سیستەمی پەروەردەیی لە كوردستان بەرەو كوێ ؟

سیستەمی پەروەردەیی لە كوردستان بەرەو كوێ ؟

" پەروەردە خراوەتە خزمەت ئایدۆلۆژیای نوخبەی دەسەڵاتدارەوە"

زاری كرمانجی: هەورامان وریا قانع، بە ئەزموونی 27 ساڵ خزمەت كردنی لە پڕۆسەی پەروەردە، خاوەن چەندین پەرتووكی پەروەردەییە بە وەرگیرانیشەوە، ئەو مامۆستایە خاوەن دید و رۆئیایەكی جیاوازە لە بارەی سیستەمی پەروەردەیی و پێی وایە ئەوەی لە كوردستان دەگوزەرێ هیچی خزمەت پرۆسەی پەروەردە و كۆمەڵگە ناكات و لە خزمەت سیستەمی دەستەڵاتدارییە و پڕۆسەی خوێندن بێ نرخ كراوە.

دیمانە/ رەیان رزگار

* سێكتەری پەروەردە و ڕۆڵی لە كۆمەڵگەدا چییە ؟


- سەرەتا پێویستە ئاگاداری ئەو راستییە بین كە پەروەردە و پرۆسەی پەروەردە، دیاردەیەكی كۆمەڵایەتی دەستەجەمعییە، بەو مانایەی تایبەت نییە بەكەسێك و چینێكی دیاریكراو، مرۆڤێك پێی هەڵدەسێت و مرۆڤێكی دیكە حەقی بەسەریەوە نییە. توێژێك (مامۆستایان) ئەنجامی دەدەن و توێژەكانی دی رووی خۆیانی لێوەردەگێڕن. بۆچی ئەم مەسەلەیە بەو شێوەیەیە؟ لەبەر ئەوەی پەروەردە لە بۆشاییەوە نایەت، لە ئاسمانەوە ناكەوێتە خوارەوە، بەڵك و پەیوەستە بە كۆمەڵگەوە و هەڵقوڵاوی ناخی كۆمەڵگەیە، بێ بوونی كۆمەڵگە و خێزان و پێكەوە بوون، زەحمەتە باس لە پرۆسەی پەروەردە بكرێت. لێرەوە پەروەردە هەر چۆنێك بێت، بایەخ بە كەسێك نادات بە دابڕاوی لە دەوربەرەكەی و كۆمەڵگەكەی. بگرە لەیەك كاتدا بایەخ هەم بە تاكەكان دەدات و هەم بە كۆمەڵگەش، ئەویش لە میانەی پەیوەندی تاكەكان بە كۆمەڵگەكەیان و كاریگەرییان چ بە ئەرێنی یان نەرێنی لەسەر كۆمەڵگە.
بەم شێوەیە دەتوانین بڵێین پرۆسەی پەروەردە، پرۆسەیەكی گشتگیر و كۆییە، بەرفراوان و پەلوپۆدارە، سەرجەم تاكەكانی كۆمەڵگە دەتوانن بەشداری تێدا بكەن. لە باوكەوە بۆ دایك، لە مامۆستاوە بۆ كارگوزارەكان، لە شۆفێری پاسەكانەوە بۆ ژینگە پارێزەكان، لە فرۆشیاری دەستگێڕەوە بۆ كابرای دوكاندار، لە پیاوانی ئاینییەوە بۆ كەسانی سیاسی...هتد، یان هەر بوونەوەرێكی دی كە رۆح و هەستێكی پەروەردەیی لە ناخیدا ئامادەیە و كار بۆ بەرجەستەكردنی دەكات، دەتوانێت بەشدار بێت لە پرۆسەی پەروەردەدا. بەڵام خاڵی گرنگ لەم بەشداریكردنەدا، ئەوەیە كەسەكە مەیلێكی مرۆڤ دۆستانەی هەبێت، رێزی مافە گەردوونییەكانی مرۆڤ بگرێت، سروشتێكی چاكەكاری هەبێت و لە گرنگی و بایەخی بەدەمەوەچوون و هاریكاری تێبگات. رێز لەوانی دیكە بگرێت و جیاوازییەكان قبووڵ بكات، دیدێكی یەكسانخواز و دادپەروەرانەی هەبێت و بەرژەوەندی گشتی بخاتە پێش بەرژەوەندی تایبەتی. واتە دەتوانین بڵێین چییەتی پەروەردە، چییەتییەكی مرۆڤانە و لە هەمانكاتدا كارێكی مرۆڤانەیە، ماددە خاوەكەی بریتییە لە مرۆڤ بە شێوە گشتییەكەی و بێ جیاوازیكردن و دابڕانی مرۆڤەكان لەسەر بنەمای رەگەز و ئاین و نەتەوە. بێگومان چییەتی پەروەردە، شتێك نییە پێشوەختە بەخشرابێت بە مرۆڤ و بوونێكی خۆڕسكانەی هەبێت، بەڵكو پرۆسەیەكی درێژخایەنە و وردە وردە دروست دەكرێت و بەنێو قۆناغی جیاواز جیاوازدا تێدەپەڕێت.
بە كورتی چییەتی پەروەردە، بریتییە لە پێگەیاندنی تاكی مرۆڤدۆست و سنگفراوان و بەخشندە، تاكێك توانایەكی گەورەی بۆ وتنی راستی هەبێت و بتوانێت باش لە خراپ و راست لە هەڵە جیابكاتەوە. ئەم پرۆسە گرنگە، واتە دروستكردن و پێگەیاندنی تاكی لەو شێوەیە، پرۆسەیەكی هەر وا ئاسان نییە، بۆیە لە هەموو كۆمەڵگەكاندا، دەزگایەكی مرۆیی تایبەتی بۆ تەرخانكراوە كە بریتییە لە دەزگای پەروەردە و فێركردن كە خۆی لە وەزارەتی پەروەردە و ناوەندەكانی خوێندن و كۆی ستافی قوتابخانە و خوێندنگەكان دەبینێتەوە. ئەم دەزگا مرۆییە لەسەریەتی سروشتێكی مرۆڤدۆستانەی هەبێت، چونكە لە بنەڕەتدا مامەڵە لەگەڵ بەنرخترین موڵكدا دەكات كە بریتییە لە منداڵ و نەوەكانی ئایندە.

" پەروەردە لە ئاستێكی تا بڵێی نزم و خراپدایە دەبێ فاتیحای لەسەر بخوێنیت"


* ئایا ئەو كەلێنە رۆشنبیری و مەعریفییەی لە كۆمەڵگەیەكدا دروست دەبێت رەگ و ریشەكانی لە سێكتەری پەروەردە سەرچاوە گرتووە ؟
- بێگومان بەشێك لە كەلێن و كێشە رۆشنبیریی و مەعریفییەكانی هەر جڤاتێك یان راستتر هەر كۆمەڵگەیەك، دەگەڕێتەوە بۆ سێكتەری پەروەردە. بۆچی؟ چونكە ئەم سێكتەرە لە تەمەنێكی زۆر زووەوە مامەڵە لەگەڵ منداڵ دەكات و سەرقاڵی پێگەیاندنیەتی. قوتابی لە باخچەی ساوایانەوە، دەكەوێتە نێو ئەم سێكتەرەو تا گەورەبوونی بە چەند وێستگەیەكی ئەم سێكتەرەدا تێدەپەڕێت. لە هەر وێستگەیەكدا شتێك لە زانست و رۆشنبیری و رەفتار و پەیوەندی كۆمەڵایەتی فێردەبێت و بەرچاوڕونی زیاتر لەسەر ژیان و هاوڕێیەتی و خوێندن و كۆمەڵگە پەیدا دەكات. ناوەندەكانی خوێندن، هەر یەكەیان بە شێوەیەك لە شێوەكان و لە رێگەی مامۆستاكانەوە، دەستكاری دید و تێڕوانین و بۆچوونەكانی قوتابی و خوێندكار دەكەن. گۆڕانكاری بەسەر كەسایەتیاندا دێت و رەفتار و هەڵسوكەوتیان بە جێگیری نامێنێتەوە. ئەوەی قوتابی و خوێندكار لەم پرۆسە دوورو درێژەدا وەریدەگرێت، پێی دەوترێت پرۆسەی پەروەردە و رەنگدانەوەی- چ بە ئەرێنی یان نەرێنی- لەسەر ئایندەی خۆی و كۆمەڵگەكەی دەبێت.
ئاشكرایە منداڵی ئەمڕۆ نەوەی بەیانییە، ئەوەی هەنووكە لە ناو پۆلەكاندا دانیشتووەو گوێ لە مامۆستاكانی دەگرێت، سبەینێ گەورە بووە و دێتە دەرەوە و تێكەڵ بە كۆمەڵگە دەبێت و دەبێت بە بەشێك لە چالاكییەكانی بەڕێوەبردنی جڤات و كۆمەڵگە. بەشدار دەبێت لەوەی چی لە كۆمەڵگەدا دەگوزەرێت و چۆن و بە چ شێوەیەك دەگوزەرێت. ئەوەی لە ماوەی ساڵانی خوێندن فێری بووە و لە هزریدا چەسپیوە، ئەوەی بە شێوەیەكی تیۆری كرداری لە هۆڵەكانی خوێندن و تاقیگەكانی قوتابخانە وەریگرتووە، لە دەرەوەی قوتابخانە و لە نێو ژیان و كۆمەڵگەدا دەیانخاتە بواری جێبەجێكردنەوە. ئا لێرەوەیە سێكتەری پەروەردە دەتوانێت رۆڵێكی گرنگ و بەرچاو بگێڕێت بۆ گەشەكردن و پێشكەوتنی كۆمەڵگە، ئەویش لە رێگەی دروستكردن و پێگەیاندنی تاكی هوشیار و مرۆڤدۆست و بەرپرسیار. دروستبوونی تاكێكی كۆمەڵایەتی بەرپرسیار لەسەر هەمو ئاستەكان، ئەوە وا دەكات ئەو تاكە ببێت بە تاكێكی چالاك و ئۆرگانی نێو جڤات و كۆمەڵگە، تاكێكی بەشدار لە دەوڵەمەند كردنی كلتورو رۆشنبیریی و مەعریفەی گشتی و ئاراستەكردنی بە ئاقاری بەها باڵاكان.

" مەرجەكانی بوونی پەروەردەییەكی تەندروست لە كوردستان نییە"


* پەروەردە دەكارێت كۆمەڵگە رزگار بكات لە دۆخی دۆگمایی و ناتەندروستی مەعریفی، وە بتوانێت چارەسەری كێشە كۆمەڵایەتییەكان بكات كە سەرچاوەیان لە نەبوونی وشیاری وەرگرتووە ؟
- هەرچەندە پەروەردە رۆڵێكی بەرچاوی هەیە لە بووژانەوە و سەرخستنی كۆمەڵگە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، بە تەنها هەر خۆی ناتوانێت گۆڕانكاریی ریشەیی و قووڵ ئەنجامبدات. ناتوانێت جڤات رزگار بكات وەك ئەوەی لە پرسیارەكەدا هاتووە. بۆچی؟ چونكە چارەسەری دۆخی خراپ و چەقبەستوی جڤات و كۆمەڵگە و دۆزینەوەی چارەسەر بۆ كێشە كۆمەڵایەتییەكان، تەنها پەیوەست نییە بە پەروەردەوە و تەنها پەروەردە لێی بەرپرسیار نییە. بەڵكو پێش سێكتەری پەروەردە، كایەی سیاسی لێی بەرپرسیارە. ئەوە خراپی كایەی سیاسی و فەرمانڕەواكانە، وا دەكات كۆمەڵگە دووچاری قەیرانی كوشندە و سەخت ببێت. ئەوە لۆژیكی حیزبیانەی كایەی سیاسییە، بەشدارە لە هەڵكشان و نەشونماكردنی كێشەكان و ئاڵۆزبوونیان. ئەگەر كایەی سیاسی، وەك ئەوەی لە هەرێم هەیە، نەخۆش و گەندەڵ بێت و كار بۆ بەرژەوەندی توێژێكی دیاریكراو بكات كە توێژێكی حیزبییە، ئەوە كۆمەڵگە لەسەر ریتمی ئاسایی خۆی لادەدات و تووشی دەیان و سەدان نەهامەتی و ناخۆشی و نەبوونی دەبێت.
لەو ناوەشدا سێكتەری پەروەردە پەكی دەكەوێت و تواناكانی خۆی بۆ بوژانەوەی كۆمەڵگە لەدەست دەدات. لە دۆخێكی لەو شێوەیەدا، پەروەردە ناتوانێت بە ئەرك و پەیامی راستەقینەی خۆی هەستێت، چونكە ئەویش بووە بە بەشێك لە كایە سیاسییەكە و دەستوەردانی حیزبی سێكتەری پەروەردەی خنكادووە، دروست وەك ئەوەی لە كوردستان دەگوزەرێت. لە ئێستادا پەروەردەی ئێمە، بەهۆی ئەو بارودۆخە سەختەی ئابووری و باڵادەستی حیزب لە كایەی پەروەردە و دەستوەردانەكانی حیزب لە پەروەردەدا، لەوە كەوتووە بتوانێت كێشەكانی كۆمەڵگە چارەسەر بكات. بگرە سێكتەری پەروەردە بۆ خۆی نەخۆشە و لە پەلوپۆ كەوتووە و پێویستی بە چارەسەرە. بەداخەوە پەروەردەی بێ چارەسەركردنی كایەی سیاسی، ئەستمە چاوەڕێی ئەوە بین كایەی پەروەردە، كێشەكان چارەسەر بكات و جڤات رزگار بكات.

" پەروەردە بە تەنها ناتوانێت گۆڕانكاریی ریشەیی و قووڵ ئەنجامبدات"


* ئایا چ كۆمەڵگەیەك نموونەیەكی باڵایە بۆ هەبوونی پەروەردەیەكی تەندروست و نموونەیی؟
- دەتوانم ئەوە بڵێم ئەو كۆمەڵگەیە نمونەیەكی باڵایە بۆ پەروەردەیەكی پێرفێكت كە خاوەنی كایەیەكی سیاسی باش و دیموكراس بێت. دەسەڵاتدارەكانی راستگۆو لێوەشاوەن و دیدێكی عەقڵانیان هەیە بۆ بەڕێوەبردنی كۆمەڵگە. فەرمانڕەواكانی خەمی گشتی دەخەنە پێش خەمی شەخسی و حیزبی، كاریان پڕكردنی گیرفانی خۆیان و خانەوادەكەیان نییە و سەرقاڵی خۆشگوزەرانی خەڵكن. بە مانایەكی دی ئەو كۆمەڵگەیەی لانی كەم ئەم مەرجانەی تێدابێت: یەكسانی، دادپەروەری، سەربەخۆی دادگاكان، دەستاودەستكردنی دەسەڵات، رێزگرتن لە مافەكانی مرۆڤ و جێبەجێكردنی پرنسیپی ئازادی تاكەكان و ئازادی كۆڕو كۆبوونەوە و ناڕەزایی دەربڕین، نەبوونی قۆرخكاری بە تایبەت لە كایەی ئابووریدا، دانانی كەسی شیاو لە شوێنی شیاو، پاراستنی سەروەت و سامانی گشتی و دابەشكردنی بەسەر كۆی ئەندامانی كۆمەڵگە بە شێوەیەكی یەكسان و دادپەروەردانە، بوونی كۆمەڵێ رێكخراوی مەدەنی بەهێز و چالاك...هتد.
وەك دەبینیت ئەو مەرجانەی سەرەوە، بۆ بوونی كۆمەڵگەیەكی باڵا، لەوێشەوە بۆ بوونی پەروەردەیەكی باش و تەندروست، سەرجەمیان پەیوەستن بە كایەی سیاسییەوە. مەرجەكان هەموویان لە رێگەی ئەو گوتارە سیاسییەوە جێبەجێ دەكرێن كە لە ئارادایە. ئاشكرایە لای ئێمە كۆی ئەو مەرجانە، بوونیان نییە، خۆ ئەگەر بوونیشیان هەبێت، ئەوە زۆر حیزبییانەیە و تەنها لە دیكۆرێك دەچن بۆ جوانكردنی روخساری ناشرینی حیزبە فەرمانڕەواكان. لای ئێمە هەڵبژاردن هەیە بە تەزویرەوە، كۆمەڵی مەدەنی هەیە بە حیزبایەتییەوە، یەكسانی و دادپەروەری هەیە بۆ سەرۆك و ئەندامانی مەكتەبی سیاسی حیزبەكان، ئازادی تاكە كەسی هەیە بۆ منداڵانی سەرۆك و بنەماڵەكانیان، سەروەت و سامانی گشتی هەیە بۆ پلە باڵاكان و دارودەستەی سەرۆكایەتییەكان. دادگا هەیە بۆ دادگایی كردنی خەڵكی سڤیل و كەسانی كەمدەرامەت و رۆژنامەنوسی بوێر. ئاسایش و زێرەڤانی هەیە بۆ پاراستنی گەندەڵەكان و لێدان و تێهەڵدان لە مرۆڤە ناڕازییەكان. هەر بۆیە كۆمەڵگەی ئێمە لەسەر دەستی سیاسییەكان، بە بەرنامەو پلانی ورد، بووەتە ئەو كۆمەڵگەیەی زۆر دوورە لەوەی ببێتە نموونەی باڵا بۆ پەروەردەیەكی پێرفێكت.


* ئایا پەروەردەی هەرێمی كوردستان لە چ ئاستێكدا دەبیندرێت، یاخود پەروەردەی هەرێمی كوردستان توانیویەتی لە ئاستی كۆمەڵگە و وڵاتە پێشكەوتووەكان بێت ؟


- لە كوردستان پەروەردە لە ئاستێكی تا بڵێی نزم و خراپدایە. بە ئاستێك گەیشتووە دەبێت فاتیحای لەسەر بخوێنیت. لەم هەرێمەی ئێمەدا، شتێك نەماوە بەناوی پرۆسەی پەروەردە بەو مانایەی لە پرسیارەكانی پێشودا ئاماژەمان پێكردووە. ئەوەی لای ئێمە تەنها و تەنها تەواوكردنی خوێندن و بەدەستهێنانی بڕوانامەیە، بێ ئەوەی بە پرۆسەی پەروەدەدا تێپەڕێت. واتە تاكی ئێمە كاتێك قۆناغەكانی خوێندن دەبڕێت و دواجار بڕوانامەیەك وەردەگرێت، پەروەردە نەكراوە و نەبووەتە ئەو تاكەی بتوانێت بەشداربێت لە پێشخستن و گەشەپێدانی كۆمەڵگەدا. لەبەرچی؟ لەبەر ئەوەی پرۆسەی پەروەردە لای ئێمە، تێیدا مرۆڤ بە مانا گشتییەكەی سەنتەر نییە و جێگا بایەخی دەسەڵاتداران نییە. پەروەردەی ئێمە بەلایەوە گرنگ نییە تاكێكی پڕ مەعریفە و خاوەن هەڵوێست و خاوەن دید و بیروڕا پەروەردە بكات. تاكێك لە ئایندەدا توانای بەشداریكردنی هەبێت لە دروستكردنی رای گشتی و بەشێك بێت لە پرۆسەی بڕیاردان. بگرە پەروەردەی ئێمە تەنها لە خەمی تەواوكردنی ساڵەكانی خوێندن و بەخشینی بڕوانامەكانە. وەرگرتنی بڕوانامە بە مانای پەروەردەكردن نییە. بڕوانامە ناتوانێت خاوەنەكەی بكاتە ئەكتەرێكی چالاكی نێو كۆمەڵگە. پرۆسەی پەروەردە لای ئێمە تەنها بەڕێكردن و لەكۆڵ خۆكردنەوەیە.
هیچ گومانی تێدا نییە، هۆكاری خراپی و داتەپینی پرۆسەی پەروەردە، بۆ خراپی كایەی سیاسی و بۆ ئەو دەستوەردانە حیزبییە گەورەو فراوانە دەگەڕێتەوە كە حیزبەكانی ئێمە ئەنجامی دەدەن. سوچ و قوژبنێكی پەروەردە نەماوە دەستی حیزبی تێدا نەبێت. هەر ئەمەشە وایكردووە پەروەردەی ئێمە نەك لە ئاستی كۆمەڵگە و وڵاتە پێشكەوتووەكاندا نەبێت، بگرە هێند تێكچووە لە ژێری ژێرەوەی وڵاتە دواكەوتووەكانە. لە كوێی دونیادا هەیە، بە نوێژی نیوەڕۆ و بە بەرچاوی هەمو جیهانەوە، شەق لە مامۆستا بدرێت و كەرامەتی مرۆڤانەی پێشێل بكرێت؟ لە چ حكومەتێكدا ئاوا سووكایەتی بە مامۆستا كراوە و ماف و شایستە داراییەكانی پێنەدراوە، لەم حكومەتی هەرێمەی ئێمە نەبێت؟ ئاخر كاتێك شەق لە مامۆستا دەدرێت، واتە شەق لە پرۆسەی پەروەردە دراوە، واتە بێنرخكردن و بێ بەهاكردنی پەروەردە دەگەیەنێت. واتە بەڵتەجییەك و شەقوەشێنێكی حیزب و دەسەڵات، رێز و پلە و مەقامی زۆر لە مامۆستا بەرزترو گرنگترە. مامۆستا لە پرۆسەی پەروەردەدا، كۆڵەكە هەرە سەرەكییەتی، لە هەر وڵاتێكدا، ئەگەر ئەم كۆڵەكەیە بریندار كرا، ناڕەحەتكرا، لێیدرا، رێزی لێنەگیرا، بارودۆخی ژیانی خراپ بوو، مافەكانی خۆی وەرنەگرت، ئەوە دڵنیابە پرۆسەی پەروەردە لەووڵاتەدا لە مەرگ نزیكبووەتەوە و هەرەسی گەورە بەخۆیەوە دەبینێت.


* پەروەردە بە لاڕێدا دەبرێت لەلایەن نوخبەی دەسەڵاتدارەوە لە پێناوی ئامانجەكانی ؟


- بەڵێ، نەك بەلاڕێدا دەبرێت، بگرە خراوەتە خزمەت ئایدۆلۆژیای نوخبەی دەسەڵاتدارەوە و بەرگری لەو دەسەڵاتە دەكات. ئەوەتا كاتێك مامۆستایان ناڕەزایی دەردەبڕن و داوای مافەكانی خۆیان دەكەن، پیاوەكانی دەسەڵات چۆن بەگژیاندا دەچنەوە و سووكایەتیان پێدەكەن. ئەوەتا ئەم توێژە بەرفراوانەیان چۆن خستووەتە ژێر هەڕەشە و ترساندن. لە راستیدا دەتوانین ئامانجی دەسەڵات لە پەروەردە، بەم شێوەیەی خوارەوە كورت بكەینەوە: دەوام هەبێت بێ مووچە. تاقیكردنەوە بكرێت بێ تێگەیشتن. مامۆستا وانە بڵێتەوە بێ دەربڕینی ناڕەزایی. قوتابی بڕوانامە وەربگرێت بێ ئەوەی وەك پێویست پەروەردە كرابێت. بەڕێوەبەر هەبێت بەڵام حیزبی. وەك دەبینین هەمو ئەو ئامانجانە، هیچ گەشەكردن و پێشخستنێكی تێدا نییە. ئەوانە ئامانجی زۆر لاوەكین و هیچ شتێك بۆ كایەی پەروەردە راستەقینەكە زیاد ناكەن كە بریتییە لە پێگەیاندنی تاكی هوشیار و خاوەن دید و تێڕوانین.


* ئەگەر پەروەردە بەم ئاراستەیە كاربكات كە دەسەڵات دەیەوێت ئایا ئەمە كۆتایی كۆمەڵگەی كوردی ئەبێت یان واتایەكی تر نە دەسەڵات ئامادەیە پەروەردە بخاتە خزمەتی كۆمەڵانی خەڵك و نە كۆمەڵانی خەڵكیش دەسەڵاتی ئەوەیان هەیە پەروەردە بگەڕێنەوە خزمەتی خۆیان،بە بڕوای جەنابت چ میكانیزمێك ئەتوانێت بمانگەیەنەتە دۆخێكی تەندروستی پەروەردەیی، داهاتووی پەروەردە و كۆمەڵگەی كوردی بەرەو كوێ؟


- نا شتێك نییە ناوی كۆتایی كۆمەڵگەی كوردی بێت، خراپی كایەی پەروەردە هەرگیز بە مانای كۆتایی كۆمەڵگای كوردی نایەت. پرسیارێكی لەو شێوەیە بە دروستی نازانم، ئەوە دەرئەنجامێكی راست نییە و ناكرێت بەو جۆرە لە بوونی كۆمەڵگا بڕوانین. خراپی كایەی پەروەردە، دەكرێت كۆمەڵگا بەرەو دواكەوتوویی و پاشەكشە ببات، وەلێ هەرگیز نابێتە هۆكاری لەناوچوونی كۆمەڵگاكە. بۆیە ئەوەی لەم بارەیەوە دەتوانم بیڵێم ئەوەیە لە ئێستادا دەسەڵات هەم پەروەردەی پشتگوێ خستووە و هەم بەو جۆرە دەیبات بەڕێوە كە خۆی دەیەوێت. بێگومان دەسەڵاتی كوردی دوور و نزیك بیر لەوە ناكاتەوە ئێمە ببین بە خاوەنی سێكتەرێكی پێشكەوتووی پەروەردە، نایەوێت پەروەردە تاكێكی بەرپرسیار و رەخنەگر و چالاك دروست بكات. تاكێك توانای قسەكردنی هەبێت و بەو هەمو ناحەقی و گەندەڵییە رازینەبێت كە لەسەر دەستی دەسەڵاتداران، كۆمەڵگەی كوردی لە ناوەوە پەرێشان كردووە.
چاكردنی دۆخی پەروەردە و راستكردنەوەی ئەم سێكتەرە گرنگە، لە دیدی موتەوازعی منەوە، پێویستی بەو دوو میكانزمە. یەكەم میكانیزم بریتییە لە دەستكاری كردنی كایەی سیاسی. بۆ ئەوەی سیستمی پەروەردە چاكبكرێتەوە و پەروەردە ببێتە خاوەنی بڕیاری پەروەردەیی خۆی و دوور بێت لە دەستوەردانی حیزبی، پێویستە كایەی سیاسی گۆڕانی بەسەردابێت، یان لانی هەرە كەم وەزارەتی پەروەدە لەدەست هەردوو حیزبە باڵادەستەكە وەربگیرێتەوە و بدرێت بە كەسانی ناحیزبی. میكانیزمی دووەم بریتییە لەوەی سێكتەری پەروەدە لە ئاستە باڵاكەیدا، لە دەستی كەسانی پەروەردەیی و خەمخۆری پرۆسەكەدا بن، نەك كەسانی تا سەر ئێسقان حیزبی و تەنها خەمی كورسی و مانەوەی خۆیان بێت. دەبێت پەروەدە چیتر لە لق و مەڵبەندەكانەوە ئیعاز وەرنەگرێت و بەڕێوەبەرەكان لەو شوێنانەوە دەستنیشان نەكرێن. ئەگەر توانرا ئەو دوو میكانیزمە جێبەجێ بكرێت، یٔەوا سێكتەری پەروەردە یٔاهێكی بە بەردا دێتەوە و دەكەوێتەوە سەر رێچكە راستەقینەكەی خۆی.

زۆرترین بینراو