بەشداری پێكردنی ئافرەتان راستەقینەیە یا رووكەشیە؟

بەشداری پێكردنی ئافرەتان راستەقینەیە یا رووكەشیە؟

 


محەمەد ئامۆكەیی- زاری كرمانجی: لە هەرێمی كوردستان بەردەوام ئافرەتان گلەی ئەوە دەكەن وەك پێویست لە كاییەی سیاسی بەشداریان پێناكرێت، زاری كرمانجی لە ژمارەیەك میدیاكار و چالاكوان و مامۆستای زانكۆی پرسیوە * ئایە بەشداری پێكردنی ژنان لە كاروباری  سیاسی بەشداری پێكردنێكی راستەقینەیە یا رووكەشیە؟ ئەوانیش دیدو بۆچوونی جیاواز دەخەنەڕوو. 


ئاشنا عەبدوڵلا: زۆربەی ئافرەتانی سیاسی لەسەرووی خۆیانەوە فەرمان لەسەر دەكرێت

میدیا كار ئاشنا عەبدوڵڵا" گووتی" ئەمەوێت راشكاوانە بدوێم لەسەر پرسە هەستیارە لەوانەشە وەڵامەكەم رەق بێت چونكە ئیتر ئەمە واقیعی ئەمڕۆی ژیانەو ناكرێت خۆڵ بكەینەوە چاومانەوە، بەداخەوە ئەلێم" ئەمڕۆ بە ئەندازەیەكی بڕی سەر ڕێژی هەڵبژاردن و هەوڵدان گوزەرانی ژیانمان كردۆتە رووكەشی و دیكۆری، ئەبێت من بۆتۆ و بۆ ئەوان بژیم تۆش و ئەویش و ئەوانیش بەهامان شێوە، ئیتر ئەم هاوكێشەیە رەنگدانەوەی  لەسەر هەموو رێچكەو لایەن و كایەكانی كۆمەڵایەتی، پەروەردە، ئابوری، راگەیاندن، سیاسی  هتد... بڵاوبۆتەوە جا ئیتر چۆن رەنگدانەوەی نابێ بەسەر ئافرەتانی سیاسیشدا؟ ئەمەش بێگومان هەڵگرێكی رووكەشی و دیكۆری دەبێ و لێی بێبەش نابێت، هەموومان دەزانین بەشداری پێكردنی  ئافرەتان  لە كایەیی سیاسیدا زۆر زۆر كەمەو بە پەنجەی دەست دەژمێردرێت، بۆیە لێرەدا ئەوەشمان لە بیر نەچێت ئەم بابەتە ئەمان گەڕێنێتەوە بۆ پەیوەندییە كلتوورییە پیاو سالاریە كە چ لە مێژوو چ لە ئێستاشدا ووجودیەتی زاڵە بەسەر زۆربەی ئافرەتانی سیاسی راگەیاندنەوە كە لەسەرووی خۆیانەوە ئەمروو فەرمان و سانسۆریان لەسەر دەكرێت.

راژان ستونی: هێشتا ئاستی بەشداری ژنان وەكو پێویست نیە

راژان ستونی" چالاكوانە دەڵێت" ئەگەر سەیری كۆمەڵگە رۆژئاواییەكان و دیموكراسیەكان بكەین دەبینین ئافرەت  روڵێكی گرنگی هەیە لە سەر هەموو ئاستەكاندا، چ كارگێڕی یان یاسایی یان سیاسی و ..هتد، پێچەوانەی ئەو كۆمەڵگە دواكەوتوو و داخراوانەی كە هێشتا نەیانتوانیوە لە قۆناغی سوننەتی دەرباز ببن بۆ قۆناغی مودێرن، دابونەریتە كۆن و كلاسیكیەكان زاڵن بە سەریاندا، لە هەرێمی كوردستانیش سەرەڕای ئەوەی كە ئێمە هێشتا خاوەن كیانێكی سەربەخۆ نین تاكو ئێستا هەوڵی زۆر دراون سەبارەت بە بەشداری پێكردنی ئافرەتان لە كایە سیاسی و كارگێڕی و یاساییەكاند، بەڵام دەتوانم بڵێم لەو ئاستەدا نیەو هێشتا ئاستی بەشداری ژنان وەكو پێویست نیە، شایەنی گوتنە گرنگی دان بە ئافرەت و بەشداری پێكردنی تا ئاستی بڕیاردان لە پڕۆسەی سیاسی دا، بڕوا بون پێویستە هەبێت بە بەشداری پێكردنیان لە هەموو ڕویێكەوە لە لایەن كۆمەڵگە و دەستەڵاتی سیاسیەوە،  ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ بڕوابونی تەواو بە بنەماكانی كلتووری دیموكراسیەوە، بە داخەوە هێشتا كەمو كوڕی زۆر هەیە لەم ڕوەوە، زاڵ بونی هزری كۆنە پەرستیش زۆر بە زەقی دەبینرێت لە هەموو لایەكەوە، ئافرەت لە كۆمەڵگە دواكەوتووەكاندا بە داخەوە وەك ئامرازو وەك كالا لە لایەن كۆمەڵگە و سیاسیەكانەوە سەیر دەكرێن، بە كاریان دەهێنن، نەك وەك ئامانج  بۆخزمەتكردنی بەرژەوەندی گشتی، زۆر گرنگە بایەخ بەم لایەنە بدرێت لە هەرێمی كوردستان لە بارەی بەشداری پێكردنی ژنان بە بێ جیاوازی لە كاروبارە سیاسی و یاسایی و كارگێڕیەكاندا، تا ئاستی بڕیاردان لەسەر گشت كێشەو گرفتە سیاسی و كۆمەڵایەتی و تاد...كاندا  بە شێوەیەكی ڕاستەقینە رۆڵی پێ بدرێت نەك پێچەوانەكەی.

تەلار عەلی: كاتێ سەركردایەتی پارتەكان دادەنیشن بۆ دانوستان تەنها پیاو بەشدار دەبن


تەلار عەلی، مامۆستای زانستە مرۆڤایەتییەكان لە زانكۆی سلێمانی، رایگەیاند" بەشداریكردنی ژنان لە بواری سیاسسیدا لە ناوچەیەكەوە بۆ ناوچەیەكی ترو لە دەوڵەتێكەوە بۆ دەوڵەتێكی تر دەگۆڕێت بەپێی سیستەم و یاساو كلتوور، ئە و بیرو باوەڕانەی زاڵە بەسەر كومەڵگەدا، بەڵام لەم ساڵانەی دواییدا داواكاری بەشداری پێكردنی ژنان لە بواری سیاسیدا زیاتر بووە لە سەر ئاستی جیهان و ناوچەكەو كوردستانیش، لەگەڵ  ئەوەشدا هێشتا بەربەستەكان زۆرن و جۆراو جۆرن، لەگەڵ ئەوەشدا بەشداری پێكردنەكان جۆراو جۆرن، بۆ نمونە تا ئەم ساڵانەی دوایی هیچ ژنێك لە سەركردایەتی سیاسی حیزبەكاندا نەبون، كاتێ لە ژێر فشارو رەخنەدا حیزبەكان ئەم هەنگاوە یان هەڵنا و ژنیان بەشداری پێكرا، بە شداریەكە لە ڕووكەش تێنە پەڕی و هیچ گۆڕانكارییەك لە ئاراستەی كاركردنی حیزبەكاندا نەگۆڕاو هیچ بڕیارێكی گرنگ لەم هەرێمە لەلایەن  ژنەوە نەدراوە، ئەو ڕەوتەی هەیە لەكاركردنی سیاسی هەمووی بەرهەمی بڕیاری پیاوانی كۆمەڵگەن، لەمەش زیاتر ئەتوانین بوارێكی تر بەنمونە بێنینەوە زۆر بەی مامۆستایانی پەروەردە ژنن و بەڕێوبەرەكان ژنن، بەڵام كاتێ دەگەینە بەڕێوبەری گشتی پیاوە، كەواتە تا ئێستا عەقڵی سیاسی ژن لەو ئاستە یا نابینێ كە بڕیار لە بواری پەروەردە دا بداتە دەست ژنان، بەو جۆرەشە بۆ هەموو بوارەكانی تر، كاتێ سەركردایەتی پارتەكان دادەنیشن بۆ دانوستان تەنها پیاوەكان بەشدار دەبن ئەمەش ئەو ڕاستیە دەردەخات كە بڕیاری سیاسی لای كێیە، هەر چەندە یەكگرتوو لەكاتی دانوستانەكان  ژن بەشداری گفتوگۆكانیان ئەكرد، بەڵام بڕیاری كۆتایی لەم هەرێمە لای پیاوانە و لای هەموو پیاوانیش نیە، ڕاستتر لای چەن كەسێكە، بەڵام لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا بەشداریكردنی ژنان لە ناو پارتەكان و لە ناو پەرلەمان و لە ناو حكوومەتدا هەنگاوێكی گرنگە و لەبەهای كەم ناكرێتە وە، چونكە هەموو هەنگاوێك دەبێتە زەمینەی لە دایكبونی هەنگاوی نوێ.

سۆلاڤ كاكەیی: كوردستان نمونەیەكی سەركەوتوة  لە تێكەلَبوونی ئافرەت لە كاری سیاسی 

سۆلاف كاكەیی، مامۆستای زانكۆ لە هەولێر لەسەر هەمان پرس رایگەیاند" هەرێمی كوردستان وەكو نموونەیەكی سەركەوتوو دادەنرێ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ڕووی تێكەلبوونی ئافرەت لە كاری سیاسی، چونكە هەر لە سەرەتای دامەزراندنی ئەنجومەنی نیشتمانی كوردستان (پاشان ناوەكەی گۆڕا بۆ پەرلەمانی كوردستان) پاش هەڵبژاردنە گشتی یەكەی 19ی ئایاری 1992، بەشداری سیاسی ئافرەت بەرچاوو بوو، چ وەك ئەندامێتیان لە پەرلەمان بۆ نوێنەرایەتیكردنی گەلی كوردستانی، یان وەرگرتنی پۆستی باڵا هەر لە ناو پەرلەمان وەك پۆستی سەرۆكایەتی لیژنە نایابەكان، سەرەڕای وەرگرتنی پۆستی حكوومی لە سەر ئاستی پلەی وەزیر و جێگری وەزیر و بەڕێوبەری گشتی، ئەمە جگە لە دیاریكردنی ڕێژەی ئافرەت لە ناو پەرلەمانی كوردستان بە 25% لە ساڵی 2004 ــەوە، وە زیادكردنی بۆ ڕێژەی 30% لە ساڵی 2009 ــەوە. تاكو گەیشتە ئاستی وەرگرتنی پۆستی سیادی، ئەویش پۆستی سەرۆكایەتی پەرلەمانی كوردستان بۆ یەكەمجار پاش هەڵبژاردنەكانی ساڵی 2018 ـــەوە." ئەم سەركەوتنانە دەگەڕێتەوە بۆ هەوڵ وكۆششی بەردەوامی ئافرەتان لە لایەن رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی  و تێروانینی سەركردەكان بۆ خەباتی ئافرەت بە درێژایی مێژووی ڕزگاریخوازی بزووتنەوەی كوردستانی."بە ڕای من سەركەوتنی بەشداریكردنە سیاسی كە ڕێژەیی یە، چونكە سیستمی كۆتا و كاندیدكردنی پارتە سیاسییەكان بۆ ئەندامەكانیان ڕۆڵ دەبینێ بۆ وەرگرتنی ئەو پۆستانەی تاكو ئێستا توانیویانە بەدەستی بهێنن." لە كاتێكدا بەهیچ شێوەیەك ئافرەت كاندیدیش نەكراوە بۆ پۆستە باڵاكانی تر لە كابینە پێكهێنراوەكان، تەنانەت بۆ پۆستی جێگیریش، وەك پۆستی سەرۆكی هەرێم و سەرۆكی حكوومەت بگرە دانەنراوە وەك ئەندامی دانوستاندنیش لەگەڵ پێكهاتە و پارتە سیاسییەكان بۆ پێكهێنانی كابینەی حكوومی یان بۆ خەفەكردن وكەمكردنەوەی گرژیەكان لە لە نێو لایەنەكان، سەرەڕای نەبوونی ئافرەت لە سەر ئاستی سەرۆكی پارتێكی سیاسی، واتا بەشداری سیاسی ئافرەتی كوردستانی كورت كراوەتەوە بۆ وەرگرتنی پۆستی نیابی لە ئەنجومەنی نوێنەران، چونكە سیستمی كۆتا تەنها لە سەر ئاستی دەسەڵاتی یاسادانانە، چ پەرلەمانی كوردستان یان ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقی، لە سەر ئاستی دەسەڵاتی جێبەجێكردن (حكومەت) پەیرَِەو ناكرێ.

زۆرترین بینراو