بەیان سەلمان" چەند ڕۆمانێكم وەرگێڕدراون بەڵام بەهۆی بارودۆخی ڤایرۆسی كۆرۆنا هەموو جۆرە چاپكردنێك وەستاوە

بەیان سەلمان" چەند ڕۆمانێكم وەرگێڕدراون بەڵام بەهۆی بارودۆخی ڤایرۆسی كۆرۆنا هەموو جۆرە چاپكردنێك وەستاوە

دیمانە: پشتیوان كەریم برادۆستی  
بەیان سەلمان رۆمانووس و وەرگێڕ, دانیشتووی شاری پاریس لە وڵاتی فەڕەنسا لە دیمانەیەكی تایبەتی زاری كرمانجیدا تیشك دەخاتەسەر كارو چالاكیەكانی و چەند پرسێكی هەنوكەیی.
* یەكەم ڕۆمانت كەی نووسی و چیەو باس لەچی دەكات ؟
- "بوراق" یەكەم ڕۆمانمە بە زمانی عەرەبی نووسیومە. هێڵە سەرەكییەكانی ئەم ڕۆمانە لە دەوری گەڕەكێكدایە بەناوی بوراق. ڕووداوەكانی لە بۆچوونی كەسایەتیەكی سەرەكیەوە دەخەمەڕوو وڵاتی بەجێ‌هێشتووە و لە هەندەرانەوە دەكەوێتە گێڕانەوە. هاوكات ئەم ڕووداوانە تێكەڵ بە ژیانی كەسایەتیەكانی ناو ڕۆمانەكە بووە بەتایبەتی پیرێژنێك كە بە نێوەندی ژیان و مردنی ئەو تیشك دەخرێتە سەر ڕووداوی تر لەو گەڕەكە و ماوەیەكی مێژوویی دەگێڕێتەوە لە ژیانی خەڵكی ئەو سەردەمە.
*تاچەند وەك ڕۆماننووسێك بە نووكی پێنوست هەستی نیشتیمان پەروەری و نەتەوایەتیت لەسەر نووسینەكانت و كێتێبەكانت هەیە؟
- هەستی نیشتیمان پەروەری وەها بە ئاسانی دەرنابڕدرێت، ناشتوانین لە دە ڕۆماندا لە هەمان تێما بدوێین، بەڵام دەتوانم بڵێم كە ڕۆمانی "یاداشتی عەتر و ئاگر" بە چاكی خۆی لەو لایەنە داوە كە مێژووی شاری كەركوك لەسەرەتای سەدەی بیستەمەوە تاكو ئەم سەردەمانە دەوروژێندرێ. هەر یەكە لە ڕۆمانەكانی ترم تێمایەكی جیاواز بەسەریاندا زاڵە كە سەرجەمی مرۆڤایەتی دەگرێتەوە، چونكە باس لە كێشەی گەورەی مرۆڤ دەكەن، وەك سەرهەڵدان و كوژانەوەی شارستانییەتێك؛ كۆیلایەتی؛ شێتبوون و بەڵێن؛ شكستی مرۆڤ لە دوای شەڕ و جینۆساید و چۆن مرۆڤ بتوانێ دیسان لەدوای كارەساتی گەورە هەڵسێتەوە؛ بەدواداچوونی خەونی گەورە لەلای مرۆڤ؛ پەناهەندەیی...هتد. ئەمانە هەمووی تێمایەكن گشت مرۆڤایەتی دەگەرێتەوە نەك تەنها یەك نەتەوە و یەك میللەت.
*ڕۆمانەكانت لە چەند زمان بوونیان هەیە گەر هەیە زمانەكان چین، سەرجەمی ڕۆمانەكانت چەندن ؟
- هەتا ئێستا نۆ ڕۆمانم هەیە. دوانیان بە عەرەبی، بەڵام یەكێكیان ژیاننامەی كۆڕەوە، دانەیەكیشم بە عەرەبی هەیە كە هەرگیز چاپم نەكردووە. دوو ڕۆمانی خۆم وەرگێڕاوە بۆ فەرەنسی، چەند ڕۆمانێكم بۆ سەر زمانی فارسی و زاراوەی كرمانجی وەرگێڕدراون، بەڵام بە هۆی ئەم دۆخی ڤایرۆسی كۆرۆنایە هەموو جۆرە چاپكردنێك وەستاوە، لەبەرئەوە جارێ دەبێ چاوەڕوان بم هەتا دۆخەكە ئاسایی دەبێتەوە، چونكە كتێبی خودی نووسەرە جیهانیەكانیش وەستاوە. بێجگە لە دیوانی شیعرەكەم كە وەرمگێڕاوە بۆ سەر زمانی فەرەنسی و چاپكردنی ئەمەش هەر دوا كەوتوە.
*لەنێو نەتەوەی كورد جەنابت تاكە نووسەری ئافرەتیت، ئایە ئافرەت بوون تاچەند كاریگەری هەبووە لەسەر نوسینەكانت؟
- بەراستی كە دەنووسم هەرگیز وەك ئافرەتێك سەیری خۆمم نەكردووە. نووسەر مەگەر بە ئاگاوە تێمایەكی تایبەتی هەڵبژێرێت بۆ ئەوەی باس لە ژن یان لە پیاو بكات، ئەگینا كاتێ دەنووسین هێڵی سەرەكی ڕووداوێك یان كۆمەڵە ڕووداوێكت هەیە و بە دوایدا دەچیت. قسە لەسەر ئەو لایەنانە دەكەیت كە وا چیرۆكەكەت لە دەوریدا دەسوڕێتەوە بێ ئەوەی بیر لە خۆت بكەیەوە وەك ژن یان پیاو. ئەمە ڕێگر نیە لەوەی كە ژن و پیاوی نووسەر هەن بە ئاگاوە باس لە تێمایەك دەكەن تایبەتە بە ژن یان پیاو.
*زیاتر هاوڕێیەتی و ئاشنایت لەگەڵ كام نووسەر و ڕۆماننووسی كورد هەیە لە هەرێمی كوردستان و لە دەرەوەی وڵات؟
- پەیوەندیم لەگەڵ زۆربەی نووسەران باشە، چ لە دوور یان لە نزیك. ژمارەیەكیان بە حوكمی ئەوەی هاوڕێیەتی دێرین لە نێوانماندا هەیە، ژمارەیەكیشیان بە حوكمی ئەوەی لە بواری نووسین پێكەوەین، با بڵێین وەك دوو نووسەر ئاشنای یەكین. بەڵام لەبەرئەوەی هەر هەموو بە نووسین و ژیانی خۆمانەوە سەرقاڵین ئیدی ئەوەندە زوو زوو پەیوەندی ناكەین. خۆی هەر خودی نووسین پرۆسەیەكی تەنهاییە و زۆربەی كات لەناو دونیای تەنیایی خۆتدا دونیایەكی نووسین دادەهێنیت.
* لە ئەم ساڵدا لەناوەندی پێكەوە ژیانی كورد و ئاڵمان لە نۆرنبێرك دوو كەسایتی كورد كە جەنابت و بەختیار علی بوون ڕێكخرا بوو، مەبەست لەم كۆرە چی بوو بەكورتی؟
- ئێمە هەردووكمان بۆ ئەو كۆڕە بانگەشە كرابووین. پێشوەخت ڕێككەوتن لە نێوانماندا نەبوو، تەنها بە حوكمی دووری هەردوولامان لەسەر بەرواری كۆڕەكە ڕێككەوتین، ئەوجا پێكەوە بڕیارمان دا لەسەر بابەتی كەسایەتی نێو ڕۆمان قسە بكەین. هەر یەكەمان لە روانگەی خۆیەوە قسەی لەسەر بكات. من پێموابێت ئەو جۆرە كۆڕە سەركەوتوە، چونكە گەشە بە بیروبۆچوونی نووسەران دەدات و گرنگە مەوداكان ببڕین و لە نزیكەوە تێكەڵی خوێنەر ببین بۆ ئەوەی نزیكبوونەوەی زیاتر لە نێوان هەموو خوێنەر و نووسەرانی كورد هەبێت. گرنگە بۆ نموونە كۆڕ لە سلێمانیەوە تاكو دهۆك ئەنجام بدرێت، لەسەر ئاستی ئەوروپا و ئەمریكایش ڕێكخستنی كۆڕ هەبێت و ئەمە بە زۆر تەماشا سەیر نەكرێت، بۆ ئەوەی نووسەران ئاشنایەتی لەگەڵ یەكدا پەیدا بكەن و ئاڵۆگۆڕی بۆچوونیان بكەن. بێجگە لەوەی بابەتی گرنگ دەستنێشان بكەن تاكو كۆڕەكە دەوڵەمەند بێت. ئەمە دەرگا كردنەوەیە لەسەر جیهانی تر و گرنگە پەیڕەو بكرێت.
*ئایە هەموو نووسەرێك ناكۆكی لەگەڵ نووسەرانی دیكەدا هەیە گەر هەیە ئەو ناكۆیانە چین؟
- بەراستی ناتوانم قسە لەسەر بابەتێكی وەها بكەم! كەس ناتوانێ لەبری كەسێكی تر قسە بكات كە بۆ نموونە نەزانێت لە بنەڕەتدا كێشەكان چین! لەلای خۆمەوە ناكۆكی شك نابەم لەگەڵ كەسدا، نووسەر هەن بۆچوونمان لەگەڵیاندا یەك ناگرێتەوە، ئەوەش زۆر ئاساییە. هەر كەسێك ڕەوتی خۆی هەیە و ئەگەر وا نەبێت نووسین هەمووی دەبێتە یەك رەنگ و یەك دەنگ! دەبێ ئاماژە بەوەش بكەین كە كەسانێكیش هەن یاری لەسەر ناكۆكی نێوان نووسەران دەكەن، بەڵام بەراستی ئەوە لە قازانجی كایەی ڕۆشنبیری نیە. زۆر چاك دەكرێ لەگەڵ نووسەرێك هیچ یەكمان نەكات، بەڵام ڕێز لەیەكتری دەگرین. بە بۆچوونی من ئا ئەوەش گرنگ و پێویستە. ئێمە پێویستمان بە خۆشەویستی یەكتر نیە بەڵكو ڕێزگرتن لە یەك و لە بۆچوونی ئەویتر ئەو پارسەنگەی نێوان نووسەران رادەگرێت.

*دیدی ئێوە چیە لەسەر ئەم بڕیارە كەوا دەرچوە بەم شێوەیە هاتووە وەزارەتی ڕۆشنبیری لە ٢٤ی ٩ی ٢٠٢٠ دا، فەرمانێكی دەركردووە، تێیدا دەڵێت: (لەمەودوا كتێب پێشەكی لەلایەن لیژنەیەكی شارەزاوە، پێداچوونەوە و هەڵسەنگاندنی بۆ دەكرێت، ئەگەر كتێبەكە بەرژەوەندیی باڵای نیشتمانی و نەتەوەیی ڕەچاو نەكردبێت، ئەگەر ڕێزی لە بەها و هێما پیرۆزەكان نەگرتبێت، ئەگەر ببێتە هەوێنی تێكدانی شیرازەی كۆمەڵایەتی، ژمارەی سپاردنی بۆ چاپكردن پێ نادرێت.؟
- ئەوە پێی دەڵێن "پاشەكشێ". بەو واتایە، بە درێژایی سی ساڵێكە چاپكردنی كتێب لە كوردستان لە گەشەدایە، جەندین چاپخانەی گرنگ دروستبوون و جوڵەیەكی گەورەی نووسین و وەرگێڕان لە ئارادایە. ئێستا بە فەرمانێكی عەسكەرتاریەت دێن سانسۆر دەخەنە سەر چاپكردنی كتێب، ئەوە تەنها شكستی سیستەمێك ئاشكرا دەكات كە لەبنەڕەتدا هەر سیستەم نیە و خۆی بەو جۆرە هەڵە كوشندانە دەشارێتەوە. هاندانی سانسۆر و خود سانسۆركردنە. وا دەكەن ئیتر نووسەر بەئاگاوە پەڕەكانی بنووسێتەوە، بە دەستی خۆی مەقەست بەو شوێنانەدا بهێنێت كە دەزانێ لەلایەن سانسۆری گشتی پەسەند ناكرێت. كورد لە هەموو شتێكدا هەنگاو بەرەو دواوە دەنێت، لەو شوێنەی كە پێویستە ماتۆڕی گەشەكردنەكە زیاتر بەرەو پێشەوە بچێت، هەست دەكەین تازە بە تازە دەچینە ناو سیستەمێكی تۆتالیتاری و لاسایی وڵاتانی كۆنەپەرست دەكاتەوە. ئەوە مەترسییەكی گەورەیە بۆسەر كایەی ڕۆشنبیری لە كوردستان و تەنها لە قازانجی فیكری دواكەوتوو و نەیارەكانی كوردە.

 

 

 

 

 

بیروڕا

زۆرترین بینراو