كەلەپچە دەبێتە هۆی لەكەدار كردنی كەڕامەتی مرۆڤ

كەلەپچە دەبێتە هۆی لەكەدار كردنی كەڕامەتی مرۆڤ

رۆژان قیاس

لە نەخۆشخانە و دادگا بەراییەكانی هەرێمی كوردستان, زۆرجار تۆمەتباری دەست بە كەلەپچەكراو دەبینین, لە بەردەم خەڵكدا هاتوچۆیان پێ دەكرێت، ئەمە حەڵەتێكی دەروونی ناخۆش بۆ ئەو بەند كراوە دروست دەبێت، لایەنی پەیوەندی دار بێ ئاگان لەو مامەڵە نا تەندروستەی بەرامبەر بەند كراو دەكرێت.  
كەلسوم گەزنەیی، توێژەری كۆمەڵایەتی لە نوسینگەی مافی مرۆڤی سۆران، پێی وایە تۆمەتباریش ئەركو مافی خۆی هەیە، زیاتر روونی كردەوە"كۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان لە كانوونی یەكەمی ساڵی 1988 دا كۆمەڵێك بنەمای لەبارەی جێبەجێكارانی یاساو چۆنیەتی مامەڵەكردنیان لەگەڵ بەندكراوان پەسەند كرد, لە كۆنگری یەكەمی نەتەوە یەكگرتووەكان پەسەند كرا، لە پێناو ڕێگرتن لە روودانی تاوان و ریكخستنی شێوازەكانی مامەڵەكردن لەگەڵ تاوانباران و تۆمەتباران، لە دەقی (2) ی ئەو بنەمایەدا هاتووە پێویستە سەرجەم بەندكراوان و دەستبەسەركراوان بەڕێزەوە، مامەڵەیان لەگەڵدا بكرێت و كەرامەت و مرۆڤایەتیان لەكەدار نەكرێت، بەتایبەت لە بارودۆخی دەستبەسەر كردنیان و چۆنیەتی رەفتاركردن و مامەڵەكردن لەگەڵیاندا".
لە هەرێمی كوردستان ئەم یاسایە پێشێڵ دەكرێت، خاتو كەلسوم بە نیگەرانییەوە باسی دۆخی بەندكراو دەكات و گووتی" زۆرجار جێبەجیكارانی یاسا, دەستبەسەركراو بە بەرچاوی خەڵك بەكەلەپچە دەبردرێنە دادگا یا نەخۆشخانە, بۆ وەرگرتنی چارەسەری تەندروستی، ئەمەش كاریگەری نەرینی لەسەر لایەنی كۆمەڵایەتی و دەروونی كەسی دەستبەسەركراو دەبێت، و گرفتی كۆمەڵایەتی و دەروونی لێ دەكەوێتەوە، دەبێتە شكاندن و لەكەدار كردنی كەرامەتی ئەو مرۆڤە، چونكە جارێ ئەو تۆمەتبارە یاسا ساغی نەكردۆتەوە كەوا تاوانبارە، ڕەنگە لەداهاتوو یاسا بیسەلمێنێ كەوا بێ تاوانە، بۆیە ئەنجامدانی ئەو كارە لەلایەن جێبەجێكارانی, رەفتارێكی پێچەوانەی بنەماكانی مافی مرۆڤە، دەبێت جێبەجێكارانی یاسا بە وریاییەوە مامەڵە لەگەڵ دەست بەسەر كراو و بەندكراو بكەن، هەوڵی پاراستنی كەرامەت و شكۆی مرۆڤ بدەن و بەڕێزەوە مامەڵە لەگەڵیاندا بكەن". 
رۆژگار موحسین، چاڵاكوانی مافی مرۆڤ پێی وایە، پێویستە مافی تاوانبار پێشێڵ نەكرێت ئەو زیاتر لەم بارەیەوە گووتی" تاوانبار لە دید و روانگەی خەڵكی ئاسایی كەسێكی دڕندە، بكوژ، یا دز دەبینن، بەڵام راستییەك هەیە لە یاسایی نێودەوڵەتی كە دەڵێ (المتهم برئ حتی تسبت ادانتە) واتا تاوانبار بێ تاوانە، تا ئەو كاتەی تاوانەكەی ئیسپات دەبێ. بەڵام ئەوەی دەبێ باس بكرێت لە رووی كۆمەڵایەتی و دەروونییەوە، تاوانبار لە سەرەتاو و كۆتادا مرۆڤە، جا تاوانی ئەنجام دابێت یا نە. بۆیە گشت رێكخراوە نێودەوڵەتییەكان بەتایبەت ئەوانەی پەیوەستن بە مافی مرۆڤ جەخت دەكەنە سەر باش مامەڵەكردن لەگەڵ تاوانبار ئەگەر لە نێو بەندینخانە بێت یا كاتی دادگایی كردنی، واتا هەر تاوانبارێك دەبێ كەشێكی ئارامی هەبێت دوور لە گاڵتە پێكردن و سوكایەتی كردن كە وای لێ دەكات دەروونی زیاتر بشڵەژێت، و ئەگەری هەیە تاوانی زیاتر ئەنجام بدات".
گرنگە كەسی دەستگیركراو ئامادە بكرێت بۆ دووبارە چوونەوە نێو كۆمەڵگە دوای ئازاد بوونی، ئەمە رای ئەم چاڵاكوانەی مافی مرۆڤە و زیاتر روونی كردەوە" ئەگەر پێداچوونەوەیەك بكەین بە دەق و بنەما یاسا نێو دەوڵەتییەكان، دەبینین چۆن باس لە مامەڵەكردن دەكات لەگەڵ تاوانبار بۆ ئەوەی دووبارە ئامادە بكرێنەوە بۆ نێو كۆمەڵگە، بۆ نموونە هەر بەندكراوێك بەشێوەیەك مامەڵەی لەگەڵ دەكرێت كە هەست بە مرۆڤ بوونی خۆی بكات، هەروەها نابێ بەهیچ شێوەیەك جیاوازی بكرێ لە نێوان بەندكراوەكان، دەبێ رێز لە بۆچوونی ئاینی و نەتەوەیی بەندكراو بگیرێت. ئەوانە و چەندین بنەمای یاسایی تر هەن كە مافی بەندكراو دەپارێزێت ئەگەر چی لەنێو بەندینخانە بێت یا لەكاتی دادگایی كردنی، جا كەسێكی پێگەیشتوو بێت یا ئافرەت یا هەرزەكار بێت بەبێ جیاوازی. گرنگە تاوانبار هەست بكات كەوا  بەندكردنی بۆ بەرژەوەندی خۆیەتی، بۆ ئەوەی دوور بێ لە دووبارە كردنەوەی تاوان و ببێتە كەسێكی ئاسایی لەنێو كۆمەڵگە كە خەڵك بەباشترین شێوە مامەڵەی لەگەڵ بكات، نەك سەرەڕای ئەو تاوانەی كە كردویەتی و سەرەرای تێكچوونی دۆخی دەروونی و پەیوەندی كۆمەڵایەتی، سووكایەتی پێ بكرت".
ئەم چاڵاكوانە گووتیشی" چۆن مرۆڤی ئاسایی ئەرك و مافی خۆی هەیە، لە ماڵەوە بێت یا لەشوێنی كاركردنی، كەسی تاوانباریش بەهەمان شێوە، لەبەر ئەوەی كەس بە دڕندە و تاوانبار لەدایك نابێ، پاڵنەری جیا و فاكتەری جۆراوجۆر هەن كە وا لە مرۆڤ دەكەن تاوان ئەنجام بدات و زۆربەی كات دوای ماوەیەكی كەم پەشیمان دەبنەوە لە ئەنجام دانی ئەو تاوانە، تێكچوونی باری دەروونی، دۆخی خراپی دارایی و ئابووری، فاكتەری بۆماوەیی، شلەژان و تێكچونی، ئەمانە هەندێك پاڵنەرن بۆ ئەنجامدانی تاوان".

 

زۆرترین بینراو