كەرتی تایبەت ونەخشەڕێگای كابینەی نوێ

كامران ابراهیم شێروانی

مامۆستای زانكۆ،
ماستەر لە زانستی دارایی
كەرتی تایبەت لەدونیادا جومگەیەكی زۆر سەرەكی و پشتپێبەستراوە لە بەڕێوەبردنی دەوڵەتەدا، چونكە سوودی دوولایەنەی دەبێت هەم بۆ حكوومەت و هەمیش هاووڵاتیان، لە لایەك ئەم كەرتە باج دەدات بەحكومەت كە ئەمەش دەبێتە هۆی سەرچاوەی داهات بۆ خەزێنەی وڵات،‌ لەلایەكی تردا چارەسەری بێكاری دەكات و بەرپرس دەبێت لەچارەسەركردنی ئەو قەیرانانەی بەرۆكی كۆمەڵگا دەگرن بەتایبەتی قەیرانی دارایی، ئەم كەرتە ڕۆلێكی مەزن دەبینێت لە بووژانەوەی ئابووری و فەراهەمكردنی زۆرترین هەلی كار، پێشكەشكردنی خزمەتگوازری بە هاووڵاتیان، هەروەها پشكی شێری داهێنانەكان كە لە جیهانی ئەمڕۆدا ئەنجامدەدرێن بەر كەرتی تایبەت دەكەوێت.
كەواتە بەگشت پێوەرەكان كەرتی تایبەت سەرچاوەی هەناسەدانی ئابووری وڵاتە. لە وڵاتە پێشكەوتوەكان ئەم كەرتە بڕبڕەی پشتی ئابووری وڵاتە، 84% بەرهەمی ناوەخۆی وڵات (GDP) لە ڕێگەی كەرتی تایبەتەوە فەراهەم دەكرێت، وە هەروەها 90% هەلی كار سەرچاوەكەی ئەم كەرتەیە، ئەم ئامارانە پێمان دەڵێن هەر وڵاتێك كە بیەوێت پێشبكەوێت لە هەموو بوارەكاندا، دەبێت كەرتێكی تایبەتی زیندوو و چاڵاكی هەبێت، وە هەروەها، چونكە كەرتی تایبەت ڕۆلێكی زۆر گرنگی دەبێت لە كەمكردنەوەی ڕێژەی هەژاری. بەداخەوە لە كوردستانی خۆمان، ئەگەر بەراوردێك بكەین لە نێوان كەرتی گشتی و كەرتی تایبەت دەردەكەوێت كە لەكوردستان ڕێژەیەكی یەكجار زۆر لە هاووڵاتیان لەكەرتی گشتی كاردەكەن و پشت بە مووچە و بودجەی گشتی دەبەستن ( هاووڵاتیان ڕەنگە سووچێكی وایان نەبێت، چونكە لە ساڵانی زوودا بەهەر هۆكارێك بێت هاووڵاتیان بە لێشاو دادەمەزران لە كەرتی میری)، بەبەراورد بە كەرتی تایبەت كە ڕێژەكە زۆر كەمە. ئەمەش نیشانە و( ساینێكی) یەكجار مەترسیدارە بۆ ئابووری كوردستان، چونكە هێزی بزوێنەری سوڕی ئابووری خەسێندراوە.
لەبەر ئەم هۆكارو گرنگیانەی سەرەوە، ناكرێت ڕۆل و گرنگی كەرتی تایبەت فەرامۆشبكرێت، بۆیە لەنەخشەڕێگای خۆی بۆ چوارساڵی داهاتوو حكوومەتی هەرێم ئەوەی كە بە ڕوونی ئاماژەی بۆكرد كە كابینەی نوێ گرنگیەكی تەواو بە كەرتی تایبەت دەدات، بەلام ئەگەر ئەمەی لە كوردستان ناو بنرێت كەرتی تایبەت، هەڵەیەكی زۆر گەورەیە، چونكە ئەمەی ئێستا هەیە جگە لە قۆرخكاری و پاشاگەردانی و سەرلێشێواوی بازاڕو ناوێكی تر هەڵناگرێت، بۆیە لەسەرەتادا دەبێت شوناسی كەرتی تایبەت بدۆزرێتەوە، كەرتی تایبەت لەم جەنجاڵیەی تێیكەوتووە وەدەربنرێت و، پاك بكرێتەوە لە ناوی بێناوەڕۆك كە بەرۆكی ئەم كەرتەی گرتووە. كە زۆربەی كۆمپانیاكانی ئەم كەرتە لەلایەن هەندێك بازرگان و كاربەدەستەوە بەڕێوەدەبرێن و مۆنۆپۆلكراون، بازاڕی كوردستانیان هەناسەبڕكێ كردوە، خەریكە بەرەو هەڵدێری دەبەن. بەڵام بەرلەوەی ئەم كەرتە گرنگی پێبدرێت یاخود حكوومەت نەخشەڕێگاكەی خۆی جێبەجیبكات، پێویستە ئەم هەنگاوانەی خوارەوە بگرێتە بەر بۆ ئەوەی كەرتی تایبەت بكەوێتە سەر ڕێڕەوە ڕاستەقینەكەی خۆی بۆ ئەوەی كەرتی تایبەت كارابكرێت شوناسی ڕەسەنی خۆی بدۆزێتەوە و هاووڵاتیان زیاتر لەجیاتی ئەوەی هەموو ڕوویان لە كەرتی گشتی بێت، زۆر گرنگە حكوومەت كۆمەڵێك رێكاری جیاواز بگرێتە بەر بۆ گەرانەوەی كاریگەری وپێگەی كەرتی تایبەت بۆ بازاڕی كوردستان:
خالی یەكەم: پێویستە كۆمەڵێك یاسا و رێنمایی نوێ و سەردەمی لەلایەن پەرلەمانی كوردستان و وەزارەتە پەیوەندیدارەكانەوە دەربچێت ( بۆ ئەمەش دەكرێت كەسانی پسپۆڕ و ئەكادیمی و مامۆستایانی زانكۆكان ڕاوێژیان پێبكرێت).
خالی دووەم: خزمەتی خانەنشینی و بیمەی كۆمەڵایەتی و تەندروستی بۆ ئەو هاووڵاتیانەی كە كاردەكەن لەكەرتی تایبەت دابین بكرێت (وەك هاندەرێك تا هاووڵاتیان زیاتر ڕوو لەم كەرتە بكەن).
خالی سێیەم: حكوومەت كار بۆ ئەوە بكات كۆمپانیاكانی پشكداری لە كوردستان دابمەزرێنرێت بۆ ئەوەی فەرهەنگی پشكداری هاووڵاتییان بۆ بەشداری لە سەرمایەی كۆمپانیاكان پەرەپێبدرێت.
خاڵی چوارەم:پیویستە سەنتەرە پیشەییەكان زیاتربكرێن وە پەیوەندی توندوتۆلیان هەبێت لەگەڵ حكوومەت، بۆ ئەوەی هەلی كاری زیاتر لەبواری پیشەییەكان بۆ گەنجان و لاوان بڕەخسێنن.
خاڵی پێنجەم: هاوكاری و یارمەتی زیاتری كارگە و كۆمپانیا ناوخۆییەكان بدرێت بۆ ئەوەی هەلی كار بۆ زۆرترین هاونیشتمانی بڕەخسێنرێت.
خاڵی شەشەم: گرنگە سیستەمی كاركردنی كەرتی تایبەت و حكومی دارشتنەوەی نوێی بۆ بكرێت لە چۆنیەتی كاركردن و كاتژمێرەكانی دەوام كردن بۆ ئەوەی كارمەندانی كەرتی تایبەت هەست بەجیاوازی كاركردن نەكەن.

بابەتى پەیوەندیدار بیروڕا

بیروڕا

زۆرترین بینراو