هاووڵاتییان چاویان لە گۆرانكارییە ئیدارییەكانی قەزا و ناحیەكانە

هاووڵاتییان چاویان لە گۆرانكارییە ئیدارییەكانی قەزا و ناحیەكانە

زاری كرمانجی-سۆران: دەنگۆی گۆڕانكاری لە پۆستە ئیدارییەكانی سنووری قەزا و ناحیەكان بووەتە بنێشتە خۆشەی سەر زاری چین و توێژەكان، هاووڵاتییان چاویان لە حكوومەتی هەرێمی كوردستانە گۆڕانكاری تەنها لە رووخساری بەرپرسەكاندا نەكرێت، بەڵكو گۆڕانكارییەكی ریشەیی و هێنانەپێشی هێزی نوێ و كاریگەر ئەنجامی باشتری دەبێت.
هەرچەندە پارێزگاری هەولێر نەیشاردەوە كە گۆرانكارییەكان لە قۆناغی داهاتوو لە ئارادان، بەڵام هاووڵاتییان پێیان وایە دەبێت بۆ گۆرانكاری هەمیشە حكوومەت وەخۆیكەوێ و پەلەی لێ بكات، چونكە گۆڕانكارییەكە پەیوەستە بە كاری هاووڵاتییانەوە.
سەبارەت بەم پرسە سیروان مینەخان، پێی وایە ئەمەیان بە پێی پێویستی و بارودۆخ نییە، بەڵكو زۆر گرنگە ھەرچەند ساڵ جارێك گۆڕانكاری كارگێڕی لە تەواوی سێكتەرەكان ئەنجام بدرێ، بە تایبەت لە پلە كارگێڕییەكانی قەزا و ناحییەكان.
سیروان بەمجۆرە دەڵێت: پارێزگاكان چاوی زیاتر و سەرنجی وردتریان لەسەرە و كەمتر دەرفەتی قۆرخكاری دروست دەبێت. بەڵام لە قەزا و ناحییەكان زۆر و بەڕێژەیەكی زیاتر قۆرخكاریی و گەندەڵی و رۆتینیات بەدی دەكرێ، چونكە كەمترین چاوی گشتیی و تەنانەت میدیاشی لەسەرە، كەمجاریش دەبێت بە بابەت و باس، بۆیە زۆر گرنگە گۆڕانكاری سەرتاپاگیربێ و تەواوی پلە و پۆستە كارگێڕییەكان بگرێتەوە.
سەبارەت بە میكانیزمی گۆڕانكاری، سیروان مینەخان ئاماژە بەوەدەكات: ھەمیشە دەڵێین كەسی شیاو بۆ جێگەی شیاو، لەو قسەیە تێربووین و بەھیلاكی بردین، ئێمە پێویستیمان بە كردارە، ھیچ بە پێویستی نازانم خاوەن پلەیەكی كارگێڕی چەند ساڵێك لە پلەی خۆیدابێ تاوەكو ببینین كەی دەست بەكار و خزمەتەكانی دەكات. پێویستە كەسانی شارەزا، خاوەن كردار، كەسانێك خاوەنی بەرژەوەندی نەبن بەتایبەت لەو سنوورەی پلە كارگێڕییەكەی پێ دەدرێت، گەورەترین و وردترین چاودێری لەسەر بێت، تاوەكو زۆرترین خزمەت بكات.
یاساناس ئارام رەسول رای وایە لەم قۆناغەدا حكومەت پێویستی بە متمانەی خەڵكە، گێرانەوەی ئەو متمانەیەش بە دانانی كەسانی شیاو دێت لە جومگە سەرەكیەكانی بەرێوەبردن. گووتیشی: هەرچەندە ئەو ئەزموونەی رابردوو خاوەن زۆر كاری باش و دەسكەوتی گرنگە، بەڵام لاوازی لە جێبەجێكردنی یاساو رێنماییەكان و سیستەمی چاودێریكردن، سزاو پاداشت، دەرگای بۆ دانانی كەسانی خراپ و مانەوەیان بۆ ماوەیەكی درێژ لە جومگەكانی سیستەمی كارگێریدا واڵا كرد.
گووتیشی: پێویستیەكی حەتمی ئەم قۆناغەیە كەوا گۆرانگاریە ئیدارییەكان قەزاو ناحیەكانیش بگرێتەوە، گۆرانگارییان پێ بكرێت بەهێنانی دەموچاوی نوێ و كەسانی شیاو و خاوەن توانستی كارگێری بە پێی پسپۆڕییان.
ئارام بەپێویستی دەزانێت لە سیستەمی كارگێریدا 4 چوار ساڵ جارێك گۆڕانگاری بكرێت لە گشت پۆستە ئیداریەكان، چونكە بە گووتەی ئەو، دانانی پێوەری چوار ساڵ جارێك باشترین بژاردەیە بۆ بەرێوەبردنی ئەو پۆستانە، بەجۆرێك كەسێك لە پۆستێك دەمێنێتەوە زۆركات كاریگەری دەكاتە سەر بەرێوەبردنی ئەو فەرمانگەیە.
ئارام سوودەكانی گۆرانكاری لە پۆستە ئیداریەكانی سنووری قەزا و ناحیەكان بە هێنانە پێشەوەی گەنج بۆ نێو هەیكەلیەتی حوكمرانی دەبینێت و دەڵێت: بەرەوپێشچوونێكی باش روودەدات لە بەرێوەبردنی كارگێری و دەبێتە هۆی ئەوەی كە چیتر پۆستە ئیداریەكان قۆرخ نەكرێن لەلایەن كەسانێك، یاخود تاقم و گروپ و بنەماڵەیەك. سەبارەت بە شێوازەكانیش ئاماژە بەوەدەكات: لە رێگەی سیڤییەوە بێت لێژنەیەكی پسپۆر لە گشت ئاستەكان سەرپەرشتی بكەن بەجۆرێك بڕوانامە، ئاستی زانستی، ئاستی رۆشنبیری، لەبەرچاوگرتنی ئینتیمای نیشتمانی كە ئەگەر كەسوكاری شەهید بێت مامەڵەیەكی جیاوازتری لەگەل بكرێ و كارئاسانی بۆ بكرێت.
نەدا مێرگەسۆری، ئەندامی خولی رابردووی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق دەڵێت: گۆڕانكارینەكردن لە هەندێك پۆستە ئیدارییەكان هۆكارێك بووە كە ئەو دامودەزگایانە شەكەتی و ماندوویی ئیدارییان پێوە دیار بیت، هەمیشە گۆڕانكاری لە كەسەكان پێویستە و گرنگتر ئەوەیە كە بە پێی لێهاتوویی و پسپۆڕی و ئەزموون و تەدەروجی وەزیفی كەسەكان كاندید بكرێن و لەو پۆستانە ئیداریانە دایانبنێن، نەك لە سەر حیسابی محسوبیەت و مەنسوبیەت و میكانیزمی ناسیاری و خزم خزمێنه نەبیت، ئەمە جگە لەوەی كە پێویستە ماوەی دانانی كەسەكان دیار بێت و هەتاهەتایی نەبیت، چونكە كە كەسێك بۆ ماوەیەكی زۆر لە شوێنێك مایەوە، قۆرخكاری لە دەزگاكە زیاد دەبێت، ئیدی هەیمەنەی ئەو كەسە باڵ دەكێشێت بەسەر دەزگاكە و بۆ مانەوە لەو پۆستە ئیدارییەی كە هەیەتی دەكەوێتە دژایەتی ئەوانەی كە مەترسین بۆ مانەوەی ئەو لە پۆستكەی، جگە لەوەی كە بێ بەرهەمی و بێ ئەنجامیشی لێ دەكەوێتەوە.
نەدا مێرگەسۆری بە پێویستی دەزانێت كەسانی گەنجی بە توانا دەرفەتیان بۆ دروستبكریت بۆ ئەوەی بتوانن توانایی خۆیان بخەنە خزمەتی خەڵك و ولاتەكەیان. بەمجۆرە دەڵێت: بە داخەوە رێژەیەكی زۆری كلتورە ئیدارییەكانی ئێمە نەبۆتە هۆكاری پێگەیانی كەسە بە تواناكان، جگە لەوەی كە دەبێت پێوەر هەبێت بۆ دانان، دەبێت فێری كلتوری پاداشت و سزا بین لە بەرێوەبردن و چاوپۆشی لە هەڵەكان نەكەین. پێویستە چاودێرییەكی توندی حكومەت و وەزارەتە پەیوەندیدارەكان هەبێت بەسەر بەرێوەبەر و كارمەندەكانیان، جگە لەوەی كە چاودێری پەرلەمانیش هۆكارێك دەبێت بۆ دانانی كەسانی لیهاتوو و پاك و بە ئەزمون لە پۆستە ئیدارییەكان.
هاورێ چۆمانی، وەك پارێزەرێك دەڵێت: یەكێك لە مافە سیاسیەكانی هاوڵاتیان بەشداریكردنە لە حوكمڕانی و بەرێوەبردن، ئەو مافەش بۆ هاووڵاتییان مسۆگەرە بە گوێرەی پەییماننامەی مافە سیاسیی و مەدەنیەكانی ساڵی 1966 و دەستوری نوێی عێراق و تەنانەت لە پرۆژە دەستوری هەرێمی كوردستان، وە ناكرێت مساوەمەی لەسەربكرێ و هاووڵاتییانی لێ بێبەش بكرێن، چونكە دەبێتـە هۆی پێشڵكردنی دەقە گەردوونی و نیشتیمانییەكان.
ئەو پارێزەرە هێما بۆ ئەوە دەكات: دەبێت ئەوە بزانین حكومەتی لۆكاڵی بچوككراوەی حكومەتی پایتەختە، بۆیە هەرچەند ئاڵوگۆڕ لە سیما و ناوەرۆكیان بكرێت هێندەی تر كاریگەری لەسەر بەهێزی حكومەتی پایتەخەت دەبێت، بە پێچەوانەوەش راستە.
دەشڵێت: باشترین هەڵبژاردە بۆ بەرێوەچوونی ئەو پرۆسەیە ئەوەیە حكومەت دەسەڵاتی فەرزكردنی خۆی بەسەر ئەو حیزب و لایەنانە بسەپێنێت كە بەهۆی ئیستحقاقی هەڵبژاردن ئەو پۆستی ناحیە و قەزاكانیان لەژێر دەستە، ئەویش بەهۆی ڵێهاتوویی و پاشخانی ئەو كەسانەی شایستە و قابیلیەتی ئەوەی تێدابێت كە ئەو پۆستانەیان تەسلیم بكرێت، ئەوانە كاندید بكرێن و بەرپرسیارەتیان پێ بدرێت، بەپێویستیشی دەزانم حكومەت رێگە نەدات كەسانی بەرێوەبەری ناحیە و قائیمقام زیاتر لە 5 ساڵ بمێننەوە بیان گوازێتەوە، یاخود ئەوەی مشمولە بە خانەنشینی خانەنشین بكرێن.
ئاوارە كەوەرتی، پیشەی مامۆستایە و گۆڕانكاری لە پۆستە ئیدارییەكانی حكومەتە خۆجێیەكان بەكارێكی باش و پێویستی ئەزانێت، دەشڵێت: ئەو بەرپرسەی كە ئەركەكانی بەباشی و لەچوارچێوەی یاسایی لە ماوەی لێپرسراویەتیدا جێبەجێكردووە دەتوانرێت پلەكەی لە لێپرسراوی فەرمانگەیەكەوە بەرزبكرێتەوە بۆ بەڕێوەبەی بەڕێوەبەرایەتییەك، ئەمەش وەك پاداشتكردن ڕەچاودەكرێت.
گووتیشی: پێویستیشە هەموو لێپرسراوێك لەژێر چاودێری دابێت لەماوەی كاركردنیدا، بە ئەنجامدانی هەرهەڵەیەك یان كەمتەرخەمییەك بكەوێتە ژێر لێپرسینەوەی یاسایی.
ئەو مامۆستایە نموونەیەك دێنێتەوە: لە سنووری قەزای چۆمان هەندێك بەڕێوەبەر بوونەتە بەردی بناغەی فەرمانگە و بەڕێوەبەرایەتییەكان، هەر لەگەڵ دروستبوونی ئەو فەرمانگەیە تا ئێستا كە زیاتر لە 15 ساڵ ئەبێت لەهەمان پۆست ماونەتەوە، دەسەڵاتی سیاسی بەڕاگرتنی دڵی كەسێك فەرمانگەیەك وێران ئەكات. ئەگەرهاتوو ماوەیەكی یاسایی بۆ هەر بەڕێوەبەرێك یان لێپرسراوێك دیاری بكرێت ئەوا بێگومان ئەو لێپرسراوە هەموو تواناكانی ئەخاتە كار بۆ خزمەتكردنی زیاتر، وە پێویستیشە دەسەڵاتە ئیدارییەكان شۆڕبكرێنەوە بۆ فەرمانگە و بەڕێوەبەرایەتییەكانی حكومەتە خۆجییەكان لەپێناو زیاتر خزمەتكردن و كەمكردنەوەی ئەرك و تێچووی ڕاییكردنی كارەكانی هاووڵاتییان.
سەبارەت بە گۆرانكاری لە پۆستە ئیدارییەكانی سنووری قەزا و ناحیەكان، فەرسەت سۆفی پارێزگاری هەولێر بە زاری كرمانجی راگەیاند: بەدڵنیاییەوە گۆرانكاری گشتی دەكرێت لە قۆناغی داهاتوو، ئەمەش حاڵەتێكی یاسایی و ئاساییە لە حكومڕانیدا و هەر شتێك لە بەرژەوەندی گشتی بێت ئێمە دەیكەین.

 

زۆرترین بینراو