رۆزا حەمە سالح: لە چەند ساڵی داهاتوودا دۆخی ژنان زۆر لە ئێستا خراپتر دەبێت

رۆزا حەمە سالح: لە چەند ساڵی داهاتوودا دۆخی ژنان زۆر لە ئێستا خراپتر دەبێت


"دەبێ بیری توندڕەوی ڕیشەكێش بكەین كەماوەیەكە هاوردەی ناو كۆمەلگەكەمان كراوە"


كلتووری ئێمە لەبەردەم هەڕەشەی داگیركارییەكی هزری نێگەتیڤ دایە"


دیمانە/ محەمەد ئامۆكەیی: زاری كرمانجی: بۆ قسەكردن لەسەر دۆخی ئازادی ژن و بەشداری پێكردنیان لە سێكتەرەكانی حكوومڕانی و چەند پرسێكی تری هەنوكەی كۆمەڵگەی كوردی چالاكوانی مەدەنی رۆزا حەمە سالح لە چاوپێكەوتنێكی زاری كرمانجی بەوردی باس لەم پرسە دەكات.


*دۆخی ئازادی ژنان لە باشور چۆن هەڵدەسەنگێنی؟


دەتوانین دۆخی ئازادی ژنان لە باشوردا لەدوولایەنەوە لێكدانەوەی بۆ بكەین، لەلایەك ئەو دۆخەی كە هەوڵی زۆرێك لەژنان هەیە بۆ تیپەڕاندنی، لەلایەكی ترەوە دۆخێك كە كاریگەری كولتوری باو نەریتە خراپەكانی كۆمەڵگە و هاوكاری هێزە كۆنەخوازەكانەوە لەشەڕی دەستكەوتەكانی ژناندان، لەهەمان كاتدا ویستی هاوردەكردنی كولتوری كۆمەڵگاكانی دیكەن، لەرێگەی دەیان دەزگای میدیایی كە داگیركردنێكی زیهنی لەگەڵ خۆی هێناوە، بۆیە دەتوانین بڵێن" ژنی باشور بە شێوە گشتیەكەی خۆی لە دوو ڕێیانێكدا دەبینێتەوە یان هەوڵەكانی كەمینەیەكی چالاك لەهەمان كات خراپ كەوتنەژێر ئەو داگیركاریە زهنیەی باسمكرد، هەڵبەت بەشێكی پەیوەندە بە خراپی سیستەمی حوكمڕانی و زۆربوونی ڕادەی هەژاری لەناو تەواوی كۆمەڵگەدا هەیە، بەجۆرێك لە ڕووی فكرییەوە خودی ژنان هەوڵدانێكی پێویستیان نەداوە بۆ ڕۆشبیركردنی خۆیان كەتوانای روبەروبونەوەی بەرامبەریان هەبێت، هەر ئەم هۆكارانەیە بەداخەوە كاریگەری میدیاو سۆشیال میدیا وایكردوە كە رەفتار و كردارگەلێك ببێتە خەمی زۆریك لەكچان و جوانكاری ببێت بەخەمی زۆریك لە كچانی ئەم نەتەوە و ژنانی كورد لە باشور، واتا كۆمپانیاكان بارودۆخی هەژارییان قۆستۆتەوە لە پێناو بەرجەستەكردنی بەرژەوەندییە تایبەتیەكانیان." بۆنموونە چەمكی كاری مۆدێل كە ئێستا زۆر بڵاوە لە هەرێمی كوردستان لە وڵاتانی تر زۆر جیاوازترە، دەبێت ئەو ژنانەی كە ئەو كارە دەكەن شیاوبن و بە فیلتەرێكی تایبەتدا تێپەڕن و لەو بوارەدا ساڵانێك بۆیان خوێندبێت، لەش و لارێكی سروشتی خۆیان هەبێت، كەسانێكی ڕۆشبیر و هۆشیار و مرۆڤ دۆست بن، زۆری ئەو پارانەشی كە لە كاتی ڕیكلام كردن دەستیان دەكەوێت بۆ كاری خێرخوازی بە كاری دەهێنن، بەڵام مۆدێلەكانی لای خۆمان ڕێك بە پێچەوانەوەیە، نەك هەر مرۆڤ دۆستیش نیین، بەڵكو زۆر جار و دە ئاشكرا گاڵتە بە خەڵكی هەژار دەكەن و پۆز لێئەدەن بەوەی نرخی ئەو كاڵانەی بە كاری دەهێنن چەند بە بەها و گرانە." لە ڕوێكی ترەوە ئەم جۆرە مۆدێلانە ترسیان لە ناو خێزانەكاندا بڵاو كردۆتەوە وایانكردووە كە خێزانەكان ڕێگربن لە وەی كچەكانیان بە ئازادی نەتوانن ژیانی تایبەتی خۆیان بەڕێبكەن و پاڵەپەستۆیەكی دەروونی لە سەریان دروستبووە و ڕێگری چوونە دەرەویان لە لایەن خێزانەكانییانەوە لێدەكرێت لە ترسی ئەوەی توشی گرفت و كێشە نەبن، كەواتا ئەم بە ناو مۆدیلانە ئازادی كچ و ژنیان خستۆتە دۆخێكی مەترسیییەوە، ئەگەر بێتو بەم شێوەیە بەردەوام بن و لە لایەن دەسەڵاتەوە ڕێگرییان لێنەكرێت، وەك وڵاتانی تر یاسا و ڕێسای تایبەت بۆ كاری مۆدێل دانەنرێت، ئەوا لە چەند ساڵانی داهاتوودا دۆخی ژنان زۆر لە ئێستا خراپتر دەبێت و بەرەوە مەترسی یەكجار گەورە دەڕوات و ڕادەی توندوو تیژی و كوشتنی ژنان بەرەو هەڵكشانی زیاتر دەبێت.


*لە روانگەی زانستی كۆمەڵناسیەوە چۆن خوێندنەوە بۆ كلتووری كۆمەڵگەی كوردی دەكرێت؟ ئایە بە میتۆدێك دەتوانریت هەندێك كلتووری نا تەندروست كاڵبكرێتەوە، بەتایبەتی توندوتیژی خێزانی و پەروەردەیی؟


لەپرسیاری پێشودا باسی ئەوەمانكرد كە كلتووری ئێمە لەبەردەم هەڕەشەی داگیركاریەكی هزری نێگەتیڤداین، سەڕەڕای خۆڕاگری هێشتا كلتوورێكی جوان و پڕ بە بەهامان هەیە، خۆشەویستی و سۆز و هاوكاری و ڕێز لە ناوماندا بوونی هەیە، تەبایی لە ناو خێزانەكاندا هەیە تا ڕادەیەكی زۆر باش، هەموو گەلێك لە هەر شوێنێكی ئەم دونیایەدا پەیوەستە بە كلتوور و زمانی خۆی، تەماشابكە لە دێرزەمانەوە یەك لە ڕەگەزە سەرەكیەكانی كلتوور زمانە كە چۆن توانیومانە لەبەردەم تەواوی ئەو فشارانەی دژمان بەڕێوەچووە خۆڕاگربێت، ئەمەش ئەو ڕاستیە دەخاتە ڕوو بە بیركردنەوە و داڕشتنی میتۆتێكی زانستی ڕێگری بكرێت لە هاوردە و نامۆیی هەندێ لە زهنیەتی كلتووری وڵاتە داگیركەرەكانی چوار دەوورمان، دەتوانرێت بۆ ئەمەش گرنگە ناوەندەكانی پێگەیاندن هەموو پێكەوە هەماهەنگبن، وەك پەروەردە و ڕاگەیاندنی نیشتمانی و تەنانەت ناوەندەكانی ئاینی كە دەتوانن رۆحی پێكەوە ژیان گەشەپێبدات، بیری توندڕەوی ڕیشەكێش بكەین كەماوەیەكە هاوردەی ناو كۆمەلگەكەمان كراوە، بێگومان ئەمە پێویستی بەدەزگا و كەسانی پسپۆڕ و شارەزا و ڕاگەیاندنی پیشەیی دەبێت كە هەوڵ بۆ هۆشیاركردنی كۆمەڵگە بدات.


* بەشداری سیاسی ژنان لە سێكتەرەكانی حوكمڕانی كۆمەلگەی كوردی تاچەند لەگەڵ پێوەرەكانی یەكسانی جێندەری هاوكۆكە؟


ئەتوانم بڵێم تا ڕادەیەك ژنان لە ناو سێكتەرەكانی حوكمڕانی كۆمەڵگەی كوردی بونیان هەیە بەڵام بەداخەوە بەشداریەكی ڕواڵەتیە، بە سیستەمێك كار دەكەن كە زهنیەتی پیاو سالاری زاڵە، بۆ نمونە زۆر كەمن ئەو ژنانەی كە لەڕیó7)J توانایی خۆیەوە چوبێتە ناو پەرلەمان، بێگومان زۆربەیان لەڕێگەی كۆتاكانەوە شانسی ئەو بەشداریەیان بەركەوتوە، هەر بۆیە لە ژێر پانتایی حزبەكانیاندا كاریان پێكراوە و كراون بە قوربانی ناو سیاسەت وهەوڵی ناشرین كردنییان دراوە لە پێناو بەرژەوەندی حزبدا." ئەمەش هۆكار بووە بۆ ئەوەی كە ژنان نەیانتوانیوە خزمەتێكی ئەوتۆ بە دۆزی ژن بكەن، هۆكار بووە بۆ ئەوەی پرۆفیشناڵانە كارەكانیان ئەنجام نەدەن.


*لە ئێستای كۆمەڵگەی كوردی بابەتێك بۆتە جێگای قسەكردن، ئەویش كۆچی گەنجان و كەمبوونەوەی پڕۆسەی هاوسەرگیریە، ئایە ئەمە كاریگەری لەسەر ئاسایشی كۆمەڵایەتی نابێت؟


كە باس لەكۆچی گەنجان دەكرێت ڕاستەوخۆ دەبێت قسە لە هۆكاری سەرەكی ڕودانی كۆچ بزانین، ئەوش ڕاستەوخۆ پەیوەندی بەشكەستی حوكمڕانی و بەڕێوەبرنی خراپی سیاسەتی ئابوری وڵاتەوە هەیە كە بێگومان هەر داڕزانێكی سیستەمی ئابووری سیستەمی كۆمەڵایەتی تووشی بشێوی دەكات، لەم ڕووەوە سێكتەری خێزان یەكەم سێكتەرە توشی نەخۆشیە كۆمەڵایەتییەكان دەبێتەوە و ئەمەش وادەكات كە گەنجان چ كچان یان كوڕان لەناو ئەم قەیرانە ئابوری و كۆمەڵایەتیانەدا رووبەروی سەختی ژیان ببنەوە، ئەو كات ئینتیما بۆ نیشتمان و نیشتمان پەروەری لایان بێمانا دەبێت كەهەموو هەوڵێكیان دۆزینەوەی دەرچەیەكە بۆ ژیانێكی شایستە، لێرەوە كۆچ دەبێتە دیاردەیەك و فریادرەس بۆ گەنجان كە یەك لە دەرهاوێشتەكانی كەمبوونەوەی پڕۆسەی هاوسەرگیری دەبێت، ئەمەش خۆی لە خۆیدا كاریگەری نێگەتیفی لە سەر ئاسایشی كۆمەڵایەتی دەبێت.

زۆرترین بینراو