رێزگرتن لە نێوان جلوبەرگ و ئاستی رۆشنبیری مرۆڤدا

رێزگرتن لە نێوان جلوبەرگ و ئاستی رۆشنبیری مرۆڤدا

مەهدی محەممەد – سۆران :

 "بەهای پارچەیەك ئاڵتون لە سروشتی ئەڵتونەكە خۆیەتی، نەك لەو بۆكسە رەنگاو رەنگەی كە لە نێوی داندراوە، بەهاو نرخی مرۆڤیش لە هەڵسوكەوت و ئاستی تێگەیشتن و رۆشنبیربوونی خۆیەتی، نەك لە جلوبەرگ و ئۆتۆمبێل و سامانەكەی"، ئەمە قسەی یەكێك لەو گەنجانەیە كە رەفتار و هەڵسوكەوتی بەشێك لە خەڵكی كۆمەڵگەكەی نیگەرانیكردووە بەوەی جلوبەرگیان كردۆتە پێوەرێك بۆ رێزلێنان لە مرۆڤەكان.
چەندین نموونە هەیە كە لەسەر زاری گەنجان گوێبیست دەبین(ئەمڕۆ لە فلانە شوێنە لەبەر ئەوەی كابرا قاتێكی كەشخە و جوانی لەبەربوو بە زوویی كارەكانی بۆ رایی دەكرا و بە مامۆستا بانگیان دەكرد)، هەشیانە دەڵێن گەر جلوبەرگی جوانت لەبەرنەبوو رێزلێگرتنیشت وەكو پێویست نابێ، گەر چەندە كەسێكی رۆشنبیر و تێگەیشتووش بیت، كەواتە چی وای لە خەڵك كردووە بەهۆی جلوبەرگێكی جوانەوە رێز لە كەسانێك بگرن و ئاستی هۆشیاری و رۆشنبیربوون و تێگەیشتنی مرۆڤەكانیش فەرامۆش بكرێ‌ ؟
رەسول حەمەد مەجید دەستپێكی قسەكانی بەو رستەیە دەستپێكرد"با رێز بەبەر رەفتارەكاندا بكەینەوە، جلەكان شایەنی ئەوە نین"، دواتر بە نموونەیەك مەبەستی قسەكەی زیاتر روون دەكاتەوە و دەڵێ‌"كەسانێك هەن كیلۆیەك مۆز دەكڕن، تووێكەڵەكەی ئەخۆن و مۆزەكەش فڕێ ئەدەن، دڵنیام هەر كەسێك گۆێبیستی ئەوە بێ، پێكەنینی بە عەقڵییەتی ئەم جۆرە كەسانە دەهێت، بەڵام دوور نییە گەر ئەو كەسانە هەر خۆمان بین، چونكە كاتێ تۆ رۆشنبیری كەسێكت لەلا بێ بەها بێ و بەها بۆ جلەكانی كەسێكی نا رۆشنبیر دابنێت و رێزی لێبگری و جلوبەرگەكانی سەرسامت بكات، كارەساتەكە لێرە دایە، ئەگینا دەربڕینی رێزو گرینگی دان بە شتێكی بێ گیان، چ جیاوازی هەیە لەگەڵ بت پەرستی؟"،
رەسول پێی وایە جلوبەرگ بۆ دوو مەبەست بەكارهاتووە"لەسەرەتای دروستبوونی مرۆڤەوە تا ئەم چركە ساتەش، پۆشاك و قوماش و پەردەو بەرگ، بۆ دوو مەبەستی روون بەكارهاتووە، یەكەم بۆ داپۆشینی جەستە لە ساردی و گەرمی زۆر و دووەمیش شاردنەوەی جەستەیەكی رێزدارو پڕ لەشكۆ لەناویدا، یان بە مەبەستی داپۆشینی سلبیات و كەموكوڕییەكانی مرۆڤ، وەك چۆن هەموو شتە گرنگ و بەنرخەكان دەخرێنە ناو زەرفێك یان داپۆشەرێك، تاكو لە بەهاو و گەوریدا كەم نەكەنەوە، كەوابوو دەتوانین بلێین لەژێر هەر بەرگو پۆشاكێكدا، یان جوانی حەشار دراوە، یانیش ناڕێكی و دزێوی"،
لەبارەی بەها و رێزبەخشین بە مرۆڤەكان، رەسول پرسیار دەكات"لە كوێ دەتوانین بۆ كڕۆكی شتەكان، یان سروشتی مرۆڤەكان بگەڕێین، تا بگەین بەگەوهەری بێ خەوشو و روون؟ بۆ ئەوەی بە هەڵە بەهاو رێزیان پێ نەبەخشین"، هەر بە خۆشی وەڵام دەداتەوە و دەڵێ‌"بەهای پارچەیەك ئاڵتون لە سروشتی ئەڵتونەكە خۆیەتی، نەك لەو كارتۆنە رەنگاو رەنگەی ئاڵتون فڕۆش دیخاتە ناوی، گرنگی پەرتوكێك لە ناوەڕۆكی دایە نەك لە بەرگی، بەهاو نرخی مرۆڤەكانیش لەرەفتارو هەڵسوكەوتوو و رۆشنبیربوونەكەی دایە، نەك لە جلی جوان و ئۆتۆمبێل و كۆشكی بەرز و سامانەكەی، بۆیە بە تەنها دیتن و سەرنجدانە سەر روكەش و جلوبەرگ، ئاستی سەقافەتی تاكی بینەر دەخاتە ژێر پرسیار و كوالێتی ئەقڵیشی كەم دەكاتەوە"،
رەسول پەیكەربەندی مرۆڤ لە سێ چین دا كۆدەكاتەوە و دەڵێ‌"چینی یەكەم : خۆی لە پۆشاك و جلوبەرگ و ساماندا ئەبینێتەوە، كە شتی ئاساین و خواستی هەموو كەسی لەسەرە. چینی دووەم : خۆی لە قسەو گوفتاردا دەبنێتەوە. كە ئەمەشیان هونەرە. چینی سێیەم : ئەم چینە چینی كردەیەو رەفتار و رۆشنبیریە، كە ئەم چینەیان گەوهەرە. كەوابوو چینی یەكەم و دووەم هیچ سەنگ و بەهایەكی نییە، ئەگەر لە چینی سێیەمدا رەنگدانەوەی نەبێت".
كچە قوتابییەكی زانكۆش پێی وایە سەردەمەكە وایلێهاتووە كاتێ قسە لەگەڵ هەر كەسێك بكەیت، سەرەتا سەیری جلوبەرگت دەكات، نەك ئاستی تێگەیشتن و رۆشنبیربوونت، 
دونیا میكایل قوتابی زانكۆی سۆران دەڵێ‌"لەئێستادا جلوبەرگ كاریگەریەكی راستەخۆی هەیە لەسەر رێزلێنان، قسە لەگەڵ هەر كەسێك بكەیت سەرەتا سەیری جلوبەرگت دەكەن ئەوجا بە پێی جۆری جلەكانت بڕیار دەدەن كە تا چەند دەبێ رێزت لێ بگرن و بە چ شێوەیەك و چۆن قسە و رەفتارت لەگەڵ بكەن، بێ ئەوەی گوێی بە ئاستی رۆشنبیری و تێگەیشتنت بدەن"،
دونیا ئەم رەفتارەی بەشێك لە مرۆڤەكان بە دیاردە ناو دەبات و هێما بۆ ئەوەش دەكات كە زانكۆیەكانیش بەدەرنەبووە لەم جۆرە بیركردنەوەیە و دەڵێ‌"ئەم دیاردەییە تا رادەیەكی زۆر باوە لەناو زانكۆكانیش، هەتا وای لێهاتووە ئەگەر قوتابییەك جلوبەرگێكی جوانی لەبەر نەبێت، زۆربەی قوتابیانی تر خۆیان بە دوور دەگرن لێی، بێ ئەوەی بیر لەوە بكەنەوە كە زانكۆ شوێنی فێربوونی زانستی نوێیە، نەك شوێنی نمایشی جلوبەرگ"،
دونیا سوشیاڵ میدیا و دووربوون لە خوێندنەوە و خۆ پڕ چەك نەكردن بە رۆشنبیری سەردەم، بە هۆكاری ئەو جۆرە بیركردنەوەیە دەزانێ"هۆكاری ئەم دیاردەیە دەگەڕێتەوە بۆ كاریگەرییەكانی سۆشیاڵ میدیاو برسی بوونی مێشك و نەخوێندنەوەی پەرتووك و لاوازی ئاستی تێگەیشتن، كە وا لە مرۆڤ دەكات بە چاوەكانیان بڕیار لەسەر كەسایەتی كەسێك بدەن نەك لە قۆڵایی مێشك"،
دونیا هیوا بۆ ئەوە دەخوازێ ئەم جۆرە بیركردنەوەیە بە یەكجاری لەنێو كۆمەڵگەی كوردەواری نەمێنێ .
‎مونا بەهجەت دەرچووی زانكۆی سۆران، جلوبەرگ بە دەروون و كەسایەتی مرۆڤەوە دەبەستێتەوە و دەڵێ"جلوبەرگ بۆ مرۆڤ گرینگە و رەمزێكە یاخود بەشێكە لە دروستی دەروونی و كەسایەتی مرۆڤ، كاتێ كەسێك شیك پۆشە و توانای گونجاندنی رەنگەكانی هەیە و جلوبەرگێكی رێكی لەبەركردوو، ئەوە دەگەڕێتەوە بۆ دەروون دروستی كەسەكە، بە پێچەوانەشەوە كاتێك كەسێك جلوبەرگێكی نارێكەو شێواوی لە گونجاندنەكەی هەبێت، لەوانەیە بیر لەوە بكەیتەوە كەسەكە لەرووی دەروونیەوە تەواو نەبێت، بەڵام نابێت راستەخۆ بریار بدەی كەسەكە لەرووی دەروونی كێشەی هەیە یاخود نا"، 
مونا ئەوەش دەڵێ‌"كاتێك مرۆڤ زانست و مەعریفەی زیادبوو، شێوازی هەڵسوكەوت و جلوبەرگی دەگۆڕێت، زیاتر بایەخ بەرێكی و پاكی خۆی دەدات، مەبەستم ئەوە نییە هەر كەسێك جلوبەرگێكی رێك بێت، واتە ئاستی رۆشنبیریەكەی بەرزە، بە پێچەوانەوە هەموو كات جلوبەرگ پێوەر نییە بۆ هەڵسەنگاندنی ئاستی رۆشنبیری مرۆڤەكان، چونكە مرۆڤ ئازادە لەوەی چی ئەپۆشێ، رەنگە كەسانێك هەبن زۆر سادە بن لە پۆشینی جلوبەرگ، بەڵام ئاستی رۆشنبیری و تێگەیشتنیان زۆر بەرز بێ و پێشەنگ بن لە زانین و زانیاری، بە پێچەوانەش هەیە نایابن لە كەشخەیی و جوان پۆشی، بەڵام رەنگە ئاستی رۆشنبیریان كەم بێ، بەڵام لە حاڵەتێكدا ئەبێتە پێوەر، دەبێ جل و بەرگ گونجاو بێ لەگەل تەمەن، بۆنەكان، كۆڕ و كۆبونەوە، شوێنە گشتیەكان و شوێنە تایبەتییەكان، نابێ بەرادەیەك بێ باك بین كە ببینە جێگەی تێڕامان و سەرنجی كەسانی تر".
سەردار كەریم ئاماژە بەوە دەكات، كاتێ ئاستی تێگەیشتن و هۆشیاری خەڵك لاواز بوو، بەها و رێزدانان بۆ كاڵا و شتە بێ گیانەكان، زیاتر دەبێ لە رووح و كەسایەتی مرۆڤ، ئەو دەڵێ‌"هەموو نەتەوەیەك خاوەنی جۆرە جلوبەرگێكی تایبەت بە خۆیەتی و، پاراستن و فەرامۆش نەكردنیشی بە واجب دەزانن، بەڵام جلوبەرگ هەرگیز نەبۆتە پێوەرێك بۆ رێزلێنان و دیاركردنی كەسایەتی مرۆڤەكەو بە مامۆستا بانگ بكرێ".
توێژەرێكی كۆمەڵایەتیش باس لەوە دەكات كە لە كۆمەڵگەی كوردەواری بەشێكی زۆر لە مرۆڤەكان بە جلوبەرگیان دەناسرێن و هەڵدەسەنگیندرێن.
دەریاز علی گوانی توێژەری كۆمەڵایەتی لەبارەی جلوبەرگەوە بەمشێوەیە قسە دەكات"لە سەرەتای دروستبووونی مرۆڤەوە، شتێك نەبوو بە ناوی جلوبەرگ، وەلێ لەگەڵ پێشكەوتنی كۆمەڵگەو زیادبوونی ژمارەی دانیشتوان، سەرەتا خۆداپۆشین و دواتریش جلوبەرگ بە شێواز و رەنگی جیاواز دروستكرا و هەر وڵات و نەتەوەیەك بوون بە خاوەن جلوبەرگی تایبەتی خۆیان، ئەوەی ئێمە دەمانەوێت باسی بكەین، بریتیە لە هەڵسەنگاندنی مرۆڤ لەنێوان جلوبەرگ و ئاستی رۆشنبیربوونی، بێگومان ئەم پرسە چەند رەهەندێكی جیای هەیە، لەكۆمەڵگەی خۆمان بەشێكی زۆر لە مرۆڤەكان بەجلوبەرگیان دەناسرێن و هەڵدەسەنگیندرێن، بۆ نموونە ئەگەر كەسێك كۆت و پانتۆڵی لەبەر بێت بە مامۆستا بانگی دەكەن، ئەگەر كەسێكی نەخوێندەواریش بێت، بەڵام هەڵسەنگاندی مرۆڤ و رێزگرتن لێی لەسەر بنەمای جلوبەرگ كارێكی زۆر هەڵەیە، چونكە هەرگیز ناخ و رۆشنبیری مرۆڤ بەهۆی جلوبەرگ و شێوەی دیار نابێت، ئەگەرچی هەڵسەنگاندنی مرۆڤ بەهۆی جلەوە باگراوندی كۆنی هەیە، بۆ نموونە پاشای وڵاتێك هەموو خەڵكی میوانداری خوانێك دەكات، زانا و حەكیمێك جلەكانی وەك پێویست نەبووە، بۆیە لە دەرگا رێگری لێدەكەن و پێی دەڵێن دەبێ بچیت جلەكانت بگۆڕی ئەو كات دەتوانی بچیتە ژوورەوە، كاتێ خواردن دادەندرێ، زاناكە بە بەرچاوی پاشا و میوانەكان خواردنەكە دەخاتە گیرفانەكانی و بە جلوبەرگەكەی دادەكا و بە دەنگێكی بەرزەوە بە جلەكانی دەڵێ من لە بەر ئێوە لێرەم دە تێر بخۆن، بۆیە هۆشیاری و رۆشنبیری بەهۆی جل و بەرگەوە بەرهەم ناهێت، دەبێ دید و روانگەی خەڵك بگۆڕین و بۆیان روون بكەینەوە كە پێوەری رێزگرتن لە زیرەكی و كەسایەتی و رەفتار و رۆشنبیربوونی مرۆڤەكانە، نەك لە جلوبەرگی جوان و كەشخە".

 

 

زۆرترین بینراو