هەشتا و شەش هەزار كەس زیاتر لەیەك تا پێنج مووچە وەردەگرن

هەشتا و شەش هەزار كەس زیاتر لەیەك تا پێنج مووچە وەردەگرن

دیمانە- سوبحان راغب: حەسیبە گەردی، ئەندامی پەرلەمانی كوردستان لە دیمانەیەكی تایبەت بەزاری كرمانجی رایگەیاند: " تا ئێستاش لایەن هەن وا هەست دەكەن پرسی چاكسازی بۆ لێدانی ئەوانە، بەڵام پرسەكە گشتگیرە و دۆخی ئەمڕۆی كوردستان وا دەخوازێت و خەڵكی كوردستانیش چاكسازی دەوێت".
حەسیبە گەردی ئەندامی پەرلەمانی كوردستان لەبارەی كۆبوونەوەی سەرۆكایەتی پەرلەمان و ئەنجوومەنی وەزیران و ناساندنی رۆژێك بۆ قوربانییەكانی شنگال گووتی: " هەر چەندە پەیوەندی لە نێوان هەر دوو دەسەڵاتی یاسادانان و دەسەڵاتی جێبەجێكار توندو تۆڵتر بێت ئەوە هێندە پەرلەمانێكی كاراتر و حكومەتێكی بەهێزترمان دەبێت، مەبەست لە كۆبوونەوەكە جەختكردنەوە بوو لەسەر هەماهەنگی و هاوكاری و هاوسەنگی لە نێوان هەردوو دەسەڵاتی یاسادانان و جێبەجێكار بۆ زیاتر خزمەتكردنی هاووڵاتییان و لەلایەكی ترەوە باس لە ڕۆڵی هەر سێ دەسەڵاتی یاسادانان و جێبەجێكردن و دادوەری كرا بۆ مەبەستی گەشە پێدانی زیاتری پرۆسەی دیموكراسی لە هەرێمی كوردستاندا.
هەرچی لەبارەی ناساندنی رۆژێك بۆ قوربانییەكانی ئێزیدی سەرەتا ئەمەوێت ئاماژە بەوە بدەم كە بەدرێژایی مێژوو دەیان جار ئێزیدییەكان تووشی فەرمانی قڕكردن و لەناوبردن هاتوون، كە هەموویان دەچنە قاڵبی جینۆساید، لە دواترینیان ئەو هێرشە دڕندانەیە بوو كە لەلایەن چەكدارانی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام ناسراو بەداعش كرایە سەریان لە شنگال و دەورووبەری كە بووە هۆی ئاوارە بوونی 360 هەزار كەس و 6500 ژن و پیاو و كچ و مێرمنداڵا رفێنران لە لایەن تیرۆریستانەوە، ئەمە جگە لە زیانی ماددی و لەناو بردنی مەزارگە و پیرۆزییەكانی ئیزیدییەكان لە دەڤەرەكەدا، سەڕەڕای ئەو هەموو كردەوە نامرۆڤانەیەی بەرامبەریان كراوە ئێزیدییەكان توانیویانە ئازایانە بەرگری لە ئایین و پیرۆزییەكانیان و ناسنامەی نەتەوەییان بكەن. لێرەدا نابێت ڕۆڵی جەنابی سەرۆك بارزانی لە یاد بكرێت لە سەرپەرشتی كردنی میحوەرەكە تا ئازاد كردنی شنگال وپەرۆشی بەڕێزیان بۆ پێشنیازی بەیاسا كردنی رۆژی 3ی ئابی 2014 وەك رۆژی كۆمەڵكوژی ئێزیدییەكان، هەروەها لەسەرخەت بوون و هەوڵەكانی بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی حكومەت لە كابینەی هەشت كە لە ڕێگەی نووسینگەی تایبەتی بەرێزیانەوە تونرا 3500 لە رفێنراوەكان بگەرێنێتەوە ناو كەس و كاریان و هەوڵەكانی بەرێز مەسرور بارزانی سەرۆكی ئێستای حكومەتی هەرێمی كوردستان بۆ گەراندنەوەی ئەوانەی كە ئێستا لە دەست تیرۆریستان ماون و ژمارەیان 2908 كەسە بەردەوامە. مەزنترین دەستكەوت بەیاسا كردنی رۆژی 3ی ئابی هەموو ساڵێك وەك رۆژی كۆمەڵكوژی جینۆسایدی ئیزیدییەكانە بۆ بەرز راگرتن و رێزلێنان لە قوربانییەكانیان".
زیاتر گووتی "پاش پێكهێنانی دادگای تاوانكاری عێراق لە ساڵی 2005 و یاسای ژمارە 10 چوار كەیسی كورد بە دانیشتنی تایبەت بە جینۆساید ناساندووە كە ئەوانیش (كەیسی ئەنفال و جینۆسایدی بارزانییەكان و جینۆسایدی هەڵەبجە و جینۆسایدی كوردانی فەیلی )بوون، لە گەڵا ناساندنەكەشدا ئاماژە بە قەرەبوو كردنەوەی زیان لێكەوتووانی كردووە، هەروەها لە پەرلەمانی عێراق بە بڕیاری ژمارە 2 لە ساڵی 2008 جینۆسایدی كوردان بە یاسا كراوە، حكومەتی نوێی عێراق وەك میراتگرو شوێنگرەوی بەعس ئەركێكی یاسایی لە ئەستۆیە بۆ قەرەبووكردنەوەی هەرێمی كوردستان و كەسوكاری جینۆساید كراوان بەرامبەر بەو جینۆسایدەی رژێمی پێشوو لە دژیان ئەنجامیداوە. وەك ئەوەی لە دەستووری هەمیشەیی عێراق دا لەبڕگەی 2 ماددەی132 لەساڵی 2005 بە هەمانشێوە ئاماژە بە قەرەبووكردنەوەی كەس و كاریان دراوە. بۆ ئەم مەبەستەش پێویستە لیژنەی شەهیدان و ئەنفالكراوان و جینۆساید لە پەرلەمانی كوردستان بە هەماهەنگی لەگەڵا وەزارەتی پەیوەندیدار لە سەر هێل بن بەردەوام بۆ وەرگرتنەوەی شایستەكانیان لە حكومەتی عێراق".
ناوبراو لەبارەی پرسی چاكسازی ئاماژەی بەوەدا: "تائێستاش لایەن هەن كە هەست دەكەن پرسی چاكسازی بۆ لێدانی ئەوانە، بەڵام پرسكە گشتگیرە و دۆخی ئەمڕۆی كوردستان وا دەخوازێت و خەڵكی كوردستانیش ئەوەی دەوێت. چاكسازی چەمك و پرۆسەیەكی گشتگیرو فرە رەهەندە و رێگری كردن لە بەهەدەردانی موڵكی گشتی تەنیا بەشێكە لەو پرۆسەیە، چاكسازی پرۆسەیەكی سیاسی و كارگێری و یاسایی و ئابووریی و كەلتوورییە، سەركەوتنی پرۆسەی چاكسازی لە كایەی سیاسییەوە دەست پێ دەكات كە باوەری راستەقینەو هەڵوێستی هاریكارانەی حزبەكان و حكومەت و ئۆپۆزسیۆن دەخوازێت، چونكە سەرەتای هەر ئاستەنگێك لە بەرنامەی چاكسازی نەخواستنی لە كایەی سیاسییەوە سەرچاوە دەگرێت.
بەو پێیەی پرسی چاكسازی لە ئەولەوییەتی ئەو پێشنیازە یاسایانەیە كە حكومەتی هەرێم ئامادەی دەكات تا ئاراستەی پەرلەمانی بكات و نیاز چاكی بۆ پرسەكە پیشان داوە، وادەبینم پرسەكە لە نێوان هەردوو دەسەڵات بەسەركەوتوویی جێبەجێ بكرێت و پێویستە زەمینە سازی بكرێت لە نێوان لایەنە سیاسییەكان، چونكە دەست بۆ هەر جومگەیەك بەریت گەر لایەنە سیاسییەكان لەسەری رێك نەكەوتبن بەئاسانی تێپەڕ نابێت، چاوەڕوان دەكەین پێشنیازی حكومەت بۆ چاكسازی لە چاكسازی خانەنشین و مووچە و دەرماڵە و ئیمتازەكانی تر لە حكومەتی هەرێم دەستپێبكات و ئاراستەی پەرلەمانی بكات. كۆی ژمارەی ئەو گەندەڵی و بندیوارانە تا ئێستا دیارن:
152 كەس بە پلەی وەزیر . 86000 كەس زیاتر لەیەك تا پێنج مووچە وەردەگرن. پلە باڵاكان كە مانگانە پێنج ملیۆن دۆلاریان بۆ دەروات . 101 هەزار كەس كە زیاتر لەیەك مووچە وەردەگرن. 25000 هەزار كەس مووچەی خانەنشینی وەردەگرن. 55 هەزار بندیوارن."
ئەم ئەندام پەرلەمانەی پارتی باسی كاری دوای ئەم پشووەی ئێستایان كردو گووتی: "بەحوكمی ئەوەی كابینەی رابردوو بارگرانییەكی زۆری لەسەر شانبوو تووشی قەیرانی دارایی هاتین بەهۆی ئەو دۆخە نەخوازراوەی دروستبوو لە هێرشی تیرۆریستان و هاتنی بەلێشاوی ئاوارەكان و هەلئاوسانی پەیوەندییەكان لەگەڵا بەغدا و لەبەر ئەوەی تا ئێستاش حكومەت قەرزدارە، هەر پرۆژە یاسایەكیش دەربچێت تەبیعاتی ماددی هەیە بەباشی دەزانین زیاتر ئەو پرۆژانە لە حكومەت وەربگرین و لەكاتی خوێندنەوەیان سەرجەم فراكسیۆنەكان رای خۆیان لەسەر زیاد و دەوڵەمەندتری بكەن بەمەرجێك لەتوانای حكومەت بێت و ئینجا دەنگی لەسەر بدرێت. پەرلەمانە سەركەوتووەكان زۆربەیان ئەوانەن كە حكومەت ئاراستەیان دەكات".
لە درێژەی گووتەكانیدا ئاماژەی بە توانای دەنگ و كورسی فراكسیۆنەكەیدا لەبەرامبەر تێپەڕاندنی پرۆژە یاساكان و هەماهەنگییان لەگەڵا فراكسیۆنەكانی تر لە پەرلەمان و گووتی "جەنابی سەرۆك رێنوێنی كردووین بەوەی نابێت بەغرورییەت كار بكەین و پێویستە هەمیشە لەپێناو بەرژەوەندی هاووڵاتییان و پێكەوە ژیان خزمەت بكەین، بۆیە كار بەزۆرینەبوونمان ناكەین، بەتەنها بۆ تێپەراندنی هەر پێشنیازێك كە گفتوگۆی لەبارەوە دەكرێت لۆبی دەكەین گەر یەك دەنگیش لەسەری دروست نەبوو ئەوكات بەزۆرینەی ئەندامان لە فراكسیۆنەكان تێیدەپەڕێنین".
لە كۆتایی دیمانەكەدا حەسیبە گەردی ئەندامی پەرلەمانی كوردستان لەبارەی كاری ئەندام پەرلەمانەكان بۆ شوێنی جوگرافیی خۆیان كە لێیەوە هاتوونەتە پەرلەمان گووتی: "من جگە لە دەڤەری سۆران، لە پارێزگای دهۆك ژمارەیەكی زۆری دەنگم هینابوو لە پارێزگاكانی تریش رێژەیەك هەبووە، بەڵام بە حوكمی ئەوەی دانیشتووی سۆرانم و زۆرترین دەنگدەرانم لە سنووری هەر چوار قەزاكانی سۆران، مێرگەسۆر، رواندز، چۆمان بوون بۆیە زیاتر لەو دەڤەرە دەردەكەوم لە كێشەو مەعاناتیان تێدەگەم، بە ئەركی سەرشانمانی دەزانین خزمەتكاریان بین و گوێبیستی داواكارییەكانیان بین و بەدواداچوونیان بۆ بكەین، چونكە سەڕەڕای ئەوەی كە دەگوترێت سۆران پایتەختی شەهیدانە، بەڵام لە رووی خزمەتگوزای زۆر فەرامۆش كراوەو چەندین پرۆژە بۆ دەڤەرەكە دەرچوون، بەڵام نەكەوتوونەتە واری جێبەجێكردن یا بە نیوە چڵی بەجێ هێڵراون. هەروەها كێشەی لاوان و وەرزشوانانی یانەی سۆران كە لە ئاستی پلەیەكەمەكانی كوردستانن كێشەی هەرە مەزنە لەبەردەمیان كە تا ئێستاش یاریگایان نیە كە یاری تێدا بكەن. بۆ دوو مانگی داهاتوو كە قۆناغی نوێ دەست پێدەكات دووبارە بەبێ یاریگا هەر جارەو ڕوو لە یاریگای ناوچەیەك دەكەن. هیوادارم ئەو داوكاریانەی كە ئێمەش دەیگەینینە شوێنی مەبەست ئاوری جدییان لێبدرێتەوە و بكەونە واری جێبەجێكردن، چونكە هێزی لاوان داهاتووی وڵات بنیات دەنێت و وەك بارزانی نەمر دەفەرمووێت (لاوان شوورەی پۆلاینن). جگە لەمەش ئەو پرسانەی كە لەلایەن ئێمەو بەرز دەكرێنەوە بۆ سەرۆكایەتی پەرلەمان لە وێشەوە بۆ لیژنە هەمیشەییەكان لە فراكسیۆنی پارتیمان هەموو بەیەكەوە خزمەتی سەرجەم هاووڵاتییان دەكەین، لە سەراپای كوردستان، ڕاستە هەریەكەمان لە پارێزگایەك هاتووین، بەڵام هەموومان پێكەوە خزمەتی سەرجەم كوردستانیان دەكەین".

 

زۆرترین بینراو