هەڵە كوشندەكەی شیعە و پرسی داڕووخانی ئابووری عێراق

د. عادل باخەوان

لە هەفتەی ڕابوردودا چەندین پرسیارم لەسەر پرسی دەركردنی هیزەكانی ئەمەریكا لە عیراق و كاردانەوەی واشنتۆن و كاراییەكانی لەسەر كۆمەڵگای عێراقی بۆهاتوە. هەوڵدەدەم لەم چەند خاڵەی خوارەوەدا بۆچونەكانی خۆم بە كورتی بۆ خوێنەران ڕونبكەمەوە.
1. بەپێی ئەو داتایانەی لە بەردەستدان، 90% سیستمی ئابوریی عێراق لەسەر فرۆشتنی نەوت وەستاوە و لێدانی هەر گورزێك لە داهاتی نەوت، ڕاستەوخۆ كۆی ئابوریی عێراق هەڵدەوەشێنێتەوە. لەدۆخیكی واشدا ئیتر ‌‌حكومەت بەهیچ شێوەیەك توانای دابینكردنی موچەی چەندین ملیۆن عێراقیی نامێنێت و بەمەش قەیرانێكی گەورەی ئابوری و كۆمەڵایەتی دروستدەبێت.
2. لە 2003 وە و بۆ دەرچونن لە گەمارۆی ئابوریی، وڵاتە یەكگرتوەكانی ئەمەریكا حسابێكی بانكیان لە نیۆیۆرك بۆ عێراق كردوەتەوە و تەواوی داهاتی نەوت لەو حسابەدا دەكرێت بە دۆلار و بەشێكی بە كوەیت وەك قەرەبوو دەدرێت و هەموو مانگێكیش نزیكەی دوو ملیار دۆلاری لێدەدرێت بە عێراق.
3. داهاتی ساڵی ڕابوردوی عێراق 112 ملیاردۆلاربوە و لە ئێستادا 35 ملیار دۆلار لەسەر ئەو حسابەیە كە لە نیۆیۆركە. سەدر و سەركردەكانی شیعە داوای دەركردنی هێزە ئەمەریكیەكان لە عێراق دەكەن و دۆنالد ترامپیش هەڕەشەدەكات و دەڵێت : گەر دەرمانكەن، ئێمەش ئەو حسابەتان بلۆكدەكەین.
4. بلۆككردنی ئەو حساب بانكیە واتە كۆتاییهاتنی كردەی بەدۆلاركردنی نەوتی عێراق و ئەوەش یەكسانە بە هەڵوەشانەوەی تەواوی سیستمی ئابوریی عێراق. سەركردەكانی عێراق دەبێت تێبگەن لەوەی كە دۆنالد ترامپ ئەو سەرۆكەیە كە هەموو شتێك بەسیاسی دەكات، بە بانك و نەوت و پەیوەندیە شەخسیەكانیشیەوە.
5. ئەو دوای نیوەڕۆیەی كە شیعەكانی پەرلەمان بڕیاری دەركردنی هێزەكانی ئەمەریكایان دا، بەرپرسێكی باڵای وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریكا پەیوەندی بە دكتۆر عادل عەبدولمەهیدیەوە دەكات و پەیامی واشنتۆنی پێدەگەیەنێت. بەپێی یەكێك لەو كەسانەی كە ئامادەی پەیوەندیە تەلەفونیەكە بوە، دكتۆر عادل زۆر شڵەژاوە، بەتایبەتی كاتێك بەرپرسە ئەمەریكیەكە پێیوتوە : وریابە، لە ئێستادا تەنها چەند كەسایەتیەكتان سزای ئابوری خراوەتە سەر، گەر بەردەوامبن، تەواوی دەوڵەتەكەتان دەخەینە ژێر سزای ئابوریەوە.
6. سزای ئابوری ئەمەریكی بەتەنها بچڕانی پەیوەندی نێوان دوو دوڵەت نیە، بەڵكو ڕاستەوخۆ دەبێت بەوەی كە زۆربەی هەرە زۆری وڵاتانی سیستمی ئەنتەرناسیۆنال پەیوەندیە ئابوریەكانیان لەگەڵ عێراقدا دەبڕن و چیتر كەس ڕیسكی ئەوەناكات كە نەك هەر نەوتی عێراق بكڕێت، بەڵكو سەندەویچێكیش بە عێراق بفرۆشێت.
7. بێگومان شیعەكان دەتوانن خۆپیشاندانی ملیۆنی دژ بە ئەمەریكا سازبدەن و دەشتوانن لە ڕێگای حكومەتەوە كە لەلایەن خۆیانەوە كۆنترۆڵكراوە، بڕیاری دەركردنی هێزەكانی ئەمەریكا بدەن. بەڵام شیعەكان دەبێت دڵنیابن لەوەی كە ئەو عێراقەی كە بۆیان دەمێنێتەوە، دەبێت بە سەرزەمینی چل ملیۆن مرۆڤی مەحروم لە سادەترین پێداویستیەكانی ژیان.
8. دەركردنی هێزەكانی ئەمەریكا هەروەها گریمانەی هەڵوەشانەوەی عێراقیش وەك دەوڵەت زیاتر لە هەموو كاتێك بەهێزتر دەكات. هەموومان ئاگامان لێیە كە چەند ڕۆژێكە، سووننەكان لە دوبەی و هەولێر و بە سەرپەرشتی ناڕاستەوخۆی ئەمەریكیەكان لە كۆبوونەوەدا بۆ دامەزراندنی هەرێمێكی سەربەخۆ لە عێراقدا.
9. عێراقیەكان هەروەها دەبێت لەوە تێبگەن كە چیدی وەك 2003 عێراق دڵی سیاسەتی ئەمەریكی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا نیە، چیدی عێراق بەهایەكی گەورەی بۆ واشنتۆن نیە و دابەشبون و هەڵوەشانەوە و گەمارۆی ئابوری و هەژراكردنی و ...وەك یەك وان بۆ واشنتۆن. عێراق چیدی جگە لە كارتێكی فشار هیچ شتێكی دیكە نیە بۆ ئەمەریكا.
10. ئایا ئەو عەقڵیەتەی كە عێراق بەڕێوەدەبات لەم هاوكێشانە تێدەگات ؟ بەداخەوە ئەوەی كە ئێستا بۆ نوخبەی دەسەڵاتدار لە بەغداد گرنگە، هێندەی نمایشكردنی گوتارە ئاگراویەكانە نیو هێندە بیركردنەوە لە ژیانی هاوڵاتیان نیە. خەونی ئەوان بەكارهێنانی نەوتی عێراقە بۆ دروستكردنی مۆدێلی حیزبوڵای لوبنانی، نەك بەكارهێنانی نەوتی وڵات بۆ دروستكردنی مۆدێلی ژیانێكی كەرامەتدارانەی نەرویجی.

زۆرترین بینراو