Share on facebook
خۆسووتاندن هەنگاوێك بۆ رزگاركردنی رۆح و سڕینەوەی جەستە
یەک شەممە, 10 کانونی یەکەم 2017 12:46


راپۆرت محەمەد ئامۆكەیی
خۆسوتاندنی ئافرەتان لە نێو كۆمەڵگای كوردیدا دیاردەیەكی باوە رێژەی سووتان و خۆسووتانی ئافرەتانیش لە شوێنێك بۆ شوێنێكی دیكە جیاوازە.
بە پێی ئامارەكانی بەڕێوەبەرایەتی توند و تیژی ئافرەتانی سۆران، سووتانی ئافرەتان و  توند و تیژییەكان زیادی كردوە و سەنتەر و رێكخراوەكانی تایبەت بەو پرسەش تا ئێستا نەیان توانیوە رێژەی خۆسووتاندنی ژنان لەو دەڤەرەكەم بكەنەوە.
ت . ح ئافرەتێكی دانیشتووی یەكێك لەشارەكانی كوردستانە نەی ویست ناوی بە تەواوی بڵاو بكرێتەوە و چیڕۆكی سووتانی بۆ زاری كرمانجی دەگێرێتەوە و دەڵێت" دووای ئەوەی  خۆشەویستیم لە گەڵ گەنجێك دروست بوو، بەڵێنی پێكەێنانی ژیانی هاوسەرگیریمان بەیەكتر دابوو، ئەوەبوو خانەوادەكەمان بەو كارەیان زانی و  رۆژانە سوكایەتیم پێدەكردم و لەلایەن باوكمەوە رووبەرووی ئەشكەنجە و قسەی ناشیاو دەبوومەوە، ئەو كچە لە بەردەوامی قسەكانیدا گووتی" رۆژێك كاتژمێر 12ی نیوەڕۆبوو ناچاربووم و بڕیاری ئەوەم دا خۆم بسوتێنم بەڵام هەر زوو براكەم بەوەی زانی و پڵانەكەم سەری نەگرت بۆ چەند رۆژێك ماڵەوەمان چاودێریان دەكردم دوای ماوەێكی تر دوبارە بڕیاری ئەوەمدا خۆم بسوتێنم و كۆتای بە ژیانی خۆم بێنیم، ئەوەبوو ئاگرم لەخۆم بەرداو بەڵام بەهۆی ئەوەی ئەندامانی ماڵەوەم لێ نزیك بوون زوو توانیان كۆنتڕۆلی ئاگرەكە بكەن و من رزگار بكەن و رێژەی سوتانەكەم كەم بوو، ت.ح لەبەر دەوامی قسەكانی زیاتر دەشڵێت" ئێستا ئەو جوانیەی جارانم نەماوە و وەك كەم ئەندامێك سەیر دەكرێم و لە ماڵەوەش تا ڕادەێك فەرامۆش كراووم و ئەو كورەِی خۆشی دەویستم ئەوەیش منی جێهێشت و لە دۆخێكی دەرونی خراپ دامە و پەشیمان لە وەی كە كردومە داواش لە ئافرەتان دەكەم خۆیان لەو كارە بەدور بگرن لەبەر ئەوەی خۆ سوتاندن چارەسەر نیە.
روناك محەمەد چاڵاكوان لە بوارەكانی ئافرەتان  و ئەندامی رێكخراوی خوشكان لە سلێمانی بۆ زاری كرمانجی گووتی" دیاردەی خۆسوتاندن رووی لە زیاد بوونە چەند هۆكارێكیش هەن یەكێك لەوانە كۆمەلگەی ئێمە بە چاوێكی تر سەیری ئافرەت دەكات و خوێندنەوەێكی سەقەتی هەیە بۆ چینی ئافرەت و بەنزمی سەیری دەكات، هۆكاری دوومەیش دەگەڕێنمەوە بۆ درما تیڤیەكان كە هیچ سانسۆرێكیان لەسەر نیەو فیلمی وا پەخش دەكرێت  لەگەڵ كۆمەلگەی ئێمە ناگوونجێت و زۆر جاریش كە كێشە دروست دەبێت لە نێوان هاوسەران پەنا بۆ خۆ سوتاندن دەبەن و هەروها فیلمە دۆبڵاژكراوەكان ئافرەت و كچی هەرزەكار هان دەدات پەنا بۆ خۆ لە ناو بردن ببات بە رێگایەكانی خۆ هەڵواسین و حەب خواردن و خۆ سوتاندن، ئەم چاڵاكوانە زیاتر دەشڵێت" بەشێكی بەرچاو لە ئافرەتان خاوەن داریی خۆیانن زۆر جار لەلایان هاوسەرەكانیان پارەكەیان لێ دە ستێندریت و یان هەشە نەخۆشی دەرونی هەیە بیر دەكاتەوە كە خۆی بسوتێنت و رزگاری دەبێت ئەوەش كارێكی زۆر خراپەو هەلەیە دەبێت دان بە خۆیان دابگرن، بۆ كەم كردنەوە و رێگری لە م دیاردەیە دەبێت سەنتەر و رێكخراوەكانی تایبەت بە مافەكانی ئافرەت زیاتر وشیاری بڵاو بكەنەوە و لە رێگای بەستنی كۆڕ و سمینار پانێل و ئەوەش دەبێتە هۆی ئەوەی ئافرەت لەوە كارەی پەشیمان بێت وشیاری زیاتر دەبێت لە ناو ئەندامانی تری خێزان.  
دیمەن محەمەد توێژەری كۆمەڵایەتی دەڵێت" خۆسوتاندنی ئافرەتان لە ئیستادا بۆتە دیاردەیەكی بڵاو و جێگای گرنگی و هە ڵوەستەكردنە لەسەری لە لایەن كەسانی پەیوەندیدار بە كێشەكانی ئافرەت، لە ئە نجامی ئەو لێكولینەوە و توێژینەوانەی لەسەر ئەو پرس و دیاردەیە ئەنجامدراون چەندین هۆكار دۆزراونە تە وە كە بوونەتە پالنەر و هاندەر بۆ ئەوەی ئافرەت هانا بباتە بەر خۆسووتاندن و كۆتایی هێنان بە ژیانی، بێگومان هە ندێك پالنەر تا ئیستا دیار نین بەڵام دەتوانین لێرە تیشك بخەینە سەر دیارترین هۆكاری خۆسووتاندن لە وانەش  خەمووكی  یە كێكە لە هۆكارە هەرە دیارەكانی كۆتایی هێنان بە ژیانی ئافرەت ئەوەش بەهۆی ئەوەیە كە كومەڵگەی كوردەواری تا ڕادەیەك كومەڵگەیەكی پیاو سالارییە رێگا نادات ئافرە ت كێشە و گرفتەكانی تاووتوێ بكات و زاڵ بێت بەسەر ناخۆشی و نەهامەتییەكانی ژیان، ئەم  چاڵاكوانە زیاتر گووتیشی" لە زۆربەی خێزانەكان ئافرەت خاوەن بریاری خۆی نیە ئەوەش وادەكات تووشی خە مۆكی ببێت و لە ئەنجامدا هیچ ئومێدێكی بە ژیان نە مێنێت و كۆتایی بە ژیانی خۆی بهێنێت، هەروەها بوونی پالە پەستۆیی دەروونی لە سەر ژیانی ئافرەت ئەوەش بەهۆی ئەو پاڵە پەستۆیە داب و نەریتی كۆمەلایەتی ئەو كومەڵگەیەی لێی دەژیت بەسەریدا زاڵ كردووە و بۆتە هۆی ئەوەی هەر شتێكی ناجێگیر و بیركردنەوە یەكی ناڕێك و تێكەلاوی بەرامبەر ژیان هەبێت بە تایبەت ئەو حالەتانەی لە قۆناغی منداڵی و هە رزەكاری رووبەڕووی بۆتەوە و بۆتە هۆی لە ناوچوونی ئومێدی بە ژیان و گوڕانكارییەكانی رۆژگار لە ئە نجامدا بڕیار دان لە سەر كۆتایی هێنان بە ژیانی، چەندین رێگا چارەهەن كە دەتوانین  وەك رێگریكردن و كەم كردنەوەی ئەو حالەتە بیگرینە بەر ئەویش لە رێگای  پەرەپێدانی وشیاركردنەوەی تاك لە نێو كومەڵگە بە ئەرك و مافەكانی ئافرەت و پێدانی رول بە ئافرەت لەرێگای دەزگاكانی راگەیاندن لە رێی پیشاندانی فیلمی دووكیومینتاری تایبەت بەمافەكانی ئافرەت لە چەندین بەرنامەدا، هەروەها رێگایەكی تر ئەوەیش مامۆستایانی ئاینی لەكەنالەكان و وتاری هەینی لەمزگەوتەكان كە ئافرەت لە ژیان یەكسانە لەگەڵ پیاو و هیچ جیاوازییەكی جێندەری نیە لە نێوانیان لە بواری كاركردن و مافە كانی ژیان، هەروەها ئافرەتان زیاتر كاراكردنی رێكخراوەكانی تایبەت بە ئافرەتان بە خشاندنە نێو كۆمەڵگەو ئاشنابوون بە كێشەكان و هەڵوە ستەكردن لە سەرچارەسەرییەكان بۆ كەمكردنەوەی دیاردەی خۆسووتاندنی ئافرەتان.
محەمەد گۆمەشینی گوتەبێژی دەستەی سەربەخۆیی مافی مرۆڤ بۆ زاری كرمانجی گووتی" ئێمە وەك دەستەی مافی مرۆڤ بە یاسای ژمارە 4 دیاری كراوە وەك دەزگاێك  بۆ چاودێری  رەوشی مافی مرۆڤ ئەوەی پەیوەستە بە دەستەكەمان بڵاوكردنەوەی بابەتی  رۆشبیریە لە نێو چین و توێژەكان تایبەتیش چینی ژنان ئامانجیش لە بڵاوكردنەوەی رۆشنبیری ئەوەیە ئافرەتان ئاشنا بكەین بە یاساو مافەكانیان و خۆیان دور بگرن لە خۆسوتاند و رێگا مەترسی دارەكانی تر بتوانن روبەڕوی هەموو ئەو توندوو تیژیانە ببنەوە كە دێتە بەردەم ژیانیان، وەك دەستە هەمیشە چاودێری ئەو یاسایەنە دەكەین كە لە پەڕلەمانی كوردستان دەردەچن چەندە پەیوەستە بە بنەماكانی مافی مرۆڤەوە لەنێونیشیاندا ئەم یاسایانەی پەیوەستن بە ئافرەت ئەوەی دەمێنێتەوە ئەوەیە  ئامارەكانی توندوو تیژی و خۆسوتاندن و كوشتن ئەوە كەیسَكە دەچێتە چوار چێوەی دۆسیەكانی تاوان زیاتر لای بەڕێوەبەرایەتیەكانی بەرنگاربوونەوەی توندوتیژی ئافرەتانە و ئەوان زیاتر لەسەر ئەم كەیسانە كار دەكەن و ئێمەش هەماهەنگی تەواومان هەیە لەگەلیان و پێكەوە چاودێری كەیسەكان دەكەین، وەك دەستەش بە دواداچوون بۆ هەموو ئەو كەیسانە دەكەین كە پێشێل كاری كرابێت بەرامبەر هەردوو رەگەز.
شیلان بیبانی ماستەر لە كارگێڕی كار بۆ زاری كرمانجی گووتی" ئابوری زۆر جار وڵاتی تێكشاندوە لە ئیستادا گەورەترین چەك كە هەموو دونیا دەترسێنێت مەسەلەی ئابورییە، زۆربەی ولاتە زلهَیزەكان تەنیا پەنا دەبەنە بەر ئابوری بۆ ترساندن و توقاندنی وڵاتانی دی، هەروهەا خێزانەكان بەهەموو دیانەت و كومەڵگەو كلتوورە وەك لەگەری راگرتنی ماڵەكانیان ئابورییە، پیاوان و ئافرەتان بەهەمان شێوە و شێواز رۆلیان هەیە لە بەرەو پێشچوون یا تێكدانی ئابوری ئەوەبوو لەهەموو كۆنگرە ئابورییەكانی ئەم دواییە مە سەلەی كاركردنی ئافرەتانیان بە پێشینەی پڕوژەكانیان لەقەلەمدا چوونكە ئافرەت بێكار بێت گە شەی ئابوری ٪‏٤٠ دادە بەزێت، بۆیە ئەمانە هەموو بەلگەن لەسەر ئەوەی روڵی ئابوری زۆر گرنگە لە هەموو لایەنێك جگە لەوانەش لایەنی دەروونی تاك زۆر بە ستراوە تەوە بە ئابوری بۆیە زۆرجار تووشبوانی نەخوشی دەروونی و  بێدەرامەتی بووە و كێشە كومەلایەتیەكان هەڵقولاوی كەمی داهات بووە، و كۆتایی هێنان بە ژیان تەسلیم بوون بووە بێ ئومێدی كۆتا رێگای هەندێك كەس بووە گومانی تیا نیە لایەنی ئابوری یەكێك بووە لەوانە كە رێژەی سوتان و تاوانەكانی تر زیاد بێت.
ماموستا مەلا مەحمود گەڵالی پێش نوێژو وتار خوێن لە سۆران باس لە خۆسوتاندی ئافرەتان دەكات لە روانگەی شەریعەتی ئیسلامەوە و دەڵێت"یەكێك لە دیاردە هەرە قێزەونەكانی ئەم سەردەمە بڵاو بوونەوەی خۆ كوشتن و خۆسوتاندنی ئافرەتانە، كە ئەمەش لە هەمان كاتدا زەنگێكی ترسناكە بە گوێچكەی كۆمەلگەو شیرازەی كۆمەلگەو پەیوەندی تاكەكانی و ئاسۆی نەوەی سەردەم بە تاریكی و بێ ئومێدی و پڕ لە قەیران و كێشەی بێ چارە و تابلۆی خۆی لە دیدی ئەم توێژە نەخشاندووە، لەگەڵ ئەم هەموو پێشكەوتن و بەرنامەو رێكخراوەەكانی تایبەت بە ژنان، كاروانی خۆسووتان بەرەو هەلكشانە ئەم هەموو قیژەو هاوارەی راگەیاندنەكان  لە بواری چارەسەری ئەم دیاردەیە هەموو رۆژێك شكستێكی نوێ تۆمار دەكرێت، ئەو ماموستا ئاینیە زیاتر گووتیشی" تاوانی كوشتن لە ئایینی ئیسلام یەكێكە لە تاوانە هەرە گەورەكان و خۆكوشتنیش دوو جار تاوانە و گەورەترین ستەمە مرۆڤ لە خۆی دەكات، دونیا و قیامەتی خۆی بە دەستی خۆی وێران دەكات و چەندین فەرمودەش هەن لەسەر خۆكوشتن بۆیە ئامۆژگاری هەموو ئەوكەسانە دەكەم بە تایبەت خوشكانی سەنگین دوور كەونەوە لەو تاوانە گەورەیە، ئومێدیان بە خودا بێت و ئارامیان هەبێت لەكاتی كێشەو ئاستەنگەكان رەشەبا كان و گەردەلولە وەهەمیەكان نەمان روخێنن وە بزانین دادگای خودا هەمیشە كاری خۆی دەكات و خودا لە راز و نیاز و ئاخ و پەژارەی دڵەكان و فرمێسكە قەتیسكراوەكان بێ ئاگا نییە هەروەها لە زۆربەی وتارەكانی هەینی باسمان لە گەورەی ئافرەت كردوە براو باوك و هاوسەری ئافرەتان لە مزگەوتن و گوێیان لێمان دەبێت و ئەوەش وادەكات زیاتر كۆمەلگە وشیار بێتەوە.
لەسەر ئاماری خۆسوتاندنی ئافرەتان بەڕێوەبەرایەتی توندووتیژی ئافرەتانی سۆرانمان بەسەر كردەوە و ملازمی یەك شێروان خالید بەر پرسی راگەیاندنی بەرێوەبەرایەتی توندوتیژی سۆران بە زاری كرمانجی راگەیاند" لە ماوەی 10 مانگی ئەم ساڵ رێژی خۆسوتاند بەرز بۆتەوە و ئەوەش زەنگێكی مەترسی دارە و زیاتر لە( 30) حالەتی سوتان و خۆسوتاندنی ئافرەتان لە لای ئێمە تۆمار كراوە و بە بەراورد بە( 10) مانگی ساڵی رابردوو رێژەكە زیادی كردوە، وەك بەڕێوەبەرایەتی توندو تیژی پەڕاومان بۆ ئەم كەیسانە كردۆتەوە و چەند كەسێكیش دەستگیركراون و لە نێویشیاندا تۆمەتبار هەبووە كە كچی سكاڵای لەسەر باوكی یان برای تۆمار كردوە دەستگیركراوە و لە بەندیخانن، شێروان زیاتر گووتیشی" لە رێگای ماموستایانی ئاینی و ئەنجامدانی سمینار لە قوتابخانەكان توانیومانە چەندین سمینار پێشكەش بكەین بۆ ئەوەی بتوانین چینی ئافرەت وشیار بكەینەوە و كە خۆسوتاند و خۆكوشتن چارەسەر نیە بەردەوامیش دەبین لەسەر وشیاری زیاتر، هەروەها لە ماوەی ئەو 10 مانگەش زیاتر لە 300 روداوی تر لای بەڕێوەبەرایەتیەكەمان تۆمار كراوەن كە خۆی لە كێشەكانی خراپ بە كار هێنانی ئامێری پەیوەندی و دەستدرێژی سێكسی و چەند كەیسَكی تر.