گرنگی ئیدارەی سەربەخۆ و جیاوازی لەگەڵ قەزا چییە ؟

گرنگی ئیدارەی سەربەخۆ و جیاوازی لەگەڵ قەزا چییە ؟

كابینەی نۆیەم خەونی خەلكی سۆرانی هێنایە دی

قائیمقامی سۆران: لەمەودووا دەستمان واڵاترە بۆ ئەنجامدانی پڕۆژەی ستراتیژی و بوژاندنەوەی كەرتەكان

ئەنجوومەنی پارێزگای هەولێر: بە ئیدارە كردنی سۆران دەستكەوتێكی گرنگ بوو، لە هەموو ڕوێكەوە گرنگی و تایبەتمەندی خۆی هەیە

موڕشید برادۆستی – سۆران: دوای 10 ساڵ لە چاوەڕوانی، كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان  بڕیاریدا بە كردنەوەی ئیدارەی سەربەخۆی سۆران، لەمەودووا  هاوشێوەی پارێزگا مامەڵەی لەگەڵ دەكرێت و كارەكانی هاووڵاتییانیش ئاسانكاریان بۆ دەكرێ و  لێرە رای بكرێت.
سۆران ناوەندی هەر سێ قەزای رواندز، مێرگەسۆر و چۆمانە، تەنها لە سەنتەری قەزای سۆران 65 فەرمانگەی حكومی هەیە و كە زیاتر لە 45 فەرمانگەیان ئیش و كارەكانی دانیشتووانی هەرچوار قەزاكەی  دەڤەرەكە بەڕێوەدەبەن .
نازەنین عەزیز، بەرپرسی ئەنجومەنی قەزای سۆرانی یەكێتی ئافرەتانی كوردستان بە زاری كرمانجی گووت" لە كات وساتی ئێستادا بڕیار دان بەوەی سۆران بكرێتە ئیدارەیێكی سەربەخۆ بڕیارێكی زۆر باش و گونجاو و بوێرانە بوو،  وە دەستكەوتێكی ئێگجار گرنگە بۆ كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان بە سەرۆكایەتی بەڕێزمەسرور بارزانی، دەبێتە هەنگاوێكی زۆر باش بۆ گەشەسەندنی ئابووری و كۆمەڵایەتی و ڕۆشەنبیری و هەتا سیاسیش لەوسنوورە، بەو هۆكارەی سەركەوتنی ئیدارە دروشمەكانی سەرەكی كاركردن بێت كە خۆی لە گەشەسەندنی ئابوری و كۆمەڵایەتی و رۆشەنبیری سیاسی ببینێت .
 گووتیشی" پێویستە ئەو كەسەی ئەركی ئیدارەدانی ئەگرێتە ئەستۆ بە بەرنامەیێكی تۆكمە و گشتگیر وبێ لایەن خزمەتی خەلكی سنورەكە بكات ، ئیدارەی سەربەخۆی سۆران بەرای من دەبێتە هۆكارێك بۆدابین كردن و تێر كردنی خواستی ئامانجەكانی خەلكی سنورەكە وە ژیان ئاساییان گەشە ئەسێنێ وە لەلایەكی تر هەلی كاری باش دەڕەخسێ .

" مەبەست لە ئیدارەی سەربەخۆ پێكهێنان یاخود دروست كردنی ئیدارەیێكە لەگەڵ گەشە و زۆربونی  ڕێژەی دانیشتوانی شارەكە وە دروست بونی كۆمەڵە شار و شارۆچكەیێك لەو سنورە، لەڕووی هەڵكەوتەی جوگرافی و شوێن لەبار بێ  ئیدارەی سەربەخۆی بۆ بڕیار ئەدرێت، لەكۆمەلگەدا ئامانج لەدروست كردنی ئیدارەی سەربەخۆ بنیاتنانی ئیدارەیێكە كە ئیدارەی تەواوی كار و خزمەت گوزاریەكانی خەلكی ئەو سنورە بكات، وەژیانێكی ئارام و خۆشگوزەران بۆ دانیشتوانی فەراهەم بكات"
 سەوری عسمەت بێرۆخی ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگەی هەولێر بە زاری كرمانجی گووت" ماوەی چەند ساڵێكە دانیشتوان و بەرپرسانی دەڤەرەكە هەوڵی بە ئیدارەكردنی سۆران دەدەن، خۆشبەختانە كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان ئەو داواكارییەی بە هەند وەرگرت و سۆرانی كرد بە ئیدارەیەكی سەربەخۆ، ئەمەش لە هەموو ڕوێكەوە گرنگی و تایبەت مەندی خۆی هەیە.
سەوری عسمەت دەڵێ" ئیدارەی سەربەخۆ لە رووی ئیدارەوە جیاوازە لەگەڵ شار و شارۆچكەكان، ئیدارەی سەربەخۆ هاوشێوەی پارێزگاكان مامەڵەی لەگەڵ دەكرێت، فەرمانگە و بەڕێوەبەرایەتییەكان بەتایبەت ئەوانەی خزمەت گوزارین وەك تەندرووستی، پەروەردە، شارەوانی، ئاو ، كارەبا دەكرێنە بەڕێوەبەرایەتی گشتی و پشكەكانیش زیاد دەكرێ و هەموو كارەكان لە سۆران بەڕێوەدەچن.
ئەو ئەندامی پارێزگای هەولێر دووپاتی كردەوە" جیا لەمە، لە ڕووی بوددجە و دەەسەڵاتی داراییش ئیدارەی سەربەخۆ وەك پارێزگاكان دەسەڵاتییان دەبێ،  ڕاستەوخۆ لەگەڵ ئەنجومەنی وەزیران مامەڵە دەكرێ  و داواكاری پێشكەش دەكرێ، لە هەموو كۆبونەوەكانیش سەرپەرشتیاری ئیدارەی سۆران وەك پارێزگاكان و ئیدارەكانی تر بەشداری لە كۆبونەوەكانی ئەنجومەنی وەزیران دەكات. 
عەلی شەریف خۆشناو، بەرپرسی تۆڕی رێكخراوە ناحكوومییەكانی سۆران بە زاری كرمانجی گووت"  دەڤەری سۆران بە سەنتەری سۆران و هەرسێ قەزای ڕوواندز و چۆمان و مێرگەسۆر دەگرێتەوە، بەمەش ڕووبەرێكی فراوان لە زەوی ‏ ژمارەیەكی زۆر لە دانیشوان ‏ ڕێژەیەكی زۆر لە گەنجان و دەرچووان لە خۆ دەگرێ ، بەڵام تا ئێستا ئەو سامانە خۆڕسكە مرۆیە دەستی كارە، نەتوانراوە سوودی لێوەربگیرێت و بەكار بكەوێ ، لەگەڵ ئەوەی زۆر كەم شوێنی وا هەیە هەڵكەوتەی جوگرافی وا گرینگی هەبێ بەڵام بێ سوود مابێت.
زیاتر گووتی"  ئێدارەی سۆران ، لە هەموو سێكتەرێك دەتوانرێ كاری تێدابكرێت، بەتایبەت بازرگانی، چونكە سنوری سێ ووڵات عێڕاق – ئێران -  توركیا بەیەكەوە دەبەستێتەوە، لە بواری كشتووكاڵی زۆربەی بەرهەمی هاوینەی ناوچەكە لە گوند و چیا و دەشت و كوێستانەكانی بەرهەم دێت ، هەروەها لایەنی گەشتیاریش گرینگترین سەرچاوەی ئاو و هاوینە هەوارەكانی لەسەر ئاستی عیڕاق لە خۆدەگرێت وەبەرهێنان زەوی نایەبی گونجاوی هەیە وەبەرهێنانی تێدەبكرێت ، بەمەش زۆرترین هەلی كاری تێدا دەڕەخسێت بۆ ئەوەی كە دەرچوان و گەنجانمان تێیدا ببنە خاوەن كار و سەرمای سەربەخۆی خۆیان و چیتر چاوەڕێی حكومەت نەكەن و باری سەرشانی حكومەتیش لەوەی ئێستا قورستر نەبی .
یادگار ئیسماعیل مامۆستای زانكۆ بە زاری كرمانجی گووت" كردنەوەی كارگێڕی یان ئیدارەی سەربەخۆی سۆران بۆ ناوچەیەكی فراوانی كارگێڕی وەك سۆران كە چەقی چەند ناوچەیەكی دیكەیە و بە دوو سنووری نێودەوڵەتی بەستراوە، پێویستی بە زیاتریش لە ئیدارەی سەربەخۆ هەیە. ئەوەی گرنگە ئەوەیە، بەڕێوەبەرایەتی و یەكە كارگێڕییە پێویستەكان بكرێنەوە و تەواوی پێداویستییەكانیان بۆ دابین بكرێت، تا خەڵكی سۆران لەو رۆتینیی و ماندووبوونە ناپێویستەی بەدوای مامەڵەكانەوە رزگاریان ببێت.
ئاماژەشی بەوەدا" خەڵكی سۆران و هەر ناوچەیەكی هاوشێوە لەو رابردووە تاڵە و خزمەتە زۆرە شیاوی باشترینە. پێشكەوتن و گەشەكردنی هەر كۆمەڵگایەكیش لە ڕووی كارگێڕی و ئابوری و گەشتیاری و كشتوكاڵی و بازرگانی پەیوەستە بە بوونی دەسەڵاتی خۆجێیی، تا زوو كێشەكان دەستنیشان بكرێن و پێشنیازی چارەسەریان بۆ بكرێت.
ئەو مامۆستای زانكۆ دووپاتی كردەوە" لەم سەردەمەش كارگێڕی بەسەر كارگێڕی بچكۆڵە و فرەناوەند دابەش بووە، تا لە رووێك خزمەتگوزارییەكان بە خۆجێیی بكات و لە لایەكی تر فشاری سەر یەكە كارگێڕییە سەرەكیی و ناوەندییەكان و تەنانەت حكوومەتیش كەم بكاتەوە. بۆیە بە كارگێڕیی كردنی سۆران وەك ناوەندێكی سەربەخۆ وا دەكات لەوێشەوە دەسەڵاتەكان بۆ بەڕێوەبەرایەتی و یەكەی كارگێڕی بچووكتری ناوچەكان/قەزاكان دابەش بكات و وێنەیەكی سەردەمیی كارگێڕی ببەخشێت.
حەسەن حەدۆ بەرپرسی لقی 26ی گوڵان لە دیدارێكی هەفتەنامەی زاری كرمانجی كەلەم ژمارەیەدا بڵاوبۆتەوە، لە بارەی ئیدارەی سەربەخۆی سۆران ، دەڵێ"  بە ئیدارە كردنی سۆران، خەونی نەك تەنها ئێمە، بەڵكو ئومێدی هەموو تاكێكی دەڤەری سۆران بوو، ئەمە ئەو بەڵێنە بوو كە سەرۆك بارزانی لەپێشتردا بە خەڵكی ئەم دەڤەرەی دابوو كە لەگەڵ زاخۆ بڕیارەی ئیدارەی سەربەخۆی لەلایەن بەرێز مەسروور بارزانییەوە بۆ دەرچوو .
زیاتر گووتی" بێگومان ئەم بڕیارە گرنگی و بایەخێكی زۆری هەیە و كاریگەری زۆرباشی لەسەر تەواوی سێكتەرەكانی حكوومەت هەیەو كارئاسانی بۆ خەڵك و تەواوی دانیشتووانی هەرچوار قەزاكانی دەوروبەریش دەكات.

هەڵگۆرد شێخ نەجیب قائیمقامی سۆران بە زاری كرمانجی راگەیاند" لە ڕووی داراییەوە بوددجە و میزانییە تایبەت بۆ ئیدارەی سەربەخۆ دابین دەكرێت، بەهۆی ڕاستەوخۆ و پەیوەندی لەگەڵ ئەنجومەنی وەزیران وادەكات دەستمان واڵاتر بێت بۆ ئەنجامدان و جێبەجێ كردنی پڕۆژەی ستراتیژی و بوژاندنەوەی كەرتەكان بەتایبەت لەبواری خزمەت گوزاری، هیوادارین بتوانین زیاتر خزمەت بە هاوشار و دانیشتووانانی دەڤەری سۆران بكەین .
هەڵگۆرد شێخ نەجیب دەڵێت"  گرنگی ئەو بڕیارەی بە ئیدارە كردنی سۆران خۆی لە چەند بابەتێكی گرنگ دەبینێتەوە، بەتایبەت سوود مەندی سەرەكی خەلكە، چونكە رۆتینیاتی كارگێڕی كەمدەبێتەوە و پێویست ناكا بۆ رای كردنی مامەڵە روو لە هەولێر بكرێت لە مەودووا هەموو كارێك لەئیدارەی سۆران رای دەكرێت، ئەمەش پارێزگا و بەڕێوەبەرایەتییەكانی هەولێریش سوود مەند ئەبن چونكە جەنجاڵی و بارگرانییەكی زۆریان لەسەرە و كارئاسانی بۆ ئەوانیش پەیدا دەبێت .
گووتیشی" ئەمڕۆ سێشەممە، قۆناغی كردەیی لە ئیدارەی سەربەخۆ دەچێتە بواری جێبەجێ كردن، لە دابین كردنی بوددجە و دانانی سەرپەرشتیاری ئیدارە و دروست كردنی هەیكەلی ئیدارەی سەربەخۆ .
لە ساڵی 1980 حكوومەتی ئەوكاتی عێراق قەزای ڕەواندزی هەڵوەشاندەوە و سۆرانیكردە قەزا بە ناوی قەزای سەدیق، لە دوای ڕاپەڕینی 1980 ناوەكی گۆرا بۆ قەزای سۆران و دواتر ڕەواندزیش كرایەوە بە قەزا، سۆران لە ڕووی گەشتیاری و كۆمەڵایەتی و ئابووری و پێگەی جوگرافیا گرنگی و تایبەت مەندی خۆی هەیە، هاوسنوورە لەگەڵ هەریەك لە وڵاتانی ئێران و توركیا و ڕێژەی دانیشتوانانی زیاتر لە 350 هەزار كەسە . 

 

زۆرترین بینراو