Share on facebook
لەگەڵ قەیرانی دارایی كێشەی ئافرەتان و منداڵانی زیادی كردووە
دووشەممە, 04 حوزەیران 2018 09:45

بەڕێوەبەری نووسینگەی مافی مرۆڤی سۆران:

لەگەڵ قەیرانی دارایی كێشەی ئافرەتان و منداڵانی زیادی كردووە


دیدار-محەمەد هەسنانی: بەڕێوەبەری مافی مرۆڤی سۆران، لە دیدارێكی زاری كرمانجیدا دەڵێت "بەداخەوە بە پاساوی هەبوونی قەیرانی دارایی و بێ مووچەیی بەشێك لە دایكان و باوكان، لە دەرەوەی ماڵ كاری قورس بە منداڵەكانیان دەكەن، ئەوەش دەخاتەروو، سولكردنیش كاریگەری خراپ بەدوای خۆیدا دەهێنێت و پێویستە هێزە ئەمنییەكان رێگری لێبكەن.
لەبەردەوامی قسەكانیدا، جەواد سوار، بەڕێوەبەری نووسینگەی مافی مرۆڤی سۆران، ئەوە دەخاتە روو "بە شێوەیەكی گشتی بەپێی یاسایی دەستەی سەربەخۆی مافی مرۆڤ (4) ساڵی (2010) كارە سەرەكییەكانی ئێمە لە سێ تەوەر‌ی سەرەكی پیك دێن : كە بریتین لە (چاودێری كردنی مافەكانی مرۆڤ، پێدانی هۆشیاری لە پێناو پاراستنی مافی مرۆڤ، بڵاو كردنەوەی ڕۆشەنبیری مافەكانی مرۆڤ).
جەواد سوار، دەشڵێت "بەداخەوە لە هەندێك شوێن گرفت بۆ تیمەكانمان دروست دەكرێت، كاتێك بۆ چاودێری كردنی كەیسێكی مافی مرۆڤ، سەردانی هەندێك لە دام و دەزگایەكان دەكەین، ئەمەش بەهۆی بێ ئاگایی یاخود كەمی زانیاری فەرمانبەری ئەم بەشەی كە تیمەكانمان سەردانی دەكەن، بەڵام ئەوەی جێگای خۆشحاڵییە لەئاستی باڵاوە وەك  ئەنجومەنی وەزیران، پارێزگاكان، وەزارەتەكان، هەمیشە نووسراویان ئاراستەی فەرمانگەو بەڕێوەبەرایەتییەكانیان كردووە و داوایان لێ كردوون، كە هاوكاری تیمەكانی مافی مرۆڤ بن، ئەمەش بە پێی یاسای دەستە كە ئەم مافەی بۆ تیمەكانمان دەستەبەر كردووە".
لەوڵامی ئەو پرسیارەی ئایا كێشەكانی تایبەت بە ئافرەتان و منداڵان روویان لە زیادبوونە یان كەمیان كردووە؟ بەڕێوەبەری نوسینگەی مافی مرۆڤی سۆران، ئاشكرای دەكات "هەبوونی كێشەی ئافرەتان و منداڵان لەهەموو كۆمەڵگەیەك هەستی پێدەكرێت، بەڵام لە كۆمەڵگەیەكەوە بۆ كۆمەڵگەیەكی تر جیاوازن، ئەمەش بەهۆی دابو نەریتی كۆمەڵگە، بە داخەوە كێشەكانی ئافرەتان منداڵان لە ڕۆژهەلاتی ناوەڕاست، بە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی رۆژئاوا زیاترە، ئەمەش بەهۆی كەمی ئاستی رۆشنبیری تاكی كۆمەڵگەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و زاڵ بوونی هەندێك داب و نەریتی دواكەوتوو، كە تا ئێستاشی لەگەڵ بێت كۆمەڵگەی كوردی نەیتوانیوە خۆی لێ دەرباز بكات، بۆ نموونە كێشەكانی كۆمەڵایەتی وەك ژن بە ژنە، هاوسەرگیری پێشوەختە، پێدانی ئافرەتی گەنج بە كەسی پیر و گەورە بەگچكە..هتد، بەبێ ڕەزامەندی ئافرەتەكە، بە داخەوە هەموو ئەم هۆكارانە لەگەڵ قەیرانی دارایی لەماوەی چوار ساڵی ڕابردوو كێشەی ئافرەتان و منداڵانی زیاد كردووە".
دەربایی كاریگەری تەكنەلۆجیا لەسەر كۆمەڵگە، جواد سوار دەڵێت "ئەگەرچی ئامێرەكانی‌ تەكنەلۆجیا لە هەموو كۆمەڵگەیەك بونەتە هۆكاری خۆشگوزەرانی پێشكەوتنی تاك و جیهانیان بە ئەندازەی گوندێك بچوك كردۆتەوە، هەروەها بونەتە ئامرازێكی پێشكەوتوو بۆ لێك نزیك بونەوەی كلتورە جیاوازەكان، بۆ نموونە بینیمان كە لە ڕێگای تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان، گەنجانی ئێمە توانیویانە پەیوەندی دۆستانەو هاوسەرگیری لەگەڵ كچانی وڵاتانی جیاواز دروست بكەن. لە لایەكی تریشەوە بەهۆی خراپ بەكارهینانی ئەنتەرنێت و ئامێرەكانی تەكنەلۆجیا، چەندیین كێشەی بۆ كۆمەڵگای كوردی دروست كردووە، بۆیە پێویستە لە سەرەتا حكومەت بە یاسا چۆنیەتی بەكارهێنانی ئەم ئامێرانە ڕێك بخات، هەركەسێك خراپ بەكاری بهێنێت‌ لەسەری سزا بدرێت، بۆ ڕێگری كردن لەو تاوانانەی كە بەهۆی خراپ بەكارهینانی ئینتەرنێت خەڵكیكی زۆر دەبنە قوربانی".
ئاماژەش بەوەدەدات "ئەوەی جێگەی نیگەرانییە رۆژانە چەندین درامای دۆبلاژ كراو لە كەنالە لۆكاڵییەكان و ئاسمانیەكان پەخش دەكرێت، بەبێ ڕەچاو كردنی دابو نەریتی كۆمەڵگەكەمان، ئەمەش زیانیان لە سوودیان زیاترە ئەگەر بە یاسا ڕێك نەخرێن".  
لەبارەی كاركردنی منداڵ لەسەر شەقام و بازاڕو شوێنەكاندا، بەڕێوەبەری نووسینگەی مافی مرۆڤی سۆران، روونی دەكاتەوە "كاركردنی منداڵ لە ژێر هەر هۆكارێك پاساوێك بێت دژی یاسایە، هێچ یاسایەك ڕێگە بە دایك و باوكان نادات، كار بە منداڵانیان بكەن، ئێمە وەك نووسینگەی مافی مرۆڤی سۆران، چەندین توێژینەوەمان ئەنجام داوە، لەسەر كاركردنی منداڵان و هۆكار و دەرنجامەكانی بۆ لایەنی پەیوەندیدار دیاری كردووە، بەڵام بەداخەوە بەهیچ شێوەیەك كاریان لەسەر نە‌هێشتنی ئەم دیاردەیە نەكردووە،  بۆ نموونە بەشێك لەو خێزانانەی كە منداڵەكانیان بۆ كاركردن دەنێرنە نێو بازاڕ و شەقامەكان، ئەڵێن ئێمە هەژارین مووچەمان نییە ناچارین، هەرچەندە ئەمە پاساو نییە، بەڵام حكومەت پێویستە لە ڕێگەی وەزارەتی كارو كاروباری كۆمەڵایەتی ئەم جۆرە خێزانانە مووچە خۆر بكات، بۆ ئەوەی ڕێگری لەم دیاردەیە بكەن، بەڵام ئەم كێشەیە هەر وەك خۆی ماوەتەوە".
جواد سوار گووتیشی "سواڵكردن بە منداڵانیش بەشێكە لە دیاردەی كاركردنی منداڵان و دژی یاسایە، ئەم منداڵانە دوا ڕۆژیكی مەترسیدار چاوەڕوانیانە، هەروەها لە خزمەت گوزاریەكانی پەروەردە ‌و تەندروستی بێبەش دەبن، بۆیە پێویستە ئەم كەسانەی بەم كارە هەڵدەستن لە لایەن پۆلیسەوە دەستگیر بكرێن و لە هۆكاری سواڵ پێ كردنیان بكۆڵنەوە، چونكە مەرج نییە ئەم خێزانانە هەژار و كەم دەرامەت بن، هەروەها سوڵكردنی ئافرەت و كەسانی بەتەمەنیش بە هەمانشێوە دیاردەیەكی ناشایستەیەو كاریگەری خراپ بەدوای خۆیەوە دەهێنێت".
ئاماژەشی بەوەدا "ئەركی ئێمە بڵاوكردنەوەی ڕۆشنبیری مافەكانی مرۆڤ و چاودێری كردنی مافەكانی مرۆڤ، كە لە ڕێگەی كۆڕ و سمینارەوە بۆ گشت چین و توێژەكانەوە باسی هەموو ئەم دیاردانەمان كردوون، كە مەترسین لەسەر مافەكانی مرۆڤ و كۆمەڵگە، بۆیە ئەم سواڵ كردنە تەواو پێچەوانەی یاسایە، ئەركی دەزگا ئەمنییەكانە كە چۆن هەڵسوكەوتیان لەگەڵ دەكەن".
لە وڵامی ئەو پرسیارەی كە باس لەوەدەكرێت، سوالكردنی گروپات دروست بووە كەسانێك لە پشت ئەو كارەن بازرگانی بە منداڵ و ئافرەتان دەكەن؟ بەڕێوەبەری نوسینگەی مافی مرۆڤی سۆران دەڵێت "ئێمە زانیاری تەواومان نییە لەسەر ئەم گروپانە، بەڵام ئەم حاڵەتانە رویان داوە وە بەشێكە لە بازرگانی كردن بە مرۆڤەوە، زۆر جار بینیومانە كە هەندێك منداڵ بە زۆری لەلایەن كەس و كاریانەوە بۆ سواڵ كردن، دەنێردرێنە نێو كۆڵان و بازاڕ و مۆلەكانەوە بە تەكید ئەم گروپانە لە زۆربەی شارەكانی كوردستان هەن".
جەواد سوار، ئەوەش دەخاتە روو "هەركەسێك مۆڵەتی شۆفیری نەبێت، بە هیچ شێوەیەك نابێت ئۆتۆمبێل لێ بخوڕێت‌ و تەمەنی (18) ساڵ لە‌ یاسایی‌ عێراقی وەك تەمەنی یاسایی دیاری كراوە، بەڵام بەداخەوە ئۆتۆمبێل دانە دەست منداڵ مێر منداڵان، خەریكە دەبێتە دیاردە، ئەگەر ڕێگری لێ نەكرێت، ڕۆژانە بینەری تراژیدیای جۆراو جۆر دەبین، بۆیە ئەركی دایك و باوكانە كە بە هیچ شێوەیەك ئۆتۆمبێل نەدەنە دەست منداڵەكانیان، چونكە گیانی خۆیان و هاووڵاتییان ئەخەنە مەترسیەوە، لێرەدا بە پێویستی دەزانم گۆڕانكاری لە سیستەمی هاتووچۆ بكرێت، بۆ نموونە بۆ سزادانی كەسێك لەسەر سەرپێچیەكی هاتوچۆ نابێت، تەنها پشت بە پێ بژاردن ببەسترێت، بەڵكو  پێویستە مۆڵەتی شۆفیری پۆینتاتی لەسەر بێت، كاتێك كەسێك چەندین سەرپێچی جۆراوجۆری ئەنجام دا، ئەم پۆینتاتەی لێ وەربگیرێتەوە، تا دەگاتە لێ سەندنەوەی مۆڵەتی شۆفیری، ئەو كات پێدانەوەی مۆڵەتی شۆفیری بۆ ئەو كەسە بە چەند قۆناغێكی قورستر تێپەڕ ببێت، ئەم شێوازە لە زۆربەی وڵاتانی پیشكەوتوو جێ بەجێ دەكرێت و كاریگەری یەكجار پۆزەتیڤی لەسەر یاسایی هاتو‌وچۆ داناوە".
لەدوا قسەكانیدا بەرێوەبەری نووسینگەی مافی مرۆڤی سۆران دەڵێت "هیوادارم گرنكی زیاتر بە مافی مروڤ  بە شیوەیەكی گشتی و مافی منداڵان بە شیوەیەكی تایبەتی بدرێت،  بە داخەوە بە پاساوی هەبونی قەیرانی دارایی و بێ مووچەیی بەشێك لە دایكان و باوكان  لە دەرەوەی ماڵ كاری قورس بە منداڵەكانیان دەكەن.