ژینیا هەورامی ناكرێ و نابێت ڕۆژێك تێپەڕ بكەم بێ خوێندنەوە
دووشەممە, 08 تشرینی یەکەم 2018 07:32

 

دیمانە محەمەد ئامۆكەیی: زاری كرمانجی:

ئافرەتێك سەرە ڕایی ئیش و كاری ماڵەوە بەشێكی زۆری كاتەكەی بۆ خوێندنەوەی كتێب تەرخان كردوە، ژینیا ئەحمەد نادر هەورامی، دانیشتووی قەزای ڕواندز و كۆلیژی پەروەردە بەشی دەرون زانی تەواوكردوە، لە ساڵی 2012 هاوسەرگیری لەگەڵ وشیار ڕواندزی وەرگێڕو چالاكوانی مەدەنی كردوە، لە دیدارێكیدا لەگەڵ هەفتەنامەی زاری كرمانجی دەڵێت"  نزیكەی 6ساڵە كۆلیژم تەواوكردوە و تا ئێستا دانەمەزراوە دوای تەواو كردنی كولێژ، دەستم كرد بە خوێندنەوەو وەرگێڕان لە زمانی فارسیەوە بەشێوەی ئۆڕەڵی و نووسینەكی تا ئێستا بەردەوامم و دانەبڕاوم و كۆڵم نەداوە.

*خوێندەواری زۆرمان هەیە بەڵام خوێنەری كەمان هەن بۆ؟

لە هەرێمی كوردستان ڕێژەی خوێندەوار بە بەراورد بە ڕێژەی خوێنەر جیاوازیەكی زۆری هەیە، ئەوەش پەیوەندی بە ئاستی پێگەیشتن و پێشكەوەتنی كۆمەڵگاو هوشیاری تاكەكانەوە هەیە، چونكە خوێندنەوە پڕۆسەو ئەكتێكی گرنگ و كاریگەرە، كێشە كۆمەڵاتی و سیاسی و ئابووریەكان و بەرەو پێشڤەچوونی تەكنۆلۆژیا تا ئەو ئاستە كاریگەری ڕاستەوخۆی خستۆتە سەر پڕۆسەی خوێندنەوە.

*خوێندنەوە دەڵێن خۆراكی مێشكە وایە؟

خوێندنەوە خۆراكی مێشكەو پێویستیەكی گرنگە بۆ ژیانی ڕۆژانەی تاك، چونكە تاكی خوێنەر تاكێكی هۆشیارو دیاری كۆمەڵگایە، هەڵبەتە هەموو خوێندنەوە و خوێندەوارێك نا، چونكە جار هەیە هەندێك جۆر یان شێوازی خوێندنەوە یان ئەو پەرتوكانەی دەیان خوێنیەوە ڕەنگە بەرەو تیرۆر یان توندو تیژی و ئاژاوەو دووبەرەكی ئاراستەت بكەن، یان ببنە هۆكار بۆ تێكچوون و ئاڵۆزی و شڵەژانی  دەروونی، پێویستە هانی تاكەكان بدەین خوێندنەوە بكەن بە بەشێك لە چالاكیەكانی ژیانی ڕۆژانەیان و هەر لە قۆناخەكانی باخچەی ساوایان تا دەگاتە پەیمانگاو زانكۆكان پەرە بەخوێندنەوە بدەرێ تا وای لێدێ وەك كۆمەڵگا پێشكەوتووەكانی جیهان خوێندنەوە بكەین بە كولتوور.

*تۆچۆن بەرنامەت بۆ خوێندنەوە داناوە زیاتر لەچ بوارێك دەخوێنیەوە؟

خوێندنەوە لای من بووە بە نەریت و ڕۆتینێكی ڕۆژانەو كاتێكی دیاریكراوم نییە بۆ خوێندنەوە، دەرفەت دەرەخسێنم بۆ خوێندنەوە، ناكرێ و نابێ ڕۆژێك تێپەڕ بكەم بێ خوێندنەوە، زیاتر ژانری ئەدەبی وەك چیڕۆك و ڕۆمان و هەندێك كاتیش زانستی دەروونزانی موتاڵا دەكەم، بەڵام كاتی زیاترم  بۆ وەرگێڕان تەرخان كردووە.

*تەنها لەكتێبخانە گشتیەكان دەخوێنیەوە یان لەماڵەوەش كتێبخانەت هەیە؟

پێموایە بۆ خوێندنەوە، گرنگ كات و شوێن نییە بەقەد ئەوەی چەندو چۆن دەخوێنینەوە و سوود و كاریگەری خوێندنەوە چییە، لە ماڵەوە كتێبخانەیەكی خنجیلانەمان هەیەو كتێبی جۆراوجۆری تێدایە، زیاتر لە ماڵەوە دەخوێنمەوە، بەو پێیەی كتێبخانە كەمێك دوورە و كاتی زیاترم دەبات، هەر كتێبێك بمەوێ لە كتێبفرۆشەكانی شارەكان دەستم دەكەوێت.

*گەر پەرتووكێك نرخەكەی زۆربێت بەڵام حەز بەخوێندنەوەی بكەی ئامادەی بیكڕیت؟

نرخی كتێب لە ناوەڕۆكەكە دایە نەك لە نرخی دانراوی سەر كتێبەكە، كتێبێك لەگەڵ خواست و ئارەزووم بگونجێ، یان بابەتێكی پێویست بێ نرخی هەرچەند بێت دەیكڕم و دەیخوێنمەوە.

*مرۆڤ لەڕێگای خوێندنەوە چی دەستدەكەوێت؟

خوێندنەوە هەست و هزری مرۆڤ دەورووژێنێت، مەعریفەی تاك دەوڵەمەند دەكات و سترێس ئاڵۆزی دەروونی ناهێڵێت و كەسایەتی تاك بەهێز دەكات، هەڵبەتە مەبەستم بەرهەم و تێكستی باشە، پڕۆسەی خوێندنەوە تاكێكی هوشیارو چالاك و سود بەخش بەرهەم دێنێت، تاكێك كە لە گۆكردن و ئارگیومێنتدا تەواو كارو بوێرو بەهێزە، تاكێك كە توانایی خوێندنەوەی بۆ وێنەی دیارو ئەودیوی وێنەی ڕووداوەكان هەیە شیكردنەوەو شرۆڤە و خوێندنەوەی خوێ بۆ دەبێت.

*لای ئێمە خوێندنەوە بۆتە كەلتوور ؟

تا ئێستا لە كۆمەڵگای خۆمان خوێندنەوە نەبووە بە كولتوور، بۆ بە كولتوور كردنەوەی خوێندنەوە پێویستمان بە زەمینە سازی هەیە، پێویستە لە باخچەی منداڵانەوە دەسپێبكەین و دواتر پڕۆسەكە بگوازینەوە بۆ سەرجەم ناوەندەكانی خوێندن، بۆ بە كولتووركردنی  پڕۆسەیەكی وا پڕ بایەخ و كاریگەر حكومەت و دامودەزگا پەروەردەییەكان و میدیا و ڕێكخراوەكان هاوكارو هەماهەنگ بن، چونكە لە تاكێكی پێگەیشتوو و تێگەیشتوو، كۆمەڵگایەكی پێشكەوتوو فەراهەم دەبێت.

*چ پەرتووكێك زۆر كاریگەری لێكردووی لەكاتی خوێندنەوە؟

سەرجەم ئەو پەرتووكانەی خوێندوومەتەوە، ڕاستەوخۆ كاریگەریان خستۆتە سەرم، هەر كتێبێك گەنجینەیەكی پڕ بەهایەو دەیان زانیاری و داتاو وانەو وێنەو وێنا دەنەخشێنێت دەیانخاتەڕو، سێشەممان لەگەڵ مۆری تاكە كتێبە كە هەمیشە لەناویا گوزەر دەكەم و  وشەو وتە جوان و بەپێزو كاریگەرەكانی هاتوچۆ دەكەن بە بیرو خەیاڵمدا و ڕۆچوون بەناو ڕۆحمدا.

*تەكنەلۆژیا كاریگەری هەبوە لەسەر خوێندەوە؟

پێشكەوتنی تەكنۆلۆژیا كاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر پڕۆسەی خوێندنەوە هەیە، لایەنی ئیجابی و ئەرێنی تەكنۆلۆژیا لەسەر خوێندنەوە ئەوەیە كە بەهۆیەوە جیهان بۆتە لادێكی بچووك، هەرچی سەرچاوەی زانستی و زانیاری هەیە ئەتوانی بە ئاسانی دەستی بخەی و سوودی لێوەرگری، بەڵام ئەو پێشكەوتنە خێرایەی تەكنۆلۆژیا بەدەر نییە لە كاریگەری نەرێنی لەسەر خوێندنەوە، و لە كۆمەڵگای خۆمان خەریكە بە تەواوی پڕۆسەكە پەكدەخات و بە ڕاددەیەك كاری كردۆتە سەر تاكەكان كە ناتوانن ڕۆژێكی ژیانیان بێ بەكارهێنانی تەكنۆلۆژیا بەسەربەرن، ئەمەش لەمپەرێكی گەورەیە لەبەردەم تاك كە ناتوانێ كاتی خۆی بۆ خوێندنەوە تەرخان بكات بەهۆی سەرقاڵ بوونی بە تەكنۆلۆژیاوە.

*تام و چێژی خوێندنەوە لەكتێبە یاخود لەڕێگای ئەلیكتڕۆنیات؟

بەڕای خۆم تام و چێژی خوێندنەوە لە ڕێگەی كتێبە، نەك لە ڕێگەی ئەلیكترۆنی، هەرچەند دەتووانی هەزاران كتێب بەشێوەی ئەلكترۆنی لەگەڵ خۆت هەلبگری لەسەر سیدیەك یان فلاشێك و بە ئاسانی بیانگوازیەوە بۆ هەر شوێنێك بچیت و هەركات ویستت سوودیان لێوەرگری ئەمە جگە لەوەی لە ڕووی ئابوریشەوە تێچووی كەمترە، بەڵام خوێندنەوە بەشێوەی ئەلیكتڕۆنی خوێنەر زووتر ماندوو دەكات و ئەو شەپۆلانەی لە ئامێرە ئەلیكترۆنیەكە دەردەچن كاریگەری خراپ دەخەنە سەر چاو تەواوی جەستەی مرۆڤ، بەڵام خوێندنەوە بە شێوە كلاسیكیەكە یاخود بەشێوەی لاپەڕەو كتێب چێژێكی زۆرتری هەیە.

*بەنیاز نی هیچ كتێب بنوسی و بەچاپی بگەیێنی؟

وەك حەزوو ئارەزوو زۆر پێمخۆشە كتێب بنووسم و وەك نوسەر ناوم لەسەر بەرگی كتێبەكە بێت، بەڵام ئەزانن ئەكتی نووسین ئەكتێكی قورسەو هەموو كەس ناتوانێ بە ئاسانی كتێب بنوسێ چونكە بەرپرسیاریەتێكی گەورەیە، دواتر بەر لەوەی بنوسین ئەبێ خوێنەرێكی باش و جددی بین، من بۆ خۆم زیاتر چێژ لە  خوێندنەوەو پیشەی وەرگێڕان وەردەگرم، پەنا بەخوا لە داهاتوو ئەگەر بۆم ڕەخسا، بۆ نا هەوڵی ئەوەش ئەدەم، تا بتوانم زیاتر خزمەت بە هاوزمانان و هاونیشتمانیانم بكەم.

*چیبكرێت بۆ ئەوەی لەمەو دوا تاكی كورد بایەخ بە خوێندنەوەی كتێب بدات؟

بۆ ئەوەی لە ئێستاو لە داهاتوودا تاكی كورد فێری خوێندنەوە بكرێ، خوێندنەوە بكرێت بە كولتوور لە كۆمەڵگای كوردی، پێویستمان بە بەرنامەو پلانێكی گشتگیرو سەرتاسەری هەیە، بەوەی لە وەزارەتەكانی پەیوەستدار هەر یەكەو لەلای خۆی هاوكار بێت بۆ دروستكردنی خوێنەرو بەرهەمهێنانی تاكێكی هوشیارو سود بەخش، پێویستە میدیا ڕۆڵی خۆی بە تەواوی ببینێ لەم بوارە، پێداچوونەوەیەك بە كارو بەرنامەی دەزگاكانی چاپ و بڵاوكردنەوە بكرێت و سانسۆریان بخرێتە سەر تاوەكو ئەو ڕێژە زۆرە كتێبە بێ ناوەڕۆكە نەخرێتە بازاڕەكان، كە بەشێكیان مەبەست لێیان بازرگانی و خۆ دەوڵەمەند كردنە، چونكە كتێب یان تێكستی خراپ و نەشیاو وەك بۆمبی تەوقیتكراو وان ڕەنگە تاكەكانی كۆمەڵگا بەرەو توندوتیژی یان خەمۆكی یاخود ئاژاوە گێڕی ئاراستە بكەن، زۆری و بۆری نووسینی كرچ و كاڵ و نووسەری نا پرۆفیشناڵ فەزایەكی فراوانی لە بێسەروبەری و شپرزەی لە كایەی مەعریفی و زانستیدا خولقاندووەو خەریكە ئەمەش قەیرانێكیتر بۆ سەر قەیرانەكانی هەرێمەكەمان زیاد دەكات.