دیاردەی جنێودان ڤایرۆسێكی دیكەی مەترسیدار لە كوردستان

دیاردەی جنێودان ڤایرۆسێكی دیكەی مەترسیدار لە كوردستان

موڕشید برادۆستی-سۆران: ماوەیەكە كەسێك كە وەك مامۆستای ئاینی خۆی نیشانداوە، لەرێگەی تۆڕەكۆمەڵایەتییەكان و بڵاو كردنەوەی گرتەی ڤیدیۆی، سوكایەتی بە ئافرەتان و قوتابیانی كۆلیژ و پەیمانگای هونەرجوانەكانی كوردستان دەكات، ئەمەش كاردانەوەی لێكەوتۆتەوە.
چەند ڕۆژێكە ڤیدیۆیەكی مەڵا هەڵۆ لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكاندا بەشێوەیەكی بەرچاو بڵاو دەكرێتەوە، كە لە ڤیدیۆكەدا وەسفێكی نەشیاوی پەیمانگەی هونەرەجوانەكان دەكات، دوای بڵاوبوونەوە ڤیدیۆكەش، بەشێكی زۆری بەكارهێنەرانی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان، ناڕەزایەتییان لە بەرانبەر قسەكانی دەربڕیوە .
شایەنی باسە، جاری یەكەم نییە، هەڵۆ حەمە رەشید كە خۆی وەك مامۆستایەكی ئاینی ناساندووە، سوكایەتی بە ژنان هونەرمەندان و لەم دووایەشدا قوتابیانی هونەرە جوانەكان و كەس و كارەكانیان دەكات. لە تۆڕەكۆمەڵایەتی و وتارە ڤیدیۆیەكانی خۆیدا بە " بێ ئەخلاق و سۆزانی و گەواد و بێ رەوشت و چەند وەسفێكی تر "ی دوور لە رەوشتی مەلایەتی بە ئافرەتان و هونەرمەندان و كەس و كارەكانیان دەكات، ئەمەش تووڕەی ئافرەتانی لێ كەوتۆتەوە و رووبەڕووی یاسایان كردۆتەوە.
بەڕێوبەرایەتی گشتی پەیمانگاكان و مەشق كردنی وەزارەتی پەروەردە، لەبارەی قسەكانی مەلا هەڵۆ رونكردنەوەیەكی بڵاو كردۆتەوە و تێدا هاتووە،" چەند رۆژێك لەمەوبەر كەسێك هێرشێكی ناڕەوای كردە سەر پەیمانگاكانی هونەرەجوانەكان، كەناوەندێكی فەرمی خوێندنە و سەر بە بەڕێوبەرایەتی گشتی پەیمانگاكانی وەزارەتی پەروەردەیە، بەبێ ئەوەی هیچ جۆرە بێڕێزیەك بەرامبەر پێگەی مامۆستایانی ئاینی كرا بێت و بەبێ ئەوەی بەدواداچوون بكات لەگەڵ بابەتێكی دیكە تێكەڵی كردووە . ئەم هێرشە نارەوایە و وشە ناشرین و بێڕێزیانە بۆتە مایەی نیگەرانی مامۆستایان و خوێندكاران و قوتابیانی پەیمانگای هونەرە جوانەكان و ئێمە و گشت هونەرمەندان.
ئەوەش خراوەتەڕوو، هەموو لایەك دڵنیا دەكەینەوە كەهیچ حاڵەتێكی بێڕێزیكردن لە هیچ یەكێك لە پەیمانگاكانی هونەرە جوانەكانی ئێمە رووینەداوە، ڕێگە نادەین هیچ كات ناوەندەكانی خوێندن بۆ ئەو بابەتانە بەكاربهێنرێت و بەهەمان شێوەش ڕێگا نادەین بەهیچ كەسێك بێڕێزیی وسوكایەتی بە ناوەندەكانی خوێندن و مامۆستایان و قوتابیان و خوێندكاران بكات، بۆ ئەم مەبەستەش بەمافی خۆمانی دەزانین لە ڕێگای دادگاوە رێكاری یاسایی پێویست بگرینەبەر".
دانا مستەفا، بەڕێوەبەری پەیمانگەی هونەرە جوانەكانی رواندز، بە زاری كرمانجی گووت" هەمیشە مامۆستایانی ئاینی رۆڵێكی ئەرێنیان گێڕاوە لە ئامۆژگاری كردن و ئاڕاستەكردنی كۆمەڵگە بەرەو ئاراستەیەیەكی راست و دروست. وەك دەزانین زۆرینەی كۆمەڵگەكەمان موسڵمانە و پابەندن بەئاین، لەچوارچێوەی كۆمەڵگەكەشمان بەشێك لە مامۆستایان و فەرمانبەران و قوتابیانی پەیمانگەی هونەرەجوانەكان پابەندی ئاینیان هەیە".
بەڕێوەبەری پەیمانگەی هونەرە جوانەكانی رواندز، دەڵێت" ئەو وتارەی مەلا هەڵۆ مایەی نیگەرانییە ئەو قسانە نابێت لەدەمێك بێنەدەرەوە كە خۆی پێ میراتگری پێغەمبەر بێت (د.خ)، من لەژیانم نەم زانیوە پێغەمبەری ئیسلام وشەی ناشیاوی لەدەم دەرچووبێت، بە چ جورئەتێك لەوەها شوێنێكی پیرۆز قسەیەك دەكرێت كەپێچەوانەی رێباز و ئاكاری پێغەمبەربێت. ئەو هەڵوێستە بەرلەوەی سوكایەتی كردنبێت بە مامۆستایان و قوتابیانی پەیمانگەی هونەرەجوانەكان، سوكایەتی كردنە بە ئاین و پێگەی مامۆستایانی بەرێزی ئاینی. دڵنیام رۆژێك لەرۆژان مەلا هەڵۆ پێی نەخستۆتە پەیمانگایەكی هونەرەجوانەكان تا بزانێت چی دەگوزەرێت لە پەیمانگەكان، هەمومان دەزانین لەئاینی پیرۆزی ئیسلام رێگا بەزەم كردن نەدراوە قسەكانی ئەو سنوری زەمیشی تێپەراندون بوختانی بێ بنەمان".هیوادارم وەزارەتی پەروەردە و وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئاینی رێكاری یاسای بەرانبەر ناوبراو بگرنەبەر و رێگەنەدرێت سوكایەتی بەیەكتر كردن ببێتە شتێكی ئاسایی".
لە راگەێندراوێكدا كە كۆمەڵێك ئافرەت بڵاویان كردۆتەوە و داواكاریەكیان ئاڕاستەی دادگای لێكۆڵینەوەی سلێمانی كردووە و كۆپیەكی دەست زاری كرمانجی كەوتووە، هاتووە" ئێمە كە كۆمەڵێك شانۆكار و مامۆستا و خوێندكاری پەیمانگەی هونەرە جوانەكانین لەكوردستان، سكاڵا تۆمار دەكەین دژی ( مەلا هەڵۆ ) بەهۆی ئەو قسە نەشیا و ناوزڕاندن و جوێنانەی كەبە هونەرمەند و شانۆكار و پەیمانگەكان و خوێندكاران و كەس و كاری هەمولایەكانمانی داوە".
حەسەن مستەفا مامۆستای زانكۆ و راوێژكاری یاسایی دەزگای زاری كرمانجی، گووتی" جەوهەری ئەخلاق و ئەتەكێتی مرۆڤ بریتییە لە پاراستنی خاوێنی زمان و نووسین، چونكە پەیامی هیچ پەیامبەرێك‌ و فەیلەسوفێك‌ و دانایەك بەجنێو و بوختان‌ و وتەی زبرو تانەلێدان سەركەوتوو نەبووە، بگرە زمان‌ و پەیامی مرۆڤە مەزنەكان هەمیشە پاك‌ و جوان ‌و نەرم ‌و لۆژیكیانەبووە، رێك پێچەوانەی ئەم دۆخەی ئێستای كۆمەڵگەی كوردی پەیام و وتاری زۆربەی توێژەكانی وەك مەلا و رۆژنامەنووس و تەنانەت لە ئاستی خێزان و كۆڕ و سمینارەكاندا بۆتە جنێودان و تەشهیركردن و تۆقاندن، بۆیە كۆمەڵگەیەكی جنێودەر و پڕ لە توندوتیژییان بەرهەم هێناوە، بۆیە پێویستی پەیامی توێژە دیارەكانی كۆمەڵگە پەیامی ئینسان دۆستی و پێكەوەژیان و خۆشەویستی".
راوێژكاری یاسایی دەزگای زاری كرمانجی دەڵێت" تانەو تەشەر و بوختانكردن، بەپێی یاسا تاوانە و ئەنجامدەری تاوانەكە تووشی لێپێچینەوە و سزای یاسایی دەبێتەوە، ئەگەر هاتوو خاوەن ماف واتە بوختانپێكراو سكاڵای لەدژی ئەنجامدەری تاوانەكە بەرز كردەوە. هۆكاری بە تاوان دانانی ئەو كردەوە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی كە كاتێك كەسێك تەشهیر و بوختانی پێدەكرێت، ئەوا بەر تانە و نەفرەتی كۆمەڵگە دەكەوێت‌ و لە لایەن هاونیشتیمانەكانیەوە بە چاوێكی سوك تەماشای دەكرێت‌و بەمەش دووچاری سزای یاسایی‌و داب‌و نەریتی‌و سایكۆلۆجی دەبێتەوە".
ئاشكراشی كرد" بەپێی ماددەی (434)ی یاسای سزاداندا ئاماژەی بەوە كردووە كردووە كە جوێنپێدان و شكاندنی مرۆڤ و لە كەداركردنی شەڕەف ‌و ئیعتبار‌ و برینداركردنی هەستی كەسێك هەرچەندە ڕووداوێكی دیاریكراویش نەدرابێتەپاڵ ئەوكەسە. ئەوكەسەی جوێن بەكەسێك دەدات، بە بەندكردن سزا دەدرێت بۆ ماوەیەك كە لە ساڵێك زیاتر نەبێت یان سزای دارایی وەك پێ بژاردن. لەم ماددەیەدا دەردەكەوێت كە جنێودان چ بەشێوەی ئاشكرا چ بەنهێنی تاوانە‌و ئەنجامدەرەكەی دووچاری سزای یاسایی دەبێتەوە".
روونی دەكاتەوە، ئەگەر بێتوو جنێودان‌ و تانە و تەشهیر بوختان پێكردن لەرێگەی ئامێرەكانی گەیاندنی وەك ( فەیسبووك و سۆشیال میدیا و مۆبایل‌و ...هیتر ) ئەوا بەگوێرەی یاسای خراپ بەكارهێنانی ئامێرەكانی گەیاندن بەتاوان هەژمار ئەكرێن ‌و بكەرانی ئەم تاوانە دووچاری سزای توند دەبنەوە، لە یاسای قەدەغەكردنی خراپ بەكارهێنانی ئامێرەكانی پەیوەندیكردنی لە هەرێمی كوردستان)ی ژمارە(6)ی ساڵی 2008ی دەركرد، كە ئێستا لە هەرێمی كوردستان بەركارەو سەرپێچی كارانی ئەم یاسایە دووچاری سزای یاسای توند دەكاتەوە".
مەلا عبدالله شێركاوەیی بەرپرسی راگەیاندنی یەكێتی زانایانی ئایینی ئیسلامی كوردستان بە زاری كرمانجی گووت" بە شێوەیەكی گشتی مامۆستایان رۆڵی دیارو بەرچاویان لەخزمەتكردنی كۆمەڵگە هەیەو بەردەوام لەهەوڵی ئەوەدان ئاریشەكان كەمكەنەوە".
شێركاوەیی، دووپاتی كردەوە، یەكێتی زانایان هیچ كات لەگەڵ ئەوە نییە هیچ جۆرە تەشەنوج و پێكدادانێك لەناو كۆمەڵگە دروست ببێ، یان كارێك بكرێ پێچەوانەی یاسا و بەهاو ئایین بێت و دواتر كاردانەوەی لێ دروست ببێت و سەربكێشێ بۆ لێكترازان و پەرتەوازەیی و تێكچوونی شیرازەی كۆمەڵایەتی، چونكە هەموو كارێك كاردانەوەی هەیە".
دووپاتی كردەوە، گوتارێك خزمەت بە دین و ژینی خەڵك و پێكەوە ژیان و سەقامگیری كۆمەڵگەو رێزگرتن لەیەكتر نەكات، ناچێتە چوارچێوەی لۆژیك و بەرژەوەندی گشتیەوە. ناكرێ لەم وڵاتە چین و توێژەكان لەسەر بنەمای ڕق و یەكتر شكاندن هەنگاو بنێین، بەڵكو دەبێ هەموومان خۆمان بەتەواوكاری یەكتر بزانین، چونكە هەمووان پێكەوە جوانین و خاڵی هاوبەشی نێوانمان گەلێك زۆرە".
لەبارەی فەتوادان، ئەو بەرپرسەی یەكێتی زانایانی ئایینی كوردستان، گووتی" مەسەلەی فەتوا هەستیارە و هەموو كەسیش شیاوی فەتوادان نییە، لە كوردستان ئەنجونەنی باڵای فەتوا هەیە ناكرێ كەسێك لەدەرەوەی ئەو ئەنجومەنە فەتوا بدات یان خۆی بە موفتی بزانێت، چونكە لەو حاڵەتەدا فەوزا دروست دەبێت، هەروەك ناكرێ كەسێك بەبیانووی ئەنجامدانی چاڵاكییەك هەستی خەڵك بریندار بكات و سوكایەتی بە پیرۆزیەكان بكات! بۆیە گرنگە بە گیانی بەرپرسیارێتی و لەبەرچاوگرتنی بەرژەوەندی گشتی و قبوڵكردنی یەكتر هەنگاو بنێین".
لای خۆشیەوە، نەبەز ئیسماعیل گووتەبێژی وەزارەتی ئەوقاف و كار و باری ئاینی حكومەتی هەرێمی كوردستان، بە زاری كرمانجی راگەیاند:" پێشتر مەلا هەڵۆ فەرمانبەری وەزارەتی ئێمە بوو، بەڵام بەهۆی ئەوەی لە رێنمای و یاساكانی وەزارەتی ئەوقاف دەرچووە لە كارەكەی راگیراوە و لادراوە و لە ئێستەدا رێگەی پێنادرێت وتاری هەینی بخوێنێتەوە".
گووتەبێژی وەزارەتی ئەوقاف، گووتی" ئەو قسانەی بەرامبەر بە ئافرەت و قوتابیانی پەیمانگەی هونەر جوانەكان دەیكات، پەیوەندی بە ئێمەوە نییە و هیچ پەیوەست نەماوە بە ئێمەوە و فەرمانبەری ئێمە نییە، ئەگەر مامۆستایەكی ئاینی یا وتار خوێنێك لە نێو مزگەوت ئەو جۆرە كارانە بكات بێگومان رێكاری یاسایی توند بەرامبەر دەگرینەبەر".

 

زۆرترین بینراو