووە ، لە ئاسۆگەی خنكاودا !
لە هەڵدێرێ
شاخی خۆزیا ، ناو تاریكی شەوی ئەوان
( سیزیف ) * ێكم
وا تل ئەدەم ، بە بەردی تەمەنی ساوا
بۆ سەرە و ژوور!
لە بەرد بۆڵە ، لەمن تەكان و خەندەی ژان !
گیانی سوتاوم ، دەكا كوێر چاوی خۆرئاوا
كردی تۆڵەم
لە سنگی ڕۆژگار ، تەزیو لە بەد بەختی
ڕێگای نەهات !
بۆ ئەودیوی گۆڕستاندا بە ناو چاوا
بەرەو مەحاڵ !
ڕوو لە بەرزی بەسەر شارێكی ڕوخاوا
چاوی هیوا
لە نێو كەللە سەری كۆرپەی دایك كوژراو
سەیرم دەكا ،
بە سامناكی ، زستان دەبێ لا هەتاوا
خۆم گرتوە ،
لە سەر تەونی جاڵجاڵۆكەی دونیای نوێ
لە دەرزی تیژ!
باخ دەڕوێنم لە چاوی نیوە قوجاوا
پەرژینی
لە ناوی زل ، خۆ هەڵكێشان ، پەینی لە خۆێ
بۆ ئاوەدانی
لە سەرچاوەی
درۆی پیرۆز ، هەنگوین بێت لە جۆگای ئاوا
من سوارێكم
لە نێو كەشتی ، حەزی شەرمەزاری مێژوو
من (سیزیف)م** ، من كوتەكم بەسەر درۆێكی ئاوا !!

* پێشكەشە بە ڕوناكبیرانی ( ڕوانگە )كەركوك / ١٩٧١
** سیزیف : قارەمانێكی ناسراوی ناو داستانەكانی ( گریكە )

عوسمان خۆشناو

بابەتى پەیوەندیدار جۆراوجۆر

زۆرترین بینراو