بۆ سەلماندنی تاپۆی ڕیفراندۆم دەبێ چی بكەین؟!

محەمەد ساڵح سرێشمەیی

 

سەلماندنی تاپۆی ڕیفراندۆم وەك ئەركێكی ئەخلاقی و نەتەوەیی و مرۆیی و نیشتیمانی ئەركی سەرشانی هەر تاكێكی نیشتەجێی كوردستانە، لەم قۆناغەشدا زەروورەتی مانەوەیی تاك و كیانی كوردانە.
تاكە نەتەوەی ڕیزپەر لە هەموو نەتەوەكانی دونیاو مرۆڤایەتیدا نەتەوەی كوردە، كە دێرینترین نەتەوەی بێ دەوڵەتە و لە مێژوو، كلتوور و هەبووندا هەگبەیەكی دەوڵەمەندی هەیە.
بۆیە بە پشتبەستن بەم فاكتەرە شایستانەی نێو عورفی نێودەوڵەتیدا بە درێژایی مێژووی هەزاران ساڵەی خۆی لەهەموو قۆناغەكانی هەنگاونانی مرۆڤایەتی بۆ چەسپاندنی ئەرك و مافی گەڵاندا، و لە هەموو تەسفییە حسابییەكان و گۆڕانكارییەكاندا ئەم گەڵە ژێردەستەیە هەوڵی بە دەستهێنانی مافەكانی داوە، بەڵام زۆر جار بە دەست بەتاڵی هاتۆتە دەرێ.
مەبەستمە ئەوە بڵێم كە گلەیی كورد لە ڕەوڕەوەی مێژوو بەوەی كە لە كۆندا ئەگەر باسكی هێزو بازووی ئیستعمارییەت و خۆسەپاندن و داپڵۆسێنەران ماسوڵكەكانیان لە هی كورد گەورەتر بوو بێت و ئەسپی تاودانی تەماحكاری و داگیركارییان لە هی كورد بە بەز تر بێت، ئەی ئێستا لەم سەردەمەی عەولەمەو سەردەمەی مۆدێرنەتەو دیموكراسیدا، بۆچی ئێمەی كورد جارێكی تر لەسەر كورسی یەدەگی ماف خوراواندا دەستەوەستان دانیشتووین؟
ئایا دەبێت دەستە ئەژنۆ تەنیا تەمەشاڤان بین، یاخود دەبێت خۆمان كۆبكەینەوە و تەكان بە هەنگاوەكان بدەین و هێزی بازوو و عەقڵی تاكی كورد بەگەڕ بخەین و بە ئیرادەی دڵۆپە ئاوی سەر بەرد شەو و ڕۆژمان یەك بخەین و تەنیا وشەیەك توانای تێپەڕینی هەبێت بە پەردەی گوێماندا، بەرژەوەندی باڵای نیشتیمانمان بێت؟
یانژی دەپرسم چۆن لە شەڕگەی پان و بەرینی دونیادا زەنگی هەبوونمان بە گوێی ئەوانیتردا بچرپێنین.؟
وەڵامی هەموو ئەو پرسیارانە بە دەوڵەت هەبوون دەدرێتەوە؟.
ئێمەی كورد لە 25-9-2017 بڕیاری دیاریكردنی چارەنووسی خۆمانداو هەر لە قۆناغی دووەمی ناساندنیدا سەركەوتوو نەبووین.
لێرەوە دەپرسین ئایا سڕكردنی ڕیفراندۆم كۆتایی دونیامان و دوا چانسمانە، یاخود سڕكردنی ڕیفراندۆم كۆتایی یاسایی ڕیفراندۆمە؟
لە وەڵامدا دەڵێین: كۆسۆڤۆ ساڵی 91 جاڕی سەربەخۆیی خۆیدا، بەڵام لە هەموو جیهان تەنها یەك دەوڵەت دانی پێداناو نەیتوانی ئامانجەكەی بپێكێ، ئەمە لە كاتێكدا لە ڕێفراندۆمێكی گشتگیردا سەدا 99ی دەنگەكان لە پارسەنگی بەڵێ بوو، ئێستاش ئاڵای لەتەك ئاڵای وڵاتانە لە نەتەوە یەكگرتووەكان.
بۆ ئێمەی كوردیش لە و چەرخەی پاش 25-9 دا ئەوەی گرنگ بێت ئامادەكردنی پێداویستییەكانی تاپۆكردنی ڕیفراندۆمە، كە پێویستە لە پێشینەی كار و پلانی ڕێبەر و كارەكتەر و سیاسەتوان و تەواوی كیانی كوردیداو لە ئەولەوییەتی بیركردنەوەو هەنگاوە كرداری و مەعنەوییەكانی تاكیشدا زۆر بەجدی بەرجەستە بێت.
لە تێڕوانینی تایبەتی خۆشمدا ئەگەر ئێمە بتوانین ئەم هەنگاوانەی خوارەوە بگرینەبەر ئەوا دەتوانین ئەم دووڕە بە نرخەی ڕیفراندۆم بكەینە هەوێنی هاتنە دی ئاواتە لە مێژینەكانمان، بیكەینە مایەی خۆشگوزەرانی و ئاسوودەیی بۆ تاكی كورد، كە من وەك پێداویستی سەلماندنی تاپۆی ڕیفراندۆم دەیبینم ئەوانیش:
- گەڕانەوەی ئینتمــــا (ولا‌و) بۆ تاك:
ئینتما " ئەو پەیوەندییە ڕۆحیەیە كە لە نێوان تاك و خاكدا هەیە، زۆربەی جار كارلێكێكی بە هێز پەیوەستیان دەكات، بەڵام ڕەنگە هەندێ فاكتەری دەرەكی كارلێكەكە ببنە مایەی درز و بێهێزی ئەم بەندە بەهێزە".
ئەوەی جێی سەرنجی زانایانە ئەوەیە گەلی كورد گەلێكی كاریگەرە بە عاتیفەو سۆزەوە، بەڵام تێكگیرانی متێسفانە لەو تێڕوانینەو واقعی ئینتمای تاكی كورد هەیە، بەوەی ئێمەی پێشەنگی هاوسۆزیمان، ئینتمامان لەو پەڕی بێهێزی دایە بۆ خاك و بۆ وڵات، ئەمەش هۆكارەكەی ڕوونەو وەڵامەكەی قسەی زانایەكە كە دەڵێ" دیكتاتۆریم خۆشترەوێ لە دیموكراسی بەرەڵا"
من مەبەستمە بڵێم نەمانی ئینتما بەدەرەجەی یەك بۆ نەبوونی دەسەڵاتێكی مونەزەم و سیستەماتیك دەگەڕێتەوە، كە جیاوازی چینایەتی و مەغدوور و مەزلوومی زۆری تیادا فەراهەم بووە، بۆیە لەهەنگاوی یەكەمدا پێویستە چاكسازی ڕاستەقینەو دادپەروەری كۆمەڵایەتی بەرجەستە لە گشت كایەكانی وڵاتدا ڕەنگدانەوەی خۆی هەبێت و بەتەواوی دابكوترێ.
- یەك گوتاری سیاسی و یەكخستنەوەی نێو ماڵی كورد: گشت لاپەڕەكانی مێژووی بەرەنگاری و خۆ سەلماندنی كورد بە بەهێزییەوە دەست پێ دەكەن ودواتر عونسورەكانی بەرەبەرە كاڵ دەبنەوەو لە كۆتایدا ڕەنگڕێژی و بێ ئومێدی و خیانەت دەكرێن و شاهێدی دەدەن بەوەی كە بەرژەوەند خوازی و حزب پەرستی و ناوچەگەرایی پەتای كوشندەی سەر شانی كورد بوونە.
ناگەڕێینەوە بۆ مێژوو بەڵام دەڵێین: بۆ ئەوەی هەبین دەبێ یەك بین.
بۆ ئەمەش تەنیا پێشنیارم ئەوەیە كە ئەو هێزەی لە دژایەتی یەكتر بەكار دێنین با بیكەین بە زەبری بەر سنگی دوژمن، بتوانین زاخاوی مێشكمان زاڵ بكەین و دواتر هەوڵبدەین لە جیاتی بەكارهێنانمان، بەكارهێنەری تواناكانی دوژمن بین بۆ بەرژەوەندی خۆمان.
- یەك گوتــــاری كۆمەڵایەتی:
ئەگەر ئاوڕێك لە مێژووی نوێی باشوور كوردستانی بدەینەوە بەتایبەت لەسەرەتاكانی ڕاپەڕینە مەزنەكەی 91 ئەوا زۆر بە ئاسانی پەی بەو هەست بەرزییە بێ شومارەی گەڵی خۆمان دەبەین كە بە ئومێدەوە چاو لە دەستی سەركردەكانمان بوون بۆ ئەوەی كیان و قەوارەیەكی بەهێزی كوردانەیان بۆ دروستبكەن، بەڵام هەوڵدان بۆ سەپاندنی هەژموونی حزبی و شەڕی دەسەڵات و پارەو خۆسەپاندن و بەرژەوەندی كەسی، بوو بە مایەی فرە فەرهەنگی و فرە ئایدیای دژەبەرەی یەكترو فرە زۆن و فرە ناوچەیی، ئەمەش بۆ شیكەرەوە بیانی و نێوخۆییەكان جێگەی تێڕامان و هەڵوەستە لەسەر كردنبووە، كە تەنیا تاكە بەرەنجامیشی دواخستن و مەرگی دۆزی ڕەوای ئەم گەڵەیە.
بۆیە یەكێك لە ئەركە گرنگەكانمان بۆ ئێستا دەكرێ ئسیلاحی كۆمەڵایەتی و یەك گوتاری بێت.
- بە سیستەمكردنی دامەزراوەكانی هەرێــــــــم:
هیچ مەتەڵێك هێندەی ئەمە قورس نییە كە لێت بپرسن" سیستەمی حوكمڕانی هەرێمی كوردستان چ سیستەمێكە"، چونكە لەسەر هیچ سیغەیەكی یاسایی و عورفی نێودەوڵەتیدا چەسپاو نابێت، سەڕەڕای ئەوەش ڕۆتین و گەندەڵی ڕەگی داكوتاوەو لە دیاردەوە بەرەو عادات پەلكێش بووەو بێ سەروبەری ئییداری و بێكاری شاراوە هەموو كایەكانی سیستەمەكەی تەنیوەتەوە.
بۆیە دەكرێ كەلك لە دڵسۆزان و زانایان و خەمخۆرو ئەكادیمیستانی وڵات و دۆستانیشمان وەربگرین، وە كارێك بكرێ كە سیستەم جێگای ڕۆتین و شەفافییەت جێگای گەندەڵی پڕ بكاتەوە.
- هاوتاكردنی بەرژەوەندی زلهێزان لەگەڵ بەرژەوەندییەكانمان: بێگومان كوردستان هەم لەڕووی جیۆپۆلەتیك و هەم لە ڕووی جیۆگرافییەوە، جێگای تێڕامان و چاوتێبڕینی دونیا دادەنرێ.
بۆیە دەكرێ ژیرانە بەرژەوەندییەكانی خۆمان و دونیا هاوتا بكەین و دواتر هاوڕێیەتی دۆستانمان بكەین بە هەلێك بۆ خزمەتا دۆزێ.
لە كاتی ئێستادا قسەو باسی زۆر هەیە دەربارەی (ڕێكەوتنی سەدە)، كە پڕۆژەیەكی ئەمریكییە بۆ چارەسەری كێشەی فەلەستین و ئیسرائیل، دەكرێ ئێمەی كوردیش زیرەكانە مامەلە بكەین بۆ بەشە كۆمەلە بوون لەم پڕۆژەی سەدەیە، كە ڕەنگە بە جێبەجێ و تەواوبوونی لە چوارچێوەی خۆیدا زیاتر پەلبهاوێژێ و گۆڕانكاری گەورە لەسەر نەخشەی سیاسی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دروست بكات.
- هەوڵدان بۆ درەوشانەوە لە ناوچەكەدا:
ئەگەر سەرنجی دەوروبەری خۆمان بدەین، تایبەتەن ئەو هاوبەشە لە مێژینەیەی كە پێی دەڵێن عێراق هەموویان وەك هەسارە پێویستیان بە ڕووناكی هەیە بۆ ئەوەی دیاربن، نەك وەك ئەستێرە ڕووناكی دەربن.
دەكرێت كورد پێشبڕكێی درەوشانەوە بكات دۆزی خۆی لە نەبوونەوە بكات بە ئەستێرە نەك هەر هەسارەیەكی ڕوناكی وەرگر، بێگومان ئەمەش میكانیزم وعەقلێكی سەلیمی سەركردە ئاسای گەرەكە.
- لــــــۆبیكردنی بەردەوام:
لۆبیكردن یەكێكە لە فاكتەرە بەهێزەكانی سەرخستنی ڕیفراندۆم و بەرەو دەوڵەتبوون، پێویستە ئێمەی كورد كەسانی دڵپڕ و دڵسۆز بكەینە پێشەنگی لۆبیكردنمان لە دەرەوە و ئەكادیمیستییانی كوردپەروەر ڕۆڵی خۆیان ببینن بۆ بە جیهانی و بە نێودەوڵەتی كردنی كێشەی ڕەوای گەلەكەمان.
- هەوڵدان بۆ بەهێزی ئابووری و سەربازی و ڕێكخستنەوەی سنوورەكان.
9- هەبوونی مەرجەع و پێشەنگێكی كوردپەروەر.
- شەڕ لە پێناو دانپێدانان(sovereignty):
ئێمە دەزانین كە ڕوكنی چوارەمی بوون بە دەوڵەت دانپێدانان(اعتراف)ە، دوای خاك و گەل و حكومەت،
وە ئێمەی كوردیش میللەتێكی قوربانی و سوتاوی دەستی ئەم ڕوكنەی دەوڵەت دارین، وەك دەبینین چەندین ساڵە گەلی ئێمە لەسەر خاكی خۆی و لەژێر سێبەری حكومەتی خۆی دایە، بەڵام بە نەبوونی سۆڤێرێنتی، ناوی لەسەر نەخشەی جیهان و ئاڵای لەتەك ئاڵای وڵاتان، لە چوارچێوەیەكی محاڵانە ماوەتەوە، بۆیە پێم وایە كاتی ئەوەیە كە هەر تاكێكی نیشتەجێی سەر خاكی كوردان، پێویستە قۆڵی لێ هەڵماڵێ و ماندوونەناسانە شەونخونی بكات بۆ ناساندنا دۆزێ.

بابەتى پەیوەندیدار بیروڕا

زۆرترین بینراو