كۆرۆنا رێژەی هەژاری لە كوردستان قوڵتركردەوە

كۆرۆنا رێژەی هەژاری لە كوردستان قوڵتركردەوە

محەمەد ئامۆكەیی - زاری كرمانجی: هاتنی ڤایرۆسی كۆرۆنا بۆ باشوری كوردستان نیشانی دا كە ڕێژەی هەژاری لەم هەرێمە زۆرە زاری كرمانجی لە زاری خۆیانەوە چیڕۆكی كەسانی بێ كار و هەژار ئەگێڕێتەوە كە لەسەردەمی كۆرۆنا لە چ دۆخێكی سەختدا ژیانیان بردۆتەسەر.
ئەرشەد، ناوێكی خوزاراوە كاریگەری كۆرۆنا ئەوندە كاری لێكردووە تەواو بێ تاقەتی و بێزاری پێوەدیارە، بۆ زاری كرمانجی گووتی" خێزان دارم و خاوەنی چوار منداڵم لەكاتی كەرەنتینەكردن خەریكبوو پەنا بۆ كاری خراپ بەرم، لەبەر ئەوەی هیچ سەرچاوەیەكی داهاتم نەبوو نەمدەزانی ماڵ و منداڵم بەچ شێوەیەك بژینم، تەنانەت هاندی مۆبایلەكەم فرۆشت لە رێگەی كەسێكەوە كە بازاڕ نەبوو تەنیا لەبەر ئەوەی لە برسان نەمرم، ژیان ئەوەند سەخت بووە مرۆڤ نازانێت فریای چی بكەوێت، دوای هەڵگرتنی قەدەغەی هاتووچۆ هێشتا كاریگەری ماوە ئەگەر سەیر كەین كار و كاسبی وەك پێشان نەماوە ئەوەش زیاتر ژیانی قورس كردوین.
خاوەن تورشیاتێكیش دەڵێت" لەكاتی قەدەغەی هاتووچۆ زیانێكی زۆرم بەركەوتووە چوونكە سروشتی تورشیات وایە نابێت لە هەفتەیەك زیاتر بمێنێتەوە، ئەوەبوو لەكاتی كەرنتینەكردنی خەلیفان زیانی دووملیۆن دینارم بەركەوت، ئەوەش بۆ كەسێكی وەك من زۆرە لەبەر ئەوەی بەساڵێك ناتوانین دووملیۆن دینار قازانج بكەین و هیچ داواكاریەكم نیە لەحكوومەت لەبەر ئەوەی هەرچی بلێین بەبیانوی قەیران قەرەبوو ناكرێینەوە.
رەفعەت عەبدوڵا، پیشەی دوكاندارە لە سپیلك، ئاماژەی بەوەدا زۆربەی كەل و پەلەكانی خواردەمەنی سەرجەم دوكانەكانیان لەكاتی قەدەغەی هاتووچۆ خراپ بوون، نەمان توانی بەخۆڕای بەسەر خەڵكیش دابەشی بكەین، هەموو ئەوانەی لێرە كاردەكەن جگە لەم دوكانانە سەرچاوەیەكی تریان نیە بۆیە ئێمەش وەك هەر خەڵكێكی تر ژیانێكی سەخت و زیانێكی زۆرمان بەركەوت.
حەمایل ئیسماعیل، ئافرەتێكی بەتەمەنە و بە گووتەی خۆی زیاتر لە 10 ساڵە ماست دەفرۆشێت و ئەویش وەك هەر كەسێكی تر گلەی هەبوو لەوەی كە زیانی بەركەوتووە و گووتی" من رۆژانە ماست لە گوند دێنم بۆ سۆران و بە كڕیارەكان دەفرۆشم، لەكاتی قەدەغە نەمتوانی هیچ سەرچاوەیەكی داهات بەدەست بێنم و زۆربەی شیر و ماستەكەم بە درواسێەكان دەدا بەخۆرایی، گلەی ئەوەم هەیە ئەبوا حكوومەت كار ئاسانی زیاتری بۆ ئێمە كردبا راستە كۆرۆنا ئەڵین مەترسی دارە، بەڵام ئاسانكاری بۆ ئێمەی هەژار و بێ موچە باشتربوو ژیانمان سەختر نەدەبوو.
جەواد سورچی، كاری فرۆشتنی بەروبوومی خۆماڵیە لە پێچەكانی سپیلك دەڵێت" پێش هاتنی وەرزی بەهار خۆمان ئامادەكردبوو كە ئەمساڵ پارەی باشمان دەست بكەوێت لە فرۆشتنی بەرهەمە خۆماڵیەكان، بەڵام بڵاوبونەوەی پەتای كۆرۆنا هەموو شتێكی پێ چەوانەكردووە و كار و كاسبی ئێمەی پەكخست، ئەو كەسانەشی بەدوای بەرهەمە خۆماڵیەكان دەگەڕان لە كوێستانەكان كاری ئەوانیش نەما و ژیانی هەموومان سەختبوو."
چالاكوانێكی كۆمەڵگەی مەدەنیش ئەوەی خستەڕوو پێش كۆرۆنا ئامارێك بڵاوكرایەوە كە رێژەی هەژاری لە هەرێم زۆركەمە، ئەو ئامارە ئەوندە گوماناوی بوو مرۆڤ ئەیزانی بەوجۆرە نیە دووای هاتنی كۆرۆنا بەدیار كەوت كە هەژاری زۆرە و ئەو ئامارە دروست نیە، لەبەر ئەوەی ئەگەر سەیربكەین چەندین رێكخرا و دەزگای خێرخوازی سەبەتەی خۆركیان لە شار و شارۆچكە و دێهاتەكان دابەش دەكرد بەسەر خەڵكی هەژار فریا نەدەكەوتن، بۆیە هەژاری لەهەرێم رێژەكەی بەرزە و بۆداهاتووش زیاتر دەبێت، لەگەڕەكی خۆمخۆكوژی وو پاڵنەرەكانی!
1-هۆكاری دەروونی: دەروونزانەكان بڕوایان وایە كۆمەڵێك گرفتی دەروونی وا لە مرۆڤ دەكات پەنا بباتە بەر خۆكوشتن و وە هەمیشەش لە هەووڵی كۆنترۆڵ كردنی ئەو بارەن كە تاك تووشی دەبێت بەڵام لە ناوچەیەك بۆ نەوچەیەكی دی جیاوازی هەیەو كاركردن بۆ ئەم باروو دۆخە ئاسان نییە و هەوڵدان وو هۆشیاری زۆری دەوێ
لێرەدا فڕۆید دەڵێت لە ئەنجامی زاڵبوونی (الانا العلیا- منی باڵا)
بە شێوەیەك كە (هو-ئەو)
وا لە مرۆڤ دەكات بۆ هەر هەڵەیەكی بچوك هەست بە تاوان بكات لە كاتێكدا هەموان هەڵە دەكەین بەڵام هەندێك جار بەردەوامی و دووبارە كردنەوەی ئەم هەڵانە وامان لێ دەكات توشی خەم ببین و هەوڵ بۆ خۆ دوورخستنەوە بدەین لە ئامۆژگاریەكان كە ئەمە وادەكات كە تاك گۆشەگیری بیركردنەوەی زۆر و دابران لە تەواوی ئەو كەسانەی كە پەیوەندیان هەبوە لەگەڵیان ،
، بیركردنەوەی زۆر قووڵ و دەرباز نەبوونی بۆ كێشەكە كەوای لێدێت بەتەواوەتی نائوومێد پێوەدیاربێ
لە هەمان كات كێشەكە لای خۆی بە جۆرێك ئاڵۆز دەكات و چارەسەری لێ دەبێتە كێوێك !
هاوكاریە دەروونیەكان بۆ هەرتاكێك سوودی تایبەتی خۆی هەیە بەڵام مەخابن لێرەدا بە شێوەیەكی ڕوون دیارە خەڵك پێیی عەیبە بڵێت من فشارێكی دەروونی بەرۆكی گرتووم یاخود بە عەیبەی ئەبینێ ئەمە بدركێنێ!ٚ
لەكاتێكا راسترین ڕێگە ڕاوێژ كردنە بە دەرووناسان و پسپۆرانی دەرووناسی بۆیە زۆر گرنگە لێرەدا میدیا ڕۆڵی سەرەكی بڵاوو بوونەوەی ئەم هۆشیارییە بێت... دواتر سیستەمێك لە پەروەردەی سكوڵی دابنرێت بۆ ئەم بابەتە گرنگە.
بۆئەوەی ئیدی لەمەولا پێمان شەرم نەبێ باس لە گرفتە دەروونیەكانی خۆمان بكەین بۆیە هۆشیاری تاك وە كۆمەڵگە گرنگی خۆی هەیە...دەبێت كاری جدی بۆ بكرێت.
هەست كردن بە كەسی بەركەووتە دەروونیەكە بەشێكی گەورەی چارەسەرە كەیە! بۆیە كاتك تۆیەك هەستت بەمە كرد بێ دوودڵی پەیوەندی بكە بە كەسانی شارەزاوە
هەندێك جار زۆر گرنگە هاوڕێیانی ئەوو كەسە یان خانەوادەكەی بەبەردەوامی لە باروو دۆخی كەسەكە بكۆڵنەوە.. بەتایبەت نەهێڵن كەسەكە تەنها بێت بۆماوەیەكی زۆر تا ئەو ئەزمەیە تێ دەپەڕێنێت.
هۆكاری كۆمەڵایەتی: بێگومان هۆكارە كۆمەڵایەتیەكان ڕۆڵێكی سەرەكییان هەیە بۆ سەر هەڵدانی دیاردەی خۆكوشتن،
بەتایبەت لەم ساڵدا كە لای هەموان ڕوونە لەگەڵ هاتنی ساڵی نوێ ، كۆمەڵێك لە قەیرانەكان بە زەقی ڕووی كردە كۆمەڵگەو كە ئەمەش وای كرد كە تاك تووشی ئەزمەی فكری و دابران لە كۆمەڵگە ببێتەوە ... لەسەروو هەموویەوە ئەزمەی بێكاری و نەبوونی داهات و سەرلێشێواوەیی ،، وە سەرهەڵدانی ڤایرۆسێكی تەواو جیاواز وای كرد مرۆڤ بەرو پانیك یان سەدمەی ناوەكی بكاتەوە!
وە كەرەنتینەش بۆخۆی هۆكارێك بوو كە مرۆڤی بە ستایلێكی تازە ئاشنا كرد ئەمانە هەزم كردنی زۆر قوورس بو چونكە ترسوو قەلەقیەكی زۆری لای خێزان درووست كرد ،، ئەم بەركەووتە نووێیە ،، بۆ تەواوی جیهان نامۆ بوو ،،
هۆكارێكی دی لێكترازانی خێزان و نەمانی پەیوندییە ڕۆحییەكان لە نێوانیاندا، هۆكارێكە بۆ ئەوەی مرۆڤ هەست بە نامۆیی و گۆشەگیری بكات ئەویش بەهۆی زۆری كردنەوە كافتریا و بەكار بەرەكانی دنیایی سۆسیال میدیا و ئینتەرنێت وای كردوە گۆشە گیری رۆحی درووست ببێ كە لە كۆتا نەبوونی پەیوەندیە خێزانیەكان بێ متمانەیی درووست دەكات و سەرلێشێواوەیی بەتەواوی تاكەوە دەردەكەووێت.
تێنەگەیشتن و لێكترازان هۆكارێكی وای خوڵقاندوە كە ئاراستەكان بەجۆرێك رەشبینی وو بێ هیوایی پێوە دیارە بۆیە لێرەدا زۆر گرنگە هەنگاووی وورد بۆ ئەم حاڵەتانە بنرێت.
-هۆكاری ئابووری: هەژاری، بێكاری ،بێ هیوایی نەبوونی متمانە ،، لێكترازانە ڕۆحیەكان .. حەزوو ئارەزووی زۆری گەنجەكان تمووحی زیاتر بەر فراوان بوونی ئارەزوەكان
پێنەگەیشتن بە شتەكان و ئیفلاس بون وا دەكات تاك هەنگاوی هەڵە بنێت بۆ كۆتایی هێنان بە ژیانی خۆی!
4- نەخۆشی یە درێژخایەنەكان: تووشبونی تاك بە نەخۆشی یە درێژخایەنەكان شوێنەواری نێگەتیف لەسەر تاك و كۆمەڵگا بە جێ دەهێڵێ لە ئەنجامی هەستكردنی تاك بەبێ توانایی، زۆر جاریش ئەم نەخۆشیە پاڵ بە تاكەوە دەنێن بۆ كۆتایی هێنان بە ژیانیان و داواكردنی بە ئاشكرایی هەرچی زووتری مردن و ڕزگاری بونیەتی و زۆرێك لە مرۆڤەكان پێیان وایە ئەمجۆرە نەخۆشیانە خۆكوشتنێكی هێواشە یان خۆكوشتنێكی بێ دەنگە!
چارەسەر:
دەتوانرێ بە شێوەیەكی زانستی بۆ زاڵبون بە سەر گیروگرفتە دەروونی و كۆمەڵایەتیەكان چەندین كەس لە خۆكوشتن یان لە گۆشەگیریو خەمۆكی و دڵتەنگی و پانیك و ترس وو قەلەقی ڕزگار بكەین .
1-نەهێشتنی تەنیایی و نامۆیی گۆشەگیری تاك لە ناو كۆمەڵ ئەویش لە ڕێگەی بەهێز كردنی پەیوەندییە كۆمەڵایەتیەكان و زیاتر نزیك كردنەوەیان لە خێزان و دنیا تایبەتەكەی خودا كە پێیی بەخشیووین
2-ئاگادار كردنەوەی كەسانی نزیكی بۆ ئەوەی لە نزیكەوە تێبینی گرفتەكانی بكەن و هاوكار بن وە هاووڕێی و كەسانی دڵسۆزی تاك لێرەدا ڕۆڵێكی باش دەبن بۆ دوورخستنەوەی نەخۆشەكە لە بیركردنەوەی هەڵە!
3-پیاوانی ئایین لە ڕێگای پەیامەكانیانەوە دەتوانن چارەسەرێكی باش بن بۆ نەهێشتنی دیاردەكە، وەكو بەهێزكردن و بڵاوكردنەوەی بیروباوڕی ئایینی، چونكە باوڕبوون و ترسان لە سزای دوارۆژ، زۆر كەس لە خۆكوشتن ڕزگار دەكات.
4-مییدیا ڕۆڵێكی گرنگ دەگێرێ بۆ هۆشیاری ئەوویش بە پەیرەو پرۆگرامی تایبەت
5- سەنتەرەكان ڕێكخراوەكانی مافی مرۆڤ ،، گرنگە كاری جدی بكەن بەبڵاوكردنەوەی برۆشیر و هۆشداری خێزانەكان
6-پەروەردە سیستەمێك دارێژێت بۆ خوێندن لەم بوارەدا كە زۆر گرنگە لەسەرەتاوە وا لە تاك بكرێت تەواو تەوا بروای بە توانەكانی خۆی هەبێت و هەنگاوی باش بنێ بۆ ژیان
نەك لە خاڵێكدا بوەستێت و كۆتا بهێنێت بە ژیانی خۆی
لێرەدا دەڵێم هۆكار هەرچی بێ نابێ خۆمان بەدەستی خۆمان كۆتایی بەو ڕۆحە بهێنین .. بۆ هەر ناخۆشیەك خۆشیەك هەیە بۆ هەر بەربەستێكیش چارەسەرێك هەردەبێ ،، بۆیە خۆتان خۆش بووێ پێش هەموو شتێك
دێرین علیان چەند ماڵێكی هەژار هەبوون ئەگەر فریایان نەكەوتباین لەوانەیە كارەساتی مرۆیی روویدبا.

زۆرترین بینراو