كۆرۆنا راگەیاندنی داگیر كردووە

كۆرۆنا راگەیاندنی داگیر كردووە

محەمەد ئامۆكەیی = زاری كرمانجی: یەكێك لەو پرسە گەرمانەی ئێستا هەموو راگەیاندنی بینرا و بیستراوی تەنیوە ئەویش پرسی ڤایرۆسی كۆرۆنایە، میدیاكانی باشووری كوردستان لەگەڵ سەرهەڵدانی ڤایرۆسی كۆرۆنا چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دۆخەكردووە و سۆشیال میدیا چ كاریگەری هەبووە لەسەر دەروونی تاك، زاری كرمانجی لە راپۆرتێكدا لەگەڵ چەند میدیاكار و چالاكوانی مەدەنی بەوردی هەڵسەنگاندنی بۆ دۆخی میدیا كردووە لە ئێستادا، دەستپێكی راپۆرتەكە كچە راگەیاندكار تەنیا كەریم، بەزاری كرمانجی دەڵێ"میدیا هەمیشە ئەو سۆنگەیە كە ڕۆڵی سەرەكی دەبینێ لە كۆمەڵگەدا بۆ هۆشیاركردنەوە و رۆشنبیركردنی تاك بۆیە گرنگترین رۆڵ دەبینێت و گەر بەشێوە راستەكەی بەكار نەهێنرێت كارەسات دروست دەكات، لەئێستادا هەموو جیهان لەبەردەم تاقی كردنەوەیەكی قورسدایە و مرۆڤایەتی لە مەترسیدایە میدیا رۆڵێكی سەرەكی دەگێڕێ و ئەو ئامار و داتایانەی رۆژانە بڵاو دەبێتەوە و ئەو رێنماییانەی لەكەناڵەكانەوە بەتیڤی و ڕادیۆوە دەیانبینین و دەیان بیستین كاریگەریەكی زۆری هەیە لەسەرتاكەكان و وای لێدەكات هەمیشە ئاگاداربێت و خۆی بپارێزێ لە بەڵای ئەوڤایرۆسە، لەهەمان كاتدا رۆڵێكی نەگەتیڤ و خراپ دەبینێ لەڕووی دەروونییەوە كەوا لەمرۆڤ دەكات ڕاڕاو دوودڵ بێت لەهەموو شتێ لەچواردەوریدا كەئەمە بۆخۆی حاڵەتێكی نەخوازراوە و گەر دروست بێت لای مرۆڤەكان بۆ دوای قۆناغی تێپەڕاندنی ڤایرۆسەكەش هەمیشە تەندروستی دەروونی تاك گرنگە لە كومەڵگەدا، چونكە گەر وانەبێ كۆمەڵگەیەكی نەخۆش دروست دەبێ و هەمیشە تاكەكانی لە دەڵڕاوكێ و ترس و دوودڵیدا دەژین، كە ئەمە بۆخۆی بەڵایەكی ترە ڕاستە مرۆڤ دەبێ هەمیشە پاك و خاوێن بێت و دەبێ تەندروستی خۆی بپارێزێ لەپێناوی مانەوەیدا لە ژیان، بۆ ئەوەی دووربێت لەهەر ڤایرۆس و بەكتریاو نەخۆشیەكدا، بەڵام گەر ڕاگەیاندنەكان بەم شێوەیەی ئێستا بەردەوام بن ئەوا كارەساتێكی تر ڕووبەڕووی كۆمەڵگە دەبێتەوە كە بەڵاكەی زۆر قورستر دەبێ لە بەڵای كۆڕۆنا ئەمە جگە لەوەی خەڵكی كاسب و كەم دەرامەت خۆیان تووشی قەیرانی بێ ئیش و بێ پارەیی بوون تەنانەت مووچە خۆرانیش تووشی هەمان كارەسات بوونەتەوە بەهیوام بەزووترین كات لەم بەڵایە ڕزگارمان بێت و ژیان ئاسایی بێتەوە.
كاروان نامیق، بەڕێوەبەری كارگێڕی فەرمانگەی رێكخراوە ناحكوومییەكان دەڵێت:" لەبەر ئەوەی میللەتی ئێمە حەز بە خوێندنەوە ناكات بۆیە زۆرتر شتەكان بە گوێی وەردەگرێت، راگەیاندن ئاراستەی هەموومان دەكات لە شێوازی جلوبەرگ بگرە تاكو شێوازی قسەكردن، گرنگترین بابەت لە پەرێكدا بنوسە كەس تاقەتی نیە بیخوێنێتەوە، بەڵام ئامادەین سەعاتیك بەدیار راپۆرتی پەیامنێرەكەوە دانیشێت. ئەمەش ئەوە دەگەێنیت ئەوە تەنها راگەیاندنی بینراوە جێگەی بایەخی خەڵكی ئێمەیە".
كاروان ئەوەشی گووت" رۆڵی راگەیاندن لە بەرنگاربوونەوەی كۆرۆناشدا گەر بگەرێینەوە بۆ سەرەتای سەرهەڵدانی كورۆنا راگەیاند رۆڵێكی سلبی هەبوو چونكە زیاتر بایەخی بەهێنانە سەر شاشەی كەسانێك دەدات كە ئەهلی بابەتەكە نەبوون، بۆ نموونە لەسەرەتادا زیاتر مامۆستایانی ئاینی باسیان لەم بابەتە دەكرد كە ئەمە بابەتێكی تەندروستی بوو پەیوەندی بەوانەوە نەبووە و كەمترین كەسانی شارەزا و دكتۆرەكان بواری سەر شاشەی تەلەفزیون و رادیۆ و رۆژنامەكانیان پێدرا، بەڵام پاش دەركەوتنی مەترسییەكان و تۆماركردنی چەند كەیسێك راگەیاندن هاتە سەر ئەو رۆڵەی كە پێویستە هەیبێت، هەرچەندە ئێساشی لەگەڵدا بێت كەم و كوری زۆر هەیە لەم بوارەدا چونكە ئێستاش شێوازی ناساندنی كەیسەكان وەكو تۆماتبار لە راگەیاندن باس دەكرێت لەكاتێكدا دەبێت شێوازیكی یەكتر ناساندنی كەسەكان پەیرەو بكرێت و تا خەڵكی تۆش بوو شەرم لە تۆماركردن و ئاگاداركردنەوەی لایەنی پەیوەندیدار نەكات.
چالاكوانی كۆمەڵگەی مەدەنی سندس حسێن هەڵەبجەیی، لەسەر هەمان پرس گووتی" لە سێبەری ئەم بارودۆخە نا ئاساییەی ئێستا جیهان و كوردستان بەدەستییەوە دەناڵێنێت بەهۆی ئەو پەتایە كوشندەیەیی بە كۆرۆنا ـــ ڤایرۆسی coved 19 ناسراوە وەك دەیبینین بە شێوەیەكی چڕ ڕاگەیاندنەكان و چالاكوانان لە تۆڕەكۆمەلایەتییەكان هاوشێوەی دەزگاكانی پەیوەندیدار بە بەرگرتن بە بڵاوبونەوەی ئەم پەتایە بەردەوام لە بڵاوكردنەوەی زانیارین لەسەر ئەم پەتایە و هۆكار و خۆپارێزییەكان بۆ گوێگران و بیسەران و خوێنەران دەخەنە روو، چ لە كەناڵە ئاسمانی و ناوخۆییەكان بێت یاخود تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانی ئەنتەرنێت دەتوانم بڵێم تارادەیەكی زۆر باش دەزگاكانی ڕاگەیاندن ڕۆڵی ئەرێنیان هەبووە لە هۆشیاركردنەوە و ئاگاداركردنەوەی هاووڵاتیان بە شێوەیەكی خێرا لە گەورەی مەترسی ئەم نەخۆشییە، بەڵام لەهەمان كاتدا هەندێك لە ڕاگەیاندنەكان زۆر زیاد لەپێویست ترس و تۆقاندنیان لە دەروونی خەڵكدا بڵاوكردەوە و لایەنی دەروونی بیسەران و بینەرانیان وەك پێویست لەبەرچاو نەگرتووە و بەتایبەت بەتەمەنەكان و رەنگە لە ئایندەدا لایەنە نەرێنیەكانی ئەم هەواڵانە لەسەر دەرونی هاووڵاتیان ببینینەوە بەشێوەیەكی سەر سوڕهێنەر، بۆیە داواكارم لەسەرجەم راگەیاندنكار و ئەوانەی كە لە دەزگاكانی بینرا و بیسراو خوێنراو كاردەكەن بە وریایی مامەڵە بكەن و ڕۆڵیان هەبێت لە هۆشیاركردنەوە و بڵاوكردنەوەی زانیاری پێویست و دروستی تەندروستی و بەشێوەیەكی تەندروست و ئەخلاقیانە بابەتەكان بگەینن و هەوڵ بدەن وورەی خەڵك بەرزبكەنەوە نەك دایبڕوخێنن.
ئاشنا عومەر، كە زیاتر لە 12 ساڵ كاری راگەیاندنی كردووە ئێستاش مامۆستای هونەرە بۆ زاری كرمانجی تیشك دەخاتە سەر رۆڵی میدیای كوردی لە ئێستادا و رایگەیاند" لەگەڵ هاتنی هەر گۆڕانكاری و كارەسات و قەیرانێكدا، پێخۆر و خۆراكی باش بۆ میدیاكان دەستەبەر دەبێت، كۆڕۆناش وەك پەتا و بەڵایەكی سەردەم هات و تین و گۆڕێكی نوێی بەو بوارە بەخشی، لەو نێوەندەدا میدیای كوردی هەم بەرپرسیارانە جووڵانەوە و هەمیش كۆمەڵێك كاریان كرد، كە شیاوی رەخنەلێگرتنن، لەوەدا كە شان بە شانی حكوومەتی كوردستان كەوتنە ئاگاداركردنەوەی خەڵكی هەرێم لە مەترسییەكانی ئەو پەتایە و لەلایەكی دیكەشەوە هەوڵیان داوە خەڵك بێهیوا نەكەن و هەواڵی بێبنەما نەگوازنەوە و ترسی نەمانی خۆراك و بێدەرەتانی نەخەنە دڵی خەڵكەوە، كارەكەیان شیاوی دەستخۆشی و پێزانینە."
ئاشنا، رەخنەی لە میدیای كوردی هەیە و دەشڵێت" ئەوەی جێی رەخنەیە ئەوەیە كە هەندێك جار بوونەتە مینبەر و پێگەیەك بۆ كەسانێك، كە نازانستیانە لەسەر بابەتەكە قسە دەكەن، ئەم ڤایرۆسە هەتا ئێستاش بۆ زانستی سەردەم نەناسراوە و مەتەڵێكی سەر بەمۆرە و هێشتا نە دەرمانی دۆزراوەتەوە و نە رێگەچارەیەكی زانستی بۆ كۆنترۆڵكردنی جگە لە خۆپاراستن، كەچی هەندێك كەناڵی كوردی بەهێنانی مامۆستایانی ئایینی بەمەبەستی قسەكردن لەسەر ئەو ڤایرۆسە و چۆنیەتیی بەرەنگاربوونەوەی، زیانیان بە پیشەكەی خۆشیان گەیاند، چونكە مامۆستای ئایینی پسپۆڕی بوارەكەی خۆیەتی و بۆی نییە جگە لە ئامۆژگاریی ئایینی لەو بوارەوە هیچ شتێكی دی بۆ خەڵك روون بكاتەوە، لەبەر ئەوەی وەك باسكرا، ئەم ڤایرۆسە هێشتا بۆ زانستی پێشكەوتووی سەردەمیش نامۆ و نەناسراوە، هیوادارم میدیای كوردی لەو بەشەی پیشەكەیاندا كە لەسەرەتاوە بە گرینگییەوە باسمان كرد و شیاوی دەستخۆشانە و پێزانینە، بەردەوام بن و خۆ لە هەڵەی دیكە بپارێزن.
رائید كاروان میر ئاودەلی، راوێژكار و شارەزای دادی لە بەرگری شارستانی، پێی وایە میدیای كوردی بێ بەش نەبووە لە خوڵقاندنی ترس و دڵە راوكێ و دیاركرد" رۆڵی میدیایی كوردی بە هەموو جۆرەكانیەوە بەڕادەیەكی باش توانیویانە خزمەت بە تاكەكانی كۆمەڵگەی كوردی بكەن، لەهەمبەر بەخشینی زانیاری و بابەتەكانی هۆشیاركردنەوە لە هەموو ئەگەروو گریمانەو مەترسییەكانی ئەم پەتا نوێیە ڤایرۆسیە كە كۆرۆنا ناوزەد كراوە دەتوانین بڵێین بە ئەندازەیەكی باش خەڵكی لە مەترسی و لێكەوتەكانی ئەم پەتایە ئاشنا كردووە، ئەمەش وەك لایەنی باشی كاركردنی میدیاكاران و میدیا بەشێوەیەكی گشتی جگە لەلایەنی باشی راگەیاندن خودی میدیای كوردی بێ بەش نەبووە لە خوڵقاندنی ترس و دڵە راوكێ و بەشینەوەی زانیاری نارێك و ناتەندروست بەتایبەت لە دەسپێكی درووستبوونی ئەم پەتایەدا لە هەندێك حاڵەتدا بە رووماڵكردنی ماڵ و شوێن نیشتەجێ بووان و ناو نیشانی دروستی هەڵگرانی ئەم ڤایروسە لە هەرێمی كوردستاندا كە ئەنجامێكی خراپی بەدەستەوە دەداو بەتایبەتیش لە توڕە كومەڵایەتییەكاندا وەك سوشیال میدیا كە دەبووە هۆی ناشرینكردنی مرۆڤەكانمان، بەشێوەیەكی دروست لە قوناغی هەنووكەیی وەك ئەفسەری پۆلیس بە هەردوو لایەنی باش و خراپیەكانیەوە ڕۆڵێكی كاریگەر بووە لە هەمبەر هۆشیاركردنەوەی تاكەكانی كومەڵگەی كوردیمان و هەرێمی كوردستان بۆ ئاشناكردنیان لە گەورەیی مەترسی ئەو پەتا ڤایرۆسیەی كە ئێستا بەرۆكی زۆربەی هەرە زۆری وڵاتانی گرتۆتەوە".

زۆرترین بینراو