بارودۆخی ئافرەتی جیابوەوە لە كۆمەڵگەی كوردیدا

بارودۆخی ئافرەتی جیابوەوە لە كۆمەڵگەی كوردیدا

سومەیە دڵدار، ئافرەتێكە كە بە قۆنا‌غی هەڵوەشانەوەی خێزانیدا تێپەڕبووە، لە بارەی ڕوانینەكانی خەڵك بەرامبەری، دوای جیابوونەوە گووتی" لە ژیانی هەریەكێكمان كۆمەڵە شتێك هەیە بە دڵی خۆمان بەڕێوە ناچێت، چ پێش هاوسەرگیری یا دوای هاوسەرگیری، تایبەتتر بڵێـم دوای هاوسەرگیری و ئاوێتە بوون لەگەڵ كەسێكی نوێ و خێزانیكی نوێ، زۆرجار ڕێكدەكەوێ بیروڕا و هەڵسوكەوتیان ئەوەندە لێك دوورە لە ئاكامدا كێشە دروست دەبێت، لە كۆتاییدا هاوسەرگیرییەكە لێكهەڵدەوەشێ، بەڵام ئەم لێك هەڵوەشانەوەی هاوسەرگیری لە كۆمەڵگەی كوردیدا ئەوەندەی بەسەر ئافرەتدا دەشكێتەوە، بەسەر پیاودا ناشكێتەوە، من كە لە هاوسەرم جیا بوومەوە هەر لە یەكەم رۆژی دوای جیابوونەوە خەڵك دەستیان كرد بە پرسیار كردن و سەیركردن بە چاوێكی زۆر جیاواز، ئەمەش هەستێكی زۆر ناخۆشی لا دروست كردم، هەروەها تا ماوەیەكی زۆر دوای جیابوونەوەم نەم دەتوانی بە دڵی خۆم بچمە دەرەوە، لەبەر ئەوەی هەر لە یەكەم سڵاو كردن دانیشتووانی گەڕەك و دەوروبەر دەستیان دەكرد بە پرسیاری جۆراوجۆر ئەوەش لە سەرەتادا زۆر نەڕا‌حەتی دەكردم، بەڵام دواتر هەوڵمدا خۆم رابێنم".
سومەیە خان، سەبارەت بە چۆنییەتی مامەڵەی خەڵك دوای جیابوونەوە گووتی" خەڵك بە شێوەیەكی تر مامەڵەیان لەگەڵ دەكردم، بەڵام ئەوە گرنگە ئافرەت بتوانێت زیرەك بێت و نەكەوێتە ژێر ركیفی توانجی خەڵك، چونكە كۆمەڵگە هێشتا نەگەشتۆتە ئەو ئاستە ڕۆشنبیرییە كە هەڵوەشانەوەی خێزانی بە شتێكی عەیبەو ئابڕو بەرانە لێك نەدەنەوە، بۆیەش بەچاوێكی سەیر و گوماناوی سەیری ئافرەتی جیابووەوە دەكەن".
ئەم خاتونە بە دۆخی هەڵوەشانەوەی خێزاندا تێپەڕیوەو زۆر بە نیگەرانییەوە باسی ئەم دۆخە دەكات و پێی وایە دۆخێكی زۆر قورسە بۆ ئافرەت، لەبارەی ئەوەی چی بكرێت بۆ ئەوەی بارودۆخەكە ئاسان بكرێت، بۆ ئەو ئافرەتانەی لەم دۆخەدان، گووتی "جیابوونەوە زۆر قورسە بەتایبەت بۆ ئافرەت، بۆیە گەر كۆمەڵگەش دۆخەكەی زیاتر لەسەر قورس بكات ئافرەتەكە بە جارێك دەروخێ. وەك ئافرەتێكی جیابووەوە دەمەوێت وەك كەسێكی ئاسایی بژیم، نەوەك لە ترسی قسەی خەڵك نەتوانم كار بكەم یا بچمە دەرەوە، توانیومە گوێ بە قسەی خەڵك نەدەم، بەردەوام بم و لەسەر پێی خۆم بوەستم، هەروەها حەز دەكەم خەڵكی دەوروبەرم و لە شوێنی كار كردنم بە شێوەیەكی ئاسایی مامەڵەمان لەگەڵدا بكەن، نەك بە شێوەیەكی جیاواز كە وامان لێبكات هەست بە كەموكورتییەك بكەین".
مەهدی مەحموود مامۆستایەكی ئایینییە، لە بارەی ژیانی ئافرەتی جیابووەوە لە كۆمەڵگە گووتی" لەناو كۆمەڵگەی ئێمە بابەتی هەڵوەشانەوەی خێزان كاریگەری خراپ و دەرهاوێشتەی نەرێنی لێدەكەوێتەوە، نەك تەنها لەسەر خودی ئافرەتەكە تەنانەت لەسەر تەواوی خێزانەكە، دەبێتە هۆی پەرتەوازە بوون و تێكدانی شێرازەی خێزان، پاشان داهاتووی منداڵەكان چیان بەسەر دێت كە لەو نێوەندەدا منداڵەكان زیانمەندی هەرە گەورەن، پاشانیش ئافرەتەكە بە دۆخێكی زۆر ناخۆشدا تێپەڕ دەبێت. بێگومان ئەوەش بۆ چەند فاكتەرێك دەگەڕێتەوە لەوانە ناهۆشیاری تاكی كورد بەرامبەر هەڵوەشانەوەی خێزانی، بە چاوێكی نامۆ و جیاواز دەڕوانێتە ئافرەتی جیابووەوە. كۆمەڵێك گومانی بێ بنەمای دەخرێتە پاڵ بەبێ ئەوەی كەسی گومانكەر ئاگادار و نزیكی هەبێت لەم بارودۆخ و ژینگەیەی ئافرەتەكە تێیدا بووە. ئەمەش وا لە ئافرەتەكە دەكات لە ڕووی دەرونییەوە بڕوخێت، بارودۆخێكی نا ئاسای بۆ دروست ببێت".
"كاتێك ئافرەت و پیاو لێكجیابوونەوە، پێویستە كۆمەڵگە بە شتێكی ئاسایی وەریبگرێت، نەك فشار لەسەریان دروست بكات"، ئەمە وتەی مامۆستا مەهدییە، لەبارەی ئەوەی كە چی بكرێت باشە بۆ ئەوەی دوای جیابوونەوە ئافرەت هەست و شكۆی نەروخێت، گووتی" لەهەر هەڵوەشانەوەیەكی خێزانیدا دیارە كۆمەڵێك خاڵی پێچەوانە و ناگونجان هەبووە، سەرئەنجام ئافرەت و پیاوەكە نەگەیشتوونەتە ڕێكەوتن، ئەو بڕیارەیان داوە. نابێ كۆمەڵگە بە چاوێكی خراپ سەیری ئافرەتی جیابووەوە لە هاوسەرەكەی بكات. هەرچەندە لە حاڵەتێكی لەم چەشنەدا دەبێت ئافرەت و پیاوەكە هەموو هەوڵێك بدەن بۆ ڕێگریكردن لە جیابوونەوە، بەڵام كاتێكیش لێكجیابوونەوە، پێویستە كۆمەڵگە بە شتێكی ئاسایی وەریبگرێت، نابێت فشار لەسەر ئافرەتەكە دروست بكەین، یا بەردەوام بین لە وەبیر هێنانەوەی بابەتەكە و خۆمان دور بگرین لە پرسیار كردنی چۆنییەتی روودانی لێكجیابوونەوەكە".
"پێویستە كۆمەڵگە هاوكاری بێت بۆ ئەوەی ئافرەتەكە ژیانێكی نوێ دروست بكاتەوە"، ئەمە ڕێنمایی مامۆستا مەهدییە، بۆ كۆمەڵگە بەرامبەر ئەم توێژە، زیاتر ڕوونی كردەوە" ئەو ئافرەتە لە حاڵەتێكی شپرزەیی دەروونی ژیان بەسەر دەبات، بۆیە دەبێ هەموومان هاوكاری بین، ئامۆژگاری جوانی ئاراستەی بكەین، بە گیانی هاوكاری و دڵسۆزی و دەست گرتنی، بۆ بەرچاو ڕۆشن كردن و ئومێد بەخشین كە ژیان كۆتایی نەهاتووە و دەتوانێ ژیانێكی سەر لەنوێ دروست بكاتەوە. ئەگەر تاكەكانی كۆمەڵگە رۆڵی باش نەبینن و ئومێد نەبەخشن لەوانەیە دەرهاوێشتەی خراپی لێبكەوێتەوە كە پێشبینی نەكراوبێ ".
رۆمان فەرمان، توێژەری كۆمەڵایەتییە لەبارەی دۆخی ژیانی ئافرەتی جیابووەوە لە دوای هەڵوەشانەوەی خێزانی روونیكردەوە" وەك بە گشتی دیارە جیابوونەوەی هاوسەران بە ئاكامێكی نەرێنی سەیر دەكرێت، دۆخێكی ناهەموار بۆ هەر دوو لایەن دێتە ئاراوە، بەڵام لەبەر ئەوەی ئافرەت توخمێكی ناسكە لە كۆمەڵگەی ئێمە، هەمیشە زەرەرمەندی یەكەمە. هۆكارەكان زۆرن، بەڵام هۆكارە سەرەكییەكان خۆیان لە سیستمی خێڵایەتی، نێرسالاری و ئاینیدا دەبینێتەوە، كە هەمیشە رەگەزی نێر وەك پلەی باڵا یا یەكەم سەیر دەكرێت، ئەمەش ئافرەت دەكاتە پاشكۆ یا رەگەزی دووەم، بۆیە پرۆسەی هەڵوەشانەوەی خێزانی كە داوێكی هەستیارە و بە پچڕانی، ئافرەت زیاتر تێیدا تووشی داڕووخان و تێكشكان دەبێت، بەرپرسیارییەتی ئافرەت لە ئەركە ئەخلاقی و كۆمەڵایەتییەكان زیاتر بۆی قورستر دەبێت، ناچارە زۆر هەستیارانە مامەڵە لەگەڵ دەوروبەری بكات، لەبەر ئەوەی وەك قبوڵكەری شتە راست و ناڕاستەكان خۆی وێنا دەكات، تا جێگەی ببێتەوە لە بازنەی ژینكردندا. هەروەها بەهۆی ئەو لایەنە بایۆلۆجییەی ئافرەت بۆ جاری دووەم دەرفەتی چوونە ناو ژیانی هاوسەرگیرییەوە زۆر قورس دەبێت بۆی، لەبەر ئەوەی وەك شوشەیەكی شكاو سەیر دەكرێت لە پرۆسەی یەكەمی هاوسەرگیری، زۆربەی ئافرەتانیش تووشی بەلاڕێدا بردن و كارە ناشەرعییەكانی كۆمەڵایەتی دەبن، جیابوونەوەی ژن و پیاو منداڵانیش تووشی پەرتەوازە و چارەنووسی نادیار دەكات و دەبنە قوربانی نا هاوسەنگی نێوان ژن و پیاو یا جیابوونەوەیان، بەمەش دۆخی گشتی كۆمەڵگە دەشێوێنێت و متمانەی هاوسەرگیری و پەیوەندییە سۆزدارییەكان تا دێت كەمتر دەبێتەوە، هەروەها كار دەكاتە سەر لێكترازانی كۆمەڵگە بە دیوی نەرێنی".
لە دیدی رۆمانەوە بۆ باشتر بوونی دۆخی ئافرەتان پێویستە رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی رۆلی گرنگیان هەبێت، لە ئاراستەكردنی تاك و كۆمەڵگە، ئەو گووتی" ئافرەتی جیابووەوە لە رووی دەروونی و كۆمەڵایەتییەوە لە دۆخێكی ناهەمواری ناجێگیر گوزەر دەكات، پێویستە دەزگاكانی وەك (مافی مرۆڤ، چاودێری مرۆیی، توێژەری دەروونی، توێژەری كۆمەڵایەتی، خێزان و كەس و كار) رۆلی گرنگیان هەبێت لە رەچاوكردنی ئافرەتی جیابووەوە بۆ دابینكردنی پێداویستییەكانی ژینكردن و ڕەچاوی دۆخی دەروونی و پاراستنی ژیانی منداڵەكانی، ئەمە لە هەموو وڵاتانی پێشكەوتوو بە ئەركێكی گرنگ هەژمار دەكرێت، بۆ ئەوەی دووبارە وەك تاكێكی گرنگ سەیر بكرێت، نەك كەسێكی رووخاو و كەڵك مردوو، پێویستە كۆمەڵگە ئەو ئەركە پوختە بە هەند وەربگرێت و ئافرەت ڕزگار بكات لەم دۆخە خنكاوە، بۆ ئەوەی كارەساتی دیكە بە دوای خۆیدا پەلكێش نەكات، كە كۆتاییەكەی خوێناوی بێت یا بە نەمانی گیانی ئافرەتەكە تەواو بێت، هەروەها پێویستە یاسا سەیری دوو رەگەزە جیاوازەكە بكات بە یەكسانی، نەك یاسای شەرعی كە بە جیاوازییەوە دەڕوانێتە ژن و پیاو، هەمیشە لە بەرژەوەندی پیاوە كۆتایی دێت‌و بە بەرزتر سەیری دەكات و ئافرەت بە نیوەی رەگەزی نێر هەژمار دەكات".

زۆرترین بینراو