ریفۆرم و وەهمی ریفۆرمخوازی .. !

سمكۆ محەمەد

 

كاتی خۆی واتە سەدەی رابردوو سەدەی شەڕ و قۆرخكاری و داگیركاری جوگرافی و فەرهەنگی و ئابوری بوو، لەبەرامبەریشدا بەرگری كردن بوو لەنیشتیمان، ئەوەی كە دژی ئەم نەزمە بوو، سۆسیالیستەكان و بزووتنەوەی سۆسیالیستی چەپەكان بوون، وەكو بەشێك لە شۆڕشگێڕەكان لە دونیادا، ئەوان ریفۆڕمیان بە باشتر لەهەر ئاكتێكی دیكەی سیاسی دەزانی، ئەمە میتۆدێك بوو بەرلەوەی مێژوو وەكو خاوەنی چیرۆك بناسرێ‌ و پێناسەیەكی تر وەربگرێ‌ كە بەئەنقەست ناوی لێنرا (كۆتایی مێژوو)، بەڵام كە سیاسەتی هاوچەرخ هات و دابڕانێكی دیكەی هێنایە ئاراوە و سنوورەكانی گۆڕی لەلایەك، هەروەها ورد و درشتی دامەزراوەكانی دەوڵەتی خستە ژێر كۆنتڕۆڵی ئەو ناوەڕۆكەی كە سرووشتی فۆڕمی گۆڕی بۆ سیناریۆی نووسراو كە تەنها ئابوری دەتوانێ‌ چارەنووس دیاری بكات، ئەویش ئەو ئابورییەی كە كۆمپانیا خاوەنییەتی نەك گشت و دەوڵەت، ئیدی ریفۆڕمخوازەكان بەناچار وەكو كارێكتەری درامایی هاتنە پێشەوە، ئێستا بەشێكی زۆریان بەناوی پلاندانانەوە بۆ رێكخستنی كۆمەڵگە دەستەجەمعێكیان درووستكردووە بەناوی ریفۆرخوازی كە هەم بەرژوەندخوازیە و هەم وەهمی ریفۆڕمیستییە.
دەكرێت جۆرێكی دیكەی بزووتنەوەی ریفۆڕمخوازی وەكو پێشبینیكەری داهاتوو تەماشا بكەین، مەبەست لەوەیە زەمەن بە بارمتە بگرین و گرەوی لەسەر بكەین كە ئایا ئەو عەدالەتەی كە وەهمە سەردەكەوێ‌، یان بەپێچەوانەوە دۆخی بەشەر خراپتر دەبێت، بۆ نموونە وەختێك باس دێتە سەر مەسەلەی كۆمەڵایەتی، دادوەرێك دژ بە ستەمی پیاوان بەرامبەر ژنان بەرهەڵستی بكات و بەبێ‌ گەڕانەوە بۆ شەرع سەردەستی پیاو بۆ ژن قبوڵ نەكات، یان مەسەلەی چینایەتی و گەندەڵی لەموڵكی گشتیدا قەبوڵ نەكات، تائەو جێگەیەی كە خۆی دەنوێنێت و دەبێتە نوێنەری عەدالەتخوازی كۆمەڵایەتی و كارگێڕی، بەڵام كە هەڕەشەیەكی كۆمەڵایەتی گەورەتر لە یاسا و حوكمی دەستووری و مافی تاك دێتە پێشەوە و نوێنەرەكانی بەنادیاری پەنجەیان راوەشاند و گیرفانی حاكمیان پڕكرد، یان لانیكەم ویژدانیان كڕی ئەگەر بەزۆریش بێت، ئەوكات تێدەگەین كە وەهمی ریفۆڕمخوازی چییە و كێن ئەوانەی وەكو پارێزەری هەژار و ستەملێكراوان دەمێننەوە، مەگەر ئەوانەی غافڵگیرن، یان شارەزای سیاسەت نیین، یان ئەوانەی دوچاری وەهمی ریفۆڕمخوازین و بڕوایان بە پاڵەوانێتی سەر شاشەی میدیا هەیە، یان بڕوایا نبە وەهمی دیموكراسی هەیە.
جەبرییەتی كار و وێناكردنی كاری سیناریۆیی لەبری چالاكی راستەقینەی سیاسی یان جەماوەری لەپێناو فەزای گشتی، هیچ جیاوازییەكی نییە لەگەڵ كاری زۆرەملێ‌ كە بەرهەمی جددی نابێت، ئەمە وەكو ئەوە وایە بەزمانی ئێستا وەسفی كۆن بكرێت، یان بە بیرۆكەی كۆن حوكمی ئێستا بكرێ‌، ئەمە خەیاڵپڵاویترین بەشێكە لەو بەناو ئۆپۆزسیۆن و چەپە توندڕەوانەیە كە من ناهەقیان ناگرم، چونكی ناعەدالەتییەكە بە تێگەیشتنی كۆن مەگەر بە شۆڕش بنەبڕبكرێت یان ئەنارشیزم، دەنا مەحاڵە لەرێگەی ریفۆڕمەوە خەڵك هۆشیار بێتەوە و خۆی ببێتە پارێزەری خۆی، لەحاڵێكدا ئەم قەیرانە هەمەلایەنەی كە ئێستا هەم سیستمی سیاسی و هەم عەقڵی تاكی كوردی تێكەوتووە و لەهەر كونجێكی دونیاش هەر وایە، لەسەرووی وەبەرهێنانی عەقڵییەوەیە كە هەندێكجار وەكو گاڵتەجاڕی، دیمەنە تراژیدیاكان پێناسە دەكات، هەروەك چۆن ئومێدەواری ریفۆڕمخوازەكان بۆ خەڵك بەگشتی، دواجار دەبێتە وەڕسكردن و سوكایەتیكردن و كوشتنی توانای خەڵك كە وەهمی ریفۆڕمی دەسەڵاتیان هەیە، من بۆیە ناوی دەنێم وەهمی ریفۆرمخوازی، چونكە لەزەمەنی بەتاڵدا قسە لەگۆڕینی سیستم دەكرێت، هەروەك ئەوەی چەپەكان لەزەمەنێكی زۆر تاخیردا قسەی لێدەكەن و تازە گەرەكیانە سەردەمی پاڵەوانێتی بگەڕێننەوە كە ئەمە كاری رۆمانووسە نەك سیاسی.

 

زۆرترین بینراو