باوك وەك بەربەستێكی پۆڵایین لەهەمبەر بەدیهاتنی خەونی منداڵەكانیدا

نەجات ئەحمەد

بەدرێژایی مێژووی ژیانی مرۆڤ، باڵادەستی باوك بەسەر منداڵدا دەبیندرێت. ئەم باڵادەستییەش تەنها خۆی لە چەند خاڵێكی بچوك و سەرەتاییدا نابینێتەوە. هەندێك جار دەستتێوەردان لەژیان و بڕیارەكانی منداڵ هێندە گەورەیە كە منداڵ نەیتوانیووە بەئارەزووی خۆی بخوات، بەئارەزووی خۆی جل و بەرگ بپۆشێت، بە ویستی خۆی گوێ لە مۆسیقا بگرێت و بخوێنێتەوە و بخەوێت و قاچ رابكێشێت. ئەگەر باوك فەرمانی مردنی دا، ئیتر ئەوان دەمیان ببێت بە تەڵەی تەقیو. لە سەردەمانی زوودا نموونەی زۆر هەن، باڵادەستی باوك دەسەلمێنن بەسەر منداڵدا. هەروەك چیرۆكی هەوڵی سەربڕینی (ئیسماعیل)ی كوڕ لەلایەن (ئیبراهیم )ی باوكییەوە، نموونەیەكی ئاشكرای ئەم باڵادەستییەیە. ئیسماعیل لە فەرمانی باوكی لانادات و ئامادەیە مل بداتە بەر خەنجەری باوكی، بەشێوەیەكی گشتی لەسەردەمانی زوودا باوك وەك خاوەن دەسەڵات و بڕیار بەدەستێكی دیكتاتۆریی تەواوی خێزان بوو. بەڵام زۆرێك لە خەڵكی دونیا، ئێستا هۆشیارن و باوكیش وەك هەر مرۆڤێكی دیكەی ئاسایی دەبینن كە دەبێ رێزی لێبگرن نەك ملكەچ و دەستبەستراو لەئاست فەرمانەكانی، نەرم نەرم سەرشۆڕ بكەن و دابنیشن بەبێدەنگی. بەڵام ئەی لەناو كورد و كولتووری كوردیدا چی؟ چۆنە دۆخی كوڕ و باوكایەتی؟ حاڵی كچی كورد لەئاست تیغی تیژی باوك چۆنە؟ جێگەی خۆشحاڵییە لەم كرانەوە جیهانییەدا كوردیش چەند پریشكێكی بەركەوتووە. ئەویتر دەتوانین بڵێین بەشێكی زۆر لە باوكانی كورد خۆیان بە سوڵتان و دەسەڵاتبەدەستی خێزان دەزانن و پێیان وایە منداڵەكان دەبێ بەو رێگایەدا بڕۆن كە باوكان خۆیان نەخشەی دەكێشن، منداڵان هەر تەنیا لەبەر ئەوەی بەهۆی ئارەزوویێكی باوكەوە دروستبوون و گەیشتوون بەم جەننەتە، ئیدی دەبێ مل بدەنە بەر خەنجەری باوك و لەئاست ووشەیەكی باوكان زمانیان نەڵێ لەل. لەیاساكانی باوك سەروەریدا تاوەكو باوك لەسەر سفرەی نانخواردن ئامادە نەبێ نابێ هیچ كەس دەست بۆ كەوچك بەرێ، ئەگەر لەبرسانیش قۆڕەی سكی منداڵان تا حەوت چینی ئاسمان بڕوات، باوك بۆی هەیە بەكوڕەكەی بڵێت بۆچی قژت بەم جۆرە بڕیوە، بۆچی ئەم جۆرە پانتۆڵەت پۆشیوە، باوك مافی ئەوەی هەیە بەدەم فەلاقەكردنەوە بە كوڕە پانزدە ساڵانەكەی بڵێت: بەم درەنگی شەوە لە چ جەهەندەمێك دێیتەوە؟ ئاساییە گەر شەوانە باوك گیرفانی كوڕەكەی بگەڕێت و نامەدڵدارییەكانی بسوتێنێت. باوك ناحەق نییە ئەگەر دیواری حەوشەكەی رۆژ بەرۆژ بەرزتر و بەرزتر بكاتەوە، لەترسی كچەكانی و تا رۆژی بەزۆر بەشودانییان و نەقڵكردنیان بۆ زیندانی ماڵەمێرد زیندانییان بكات. دایكیش دەبێ هەر قسەكانی سەردار و سەروەری ماڵ دووپات بكاتەوە و بۆی نییە دوو لێوێ لەیەك جیاوەبن. واتە دایك و باوك چونكە خۆیان لەلایەن دایك و باوكیانەوە بەردەوام دەمكوتكراون، خەون و خولیایان كوژراون، سەریان پڕكراوە لە "كا"ی بەباكراوی كولتوور و كۆمەڵگە، ئیدی ئەوانیش دەبێت هەمان شێوە رەفتار بكەن لەگەڵ منداڵەكانیاندا، منداڵ نابێت بۆچوونی خۆی هەبێت بۆ بابەتەكان، نابێت خەون و ئارەزووەكانی بدركێنێت، نابێت لەرێی باو و باپیرانی لابدات. ئەمە بە كورتی كوشتنی منداڵە، كوشتنی خەون و ئیرادە و توانای منداڵە، نەهێشتنی ئومێدە بەگۆڕانكاری و كۆپیكردنی فیكری خۆیانە و دانانیەتی لەسەری منداڵەكاندا، باوك هەمیشە ترسی لەوە هەیە منداڵەكانی بەهۆی هەڵەیەكی هەرزەكارانەیانەوە شكۆی بشكێنن، دەترسێ ئابڕووی چەند ساڵەی ئەتك بكرێت. بۆیە خۆی دەكاتە شورایێكی پۆڵایین لەهەمبەر هەر هەنگاوێكی منداڵەكانیدا و منداڵەكانیش دەبن بە بەردەبازی رێگەی باوك و بە بێدەنگبوون و دەمنەكردنەوەیان ئابڕووی چەند ساڵەیان لە رووشان و كون تێبوون دەپارێزن دوای هەر ورتەیەكی منداڵ، هەر قسە و بەشداریكردن و گفتوگۆ و رادەربڕینێك و تەنانەت جوابدانەوەیەكی بچكۆلانەش، یەك دونیا قسەی دەمكوتكەر و سەركوتكەری وەك (بێدەنگ بە، قسە مەكە، بڤەیە، تۆ منداڵی، شەرمە، قسە لەقسەی گەورەدا مەكە، ...تاد ) لە دەمی باوكدا بەڕێز و بێ وچان دێنە دەرەوە. لەم كولتوورەی ئێرەدا ئیشی باوك ئەوەیە رێ لەهەر جۆرە یاخیبوون و بیركردنەوەیەكی نوێ بگرێت. گەورەكان دەبێ ببنە بەربەستی پۆڵایین لەبەرامبەر پاراستنی كولتووری سەدان ساڵی بۆگەنكردووی باوانیان. باوك لە خێزانی كوردیدا، هەمیشە ترسی لە كوڕ هەبووە وەك چۆن دەسەڵاتدار و سەركردەكانی هەموو جیهان ترسیان لە بیری نوێی گەل هەیە و هەمیشە بیر لەوە دەكەنەوە رۆژێك شەقی گەل و جیلی تازە عەرشیان بهەژێنێ و تەفر و تونایان بكات، بۆیە هەمیشە بە دەمكوتكردن و كوشتن و بڕین خەڵكیان ملكەچ كردووە. نەك هەر باوك، مامۆستای قوتابخانە، مامۆستای زانكۆ، مەلای مزگەوت، ئاغا، كوێخا، و تەنانەت براگەورە و هەموو گەورەكانی دیكە ئیشیان بێدەنگ كردنی جیلی نوێیە، و هەردەبێ بەخۆیان قسە بكەن، هەمیشە دەبێ بۆچوونی ئەوان وەك تاج بكرێتە سەری منداڵەكان و نەوەی تازە پێگەیشتووش وەك ئامێرێكی كارەبایی پاڵپشتی ئەو فیكر و بۆچوونە كۆنەپەرەستانەی ئەوان بن. تا ئێستاش مامۆستا هەیە پێی وایە قوتابی دەبێ وەكو پەیكەرێك لەناو پۆلدا دابنیشێت و تەنها گوێ لە مامۆستا بگرێت، بۆی نییە رەخنە بگرێت، قوتابی بۆی نییە هەڵەی مامۆستاكەی دەربخات، قوتابی نابێت بەهیچ شێوەك دەمی بجوڵێت لەئاست مامۆستاكەی، ئەمە لەحاڵێكدایە كە لە دونیای نوێدا قوتابی بۆی هەیە خورما و شیر و شەربەتی پرتەقاڵیش بباتە پۆلەكەی، لەراستیدا ئەم جۆرە، بیركردنەوەی مامۆستا بەرامبەر بە قوتابییەكانی درێژەپێدەری هەمان رێگاو رێبازی (باوك)ی سەردەمانی زووە، بەڵام بە فۆڕمێكی جیاوازتر، كە رێگا لەهەموو جۆرە یاخیبوونێكی منداڵەكان و جیلی نوێ دەگرێت، وایان لێدەكات لەبازنەیەكی بچوكدا بەردەوام لە خولانەوەدابن و هەرگیز بیریان بۆ داهێنانێك، گۆڕانێك، تازەگەری و نوێبوونەوەیەك نەچێت و هەر لە جوینەوە و كاوێژكردنی بیرەكۆنەكاندا بمێننەوە، دەرەنجامی ئەم جۆرە پەروەردەیە بەرهەمهێنانی تاكێكی ترسنۆك و نیگەران و بێدەسەڵات و بێ خەون و بێ هیوایە، هیچ گۆڕانكارییەك و نوێگەریەكیان لێ چاوەڕێ ناكرێت، توانای یاخیبوون و هەڵگەڕانەوەیان نییە بەسەر كۆسپ و بەربەستەكاندا، بەڵكو ئەوانیش هەر وەكو باوكانیان دەست دەكەن بە چەوساندنەوەی منداڵەكانیان و بەم شێوەیە پەروەردەی ترس و چەوساندنەوە وەك زنجیرە دەگوازرێتەوە بۆ نەوەكانی ئایندە، بۆ گۆڕانكاری مەزن و نوێبوونەوە، بۆ بەجێنەمان لەكاروانی پێشكەوتنی دونیا و بۆ ئەوەی چیدیكە لەزۆنگاوی كولتووری كۆندا نەچەقێن، دەبێت باوكان هەركە هەستیانكرد منداڵەكانیان توانای بڕیاردانی دروستیان هەیە كورسی باوكایەتی جێبهێڵن و رێگابدەن منداڵەكان و جیلی نوێ بۆچوون و فیكرەنوێیەكانیان بخەنەگەڕ و خەون و خولیاكانییان بكەنە راستی و دەست لە سەركۆنەكردن و بێدەنگكردنی منداڵەكانیان هەڵگرن. ئیدی ئەو قامچییەی دەستیان فڕێدەن و دەستهەڵگرن لە فەلاقەكردنی خەون هیوای منداڵەكانیان. با چیدیكە خەونی منداڵەكان سەرنەبڕین، با منداڵەكان بە خاوەن بڕیاری ژیرانە بزانین، با ئیتر شوێنی هیوا و ئاواتی گەنج و منداڵەكان تەوالێت و سەرجێی نوستن نەبێت. با ئیدی بهێڵین گەنج خەون بكاتە حەقیقەتێكی بەرهەمدار.

 

زۆرترین بینراو